Historia Belli Peloponnesiaci

Syracusas vero ex variis quidem locis nuntii de infesto hujus classis adventu [afferebantur, nec tamen diu quicquam eorum credebatur, sed etiam convocata concione hujusmodi sententiae dictae sunt quum ab aliis, quorum partim quidem credebant ea, quae de Atheniensium expeditione nuntiabantur, partim contraria dicebant, lum etiam Hermocrates Hermonis filius in medium progressus, quippe qui sibi videretur accurate scire, quae de illis rebus ferebantur, dicebat et suadebat haec :

« incredibilia quidem, quemadmodum et alii nonnulli, fortasse et ego apud vos dicere videbor de eo, iium certus sit classis hostilis adventus, et probe novi, cos, qui vel dicunt vel nuntiant res, quae fide non digna habentur, non solum non persuadere, verum etiam amentes videri; nihilominus tamen, quum reipublicae periculum impendeat, non idcirco deterritus me continebo, quia mihi persuadeo me sdre aliquid exploratius dicere, quam quemvis alium.

Athenienses enim adversus nos, quod vehementer admiramini, cum ingenti exercitu et navali et pedestri venire tendunt, hoc quidem praetextu, ut Egestois sociis auxilium ferant, et Leontinos in suas sedes restituant, sed revera Siciliae, praecipue vero nostrae urbis cupiditate, existimantes, si hanc obtineant, se cetera etiam facile obtenturos.

Quoniam igitur propediem huc sunt appulsuri , videte, qua ratione pro viribus eos rectissime propulsare possitis, et neque per hostium contemptionem, imparati opprimi, neque nuntiis fidem non habentes rerum summam negligere.

Quod si cui etiam res hae credibile? sint, illorum audaciam ac potentiam is ne reformidet; nam neque magis nos laedere, quam a nobis laedi poterunt, ne- que quod cum magna classe veniunt, Incommodum est; imo vero id et apud ceteros Sicilienses nobis erit longe melius (facilius enim territi se nobis socios adjungere volent), cl si forte vel subegerimus ipsos, vel ea, quae cupiunt, non adeptos repulerimus (non enim id quidem vereor, ne consequantur, quod exspectant), praeclarissimi facinoris gloria nobis continget, quod futurum equidem haud despero.

Paucae enim aut Graecorum aut barbarorum magnae classes procul ab agro domestico profectae rem feliciter gesserunt. Nam neque veniunt numero superiores incolis et vicinis (omnes enim hi prae metu congregantur), et si -propter inopiam rerum necessariarum in alieno solo rem male gesserint, quamvis ipsimet magna ex parte sibi cladem invexerint, tamen nominis gloriam illis relinquunt, quibus insidiati fuerint

Qua ratione etiam hi ipsi Athenienses, quod Medus praeter exspectationem multas calamitates passus est, propter hoc nomen, quod Athenas bello peteret, incrementa ceperunt, et nobis simile quiddam eventurum non est desperandum.

« Confidenter igitur et res in Iioc ipso loco praeparemus, et nuntiis ad Siculos missis alios magis confirmemus , cum aliis vero amicitiam atque societatem inire studeamus, et in reliquas Siciliae partes legatos mittamn» hoc periculum commune esse docentes, et in Italiam, ut aut societatem nobiscum faciant aut ne recipiant Athenienses.

Existimo autem utile esse Carthaginem quoque legatos mittere; non enim res inexspectata iis accidit, sed in perpetuo metu sunt, ne quando Athenienses contra suam urbem veniant; quamobrem facile illi fortasse, rati, si has res neglexerint, se quoque laboraturos, aut clam aut palam aut aliquo denique modo nobis opem ferre voluerint; et profecto hoc poterunt vel maxime omnium, qui nunc sunt, m velint; auri enim argenlique vim maximam possident, unde et bellum et cetera commode administrantur.

Mittamus etiam Lacedaemonem et Corinthum, orantes, ut celeriter auxilium huc mittant, et bellum illic moveant,

Quod autem et ego maxime opportunum arbitror, et vos propter solitam desidiam minime prompte vobis persuaderi patiemini, tamen a me dicetur. Sicilienses enim si velimus universi, aut sin minus, quam plurimi nobiscum, deducta omni praesente classe cum duorum mensium cibariis Atheniensibus ad Tarentum et ad Japygiam promontorium occurrere, iisque demonstrare, non de Sicilia prius iis certamen fore, quam de Ionio mari ab iis trajiciendo, maxime eos terrebimus, et cogemus considerare, nos quidem ex agro amico regionis nostra custodes proficisci (Tarentum enim nos excipiet), ipsis vero cum toto classis apparatu pelagus ingens esse transeundum, et propter navigationis longitudinem difficile esse ordinem servare, nobis vero facile fuerit eorum classem lente navigantem et raram paol* latim contra nos venientem invadere.

Quod si frequen-tiore ea parte classis, quae celeritate prastat, navibus exoneratis nos adoriantur, si quidem remis utentur, defessos aggrediemur; sin id non placebit, Tarentum etiam nos* met recipere licet, illi vero cum exiguo commeatu ut ad navale proelium mare transgressi inopia laborabunt in toCh desertis, et aut manentes obsidebuntur, aut prfftervelu conantes et ceterum apparatum relinquent et incerti, num eos aliquae civitates sint recepturae, animis consternabuntur.

Quamobrem ego quidem arbitror eos hac ratiocinatione deterritos ne soluturos quidem ex Corcyra, sed aut consilia inuenles et explorationem instituentes, quot numero simus, et quo in loco, anni tempestate in hiemem extractum iri, aut inopinata re perculsos navigationem desituros, praesertim quum, quantum ego audio, peritissimus illorum dux exercitum invitus ducat, et lubenler occasionem sit arrepturus, si quae copiae pares ad resistendum a nobis ostendantur.

Illud autem certo scio, rumorem de nostris viribus in majus emanaturum, quales autem sunt rumores, tales etiam sunt hominum opiniones; et eos, qui priores invadunt, aut eos, qui invadentibus inature significant, se ad vim propulsandam paratos esse, magis timent, quod eos discrimini pares putant.

Id quod Atheniensibus nunc accidet. Mos enim ut non repugnaturos invadunt, merito tam contemptim de nobis sentientes, quod eos cum Lacedaemoniis conjuncti non profligarimus; si vero praeter opinionem nos audentes viderint, ie inopinata magis terrebuntur, quam vero nostrae potentiae apparatu.

Obedite mihi igitur, potissimum quidem haec audentes , sin minus,saltem in eo, ut ceteras res ad bellum necessarias primo quoque tempore praeparetis, cuilibet autem appareat, contemptionem quidem invadentium in ipsarum rerum robore demonstrari, si qui vero, apparatus eos, qui cum metu liant, firmissimos rati, ut jam in periculo constituti agant, id utilissimum evenire. Hostes vero et contra nos veniunt, et in ipso itinere (quod probe scio) jam sunt, et jam jamque aderunt. »

Atque Hermocrates quidem haec dixit; inter populum vero Syracusanum ingens altercatio erat, quod alii quidem Athenienses nullo modo venturos dicerent, et quae ille dixerat, non vera esse, alii vero dicerent, etiam si illi veniant, quid se facere possint, quo non et ipsi vicissim gravius malum sint accepturi. Quinetiam alii rem istam prorsus contemnebant et in risum convertebant Pauci vero erant, qui Hermocrati fidem haberent, et futurum formidarent

Progressus autem ad eos Athenagoras», qui populi princeps, et id temporis propter popularem facundiam apud plebem gratiosissimus erat, dicebat luec :

« Quisquis non cupit Athenienses quidem eo dementiae progredi, ut liuc profecti in nostram potestatem redigantur, is aut timidus est aut reipublicae non benevolus; illorum vero, qui res hujusmodi nuntiant magnumque metum vobis incutiunt, audaciam quidem non miror, sed imprudentiam , si sua consilia patere non putant.

Qui enim privatim aliquid formidant, rempuhlicam in magno timore constituere volunt, ut publico metu suum occulteut. Et nunc isti rumores eo spectant; neque enim sua sponte, sed ab hominibus, qui semper talia movent, composita sunt.

Vos vero, si recte consultetis, non ex rerum, quas isti nuntiant, consideratione deliberabitis de rebus, quas Iacere decet, sed ex iis, quae viri prudentes et multarum rerum periti, quales ego Athenienses esse puto, facerent.

Non est enim credibile, eos Peloponnesiis relictis bel-loque nondum illic plane composito ad alterum bellum non minus ultro venire, siquidem ego existimo, eos contentos esse, quod nos, qui lol atque tam magnae civitates sumus, i bellum ipsis non inferamus.

«Jam vero etiam si venerint, ut fertur, existimo Siciliam plus virium habere ad eos debellandos, quam Peloponnesum , quo est omnis generis apparatu instructior, nostramque civitatem solam boc exercitu, qui, ut dirunt, nunc coutra nos venit, vel si bis tantus esset, longe superiorem esse, quippe quos intelligo neque equitatum secum adducturos, neque ex hac ipsa regione comparaturos, nisi perexiguum quemdam ab Egestaeis, neque gravis armaturae militum numerum nostro parem, quia navibus vecti sunt; arduum enim fuerit vel solis navibus expeditis tantum navigationis cursum huc usque conficere, et ceterum apparatum , quantum adversus tantam civitatem oportet, suppeditare , qui profecto non parvus est.

Quamobrem ab hac opinione ego adeo dissentio, ut, si venirent aliam urbeui tantam, quantae sunt Syracusae, bic obtinentes et si eant finitimam nobis incolentes bellum facerent, vix videantur mihi impedire posse, quin internecione caedantur, atque multo certe minus, ubi in hostili tota Sicilia (conspirabit enim contra illos) et castra posuerint, qualia rebus ad id e navibus adductis fieri possunt, et ubi a tentoriolis necessarioque apparata propter equites nostros non longe procedant. In summa, ne terra quidem eos potituros puto; tanto nostrum I apparatum praestantiorem duco.

« At vero haec, ut ego dico, et Athenienses in-telligentes res suas (quod probe novi) conservant, et quidam hujus civitatis homines ea, quae neque sunt, neque futura sunt, comminiscuntur,

quos ego non nunc primum sed semper scio aut hujuscemodi rumoribus et aliis, qui sunt istis magis etiam nefarii, aut factis vestrae multitudini terrorem incutere, ut ita ipsi ci vitatis imperio potiantur. Et veru metuo, ne multa temptantibus aliquando etiam res succedat ; nos vero ignavi sumus, quamdiu nondum in calamitatem incidimus, lum ad praecavendas istorum insidias, tum ad eas ulciscendas, ubi senserimus.

His autem de causis nostra civitas raro quidem quiescit, saepe vero seditione laborat, et certamina non plura contra hostes quam contra se ipsam sustinet, et vero interdum etiam tyrannides et iniquos dominatus.

Quarum rerum, si modo vos meani sententiam 6equi velitis, ego nullam unquam nostra aetate neglectam esse sinam, vestram quidem multitudinem verbis in meam sententiam adducens, illos vero, qui talia machinantur, poena coercens non solum in ipso facinore deprehensos, (arduum enim fuerit eos deprehendere) sed etiam ob ea, quae volunt quidem, sed tamen non possunt, (hostis enim non solum pro maleficiis sed etiam pro consiliis est prius ulciscendus, siquidem etiam qui illius insidias non praecavit, prior opprimetur), rursus vero oligarchos partim coarguens, partim observans, partim etiam docens; sic enim potissimum existimo fore, ut hos a maleficio deterream.

Sed agite, quod saepe mecum ipse consideravi, quid vero vultis, adolescentes ? utrum rerum jam potiri ? at hoc non est legitimum; lex autem lata potius est propterea, quod facultas vobis deest, quam ut facultate praeditos ignominia afficiat. An vero vultis non pari jure cum plebe vivere? at quo pacto justum fuerit, eosdem non iisdem dignos censeri?

« Dixerit quispiam, popularem statum rem esse neque consultam neque ;rquabilem, sed eos, qui pecuniae vim possident, optimos etiam esse ad optime imperandum. Ego vero respondeo primum quidem populi nomen universam rempublicam complecti, paucorum vero potentiam partem, deinde custodes quidem optimos pecuniarum esse locupletes, sed consultores prsestantissimos esse viros prudentes , judicem vero optimum, postquam res audierit, esse multitudinem; atque haec omnia pariter et per partes et simul universa in statu populari juris aequabilitate frui.

Sed paucorum dominatus pericula quidem multitudini impertit, commodorum vero non solum majorem partem capit, verum etiam universa ceteris erepta relinet; quas res illi, qui inter vos sunt et potentes et juvenes, obtinere student , quod fieri non potest in ampla civitate. At nunc etiam, omnium stultissimi, nisi animadvertitis, vos rem perniciosam affectare, aut omnium Graecorum, quos ego novi, estis imperitissimi, aut injustissimi, si scientes audetis.

« Verum aut re intellecta aut mutata sententia, quod ad universae reipublicae bonum spectat, id augete, hoc vobis persuasum habentes, fore, ut illi, qui de vobis boni sunt cives, ejus parem, atque adeo majorem partem obtineant, quam cetera civitatis multitudo; si vero alia affecla-ritis, vos in periculum venturos, ne et rebus omnibus privemini : et ab hujusmodi nuntiis ut inter ihtelligentes rem nec neglecturos abstinete.

Haec enim civitas, ut etiam veniant Athenienses, pro sua dignitate eos propulsabit, et sunt nobis imperatores, qui haec videbunt; alq te si nihil horum verum fuerit, prout ego suspicor, nequaquam vestris nuntiis exterrita civitas vos duces eliget suaque sponte sibi servitutis jugum imponet, sed ipsa per se consultans,et de rumoribus a vobis disseminatis , quasi idem valeant ac facta, quaestionem habebit, et praesente libertate non propter auditionem privabitur, sed factis sibi cavendo et non indulgendo eam conservare conabitur. »

Atque haec quidem Athenagoras dixit; unus autem e ducibus surgens, nullum quidem alium ad dicendum prodire passus est, sed ipse pro praesenti rerum statu haec verba fecit:

« Obtrectationes quidem non sapiens est neque dicere aliquos inter se neque audientes admittere, sed potius pro rebus, quae nuntiantur, videre, quanam ratione quum privatim tum publice ex dignitate nos instruamus ad eos propulsandos, qui contra nos veniunt.

Et si forte nihil opus fuerit, nulla jactura fiet, si respublica ornetur et equis et armis et ceteris rebus, quibus bellum gaudet.

Curam vero et lustrationem istarum nos geremus, et dimittendorum simul ad civitates hominum, et explorandi causa et si quid aliud commodum esse videatur. Sunt etiam, quae jam curavimus, et quicquid senserimus, id ad vos referemus. »

Atque Syracusani quidem, quum dux haec verba fecisset, ex concilio discesserunt.

Athenienses vero quum ipsi tum eorum socii omnes apud Corcyram jam erant. Atque primum quidem duces copias iterum recensuerunt et instruxerunt eo ordine* quo portum capturi castraque posituri erant, et classe in tres partes distributa singulas singulis sorte attribuerunt, ut neque, si conjunctim navigarent, aquae et portuum et rerum ad victum necessariarum in stationibus ubi appellerent, inopia laborarent, et ut ceteris etiam in rebus magis ordine instructi essent, et a ducibus facilius regi poseent, in singulis agminibus attributi suo quique duci;

deinde vero piw-miserunt et in Italiam et in Siciliam tres naves, ut explorarent, quaenam civitates se essent recepturae. Atque bis praeceptum erat, ut classi occurrerent, ut rerum gnari appellerent.

Post ha;c Athenienses jam e Corcyra solventes in Siciliam trajiciebant apparata tanto: cum triremibus universis numero centum et triginta quatuor, et duabus Rhodiis navibus, quae quinquaginta remis agebantur (harum erant Atticae centum, quarum sexaginta erant Yeloces, ceterae milites vehebant, reliqua vero classis erat Chiorum et ceterorum sociorum), militibus autem gravis armaturae universis quinquies mille et centum (atque inter hos ex ipsis quidem Atheniensibus erant mille et quingenti milites legitime conscripti, et septingenti ex infimi ordinis civibus navium defensores; reliqui vero milites erant socii, partim quidem ex populis ipsorum imperio subjectis, partim vero ex Argivis quingenti, et cx Mantineis atque mercenariis ducenti et quinquaginta), sagittariis vero universis quadringentis et octoginta (quorum Cretenses erant octoginta), et Rhodiorum funditoribus septingentis, et Megarensibus exsulibus levis armaturae centum viginti, et una nave hippa-goga, quae triginta equites vehebat.

Tantus hic primus apparatus ad bellum trajiciebat. Ilis autem triginta onerariae naves commeatum vehebant et pistores et lapidum structores et fabros omniaque instrumenta, quae ad munitiones exstruendas erant necessaria, navigia vero centum, quae naves onerarias necessario comitabantur; multa etiam alia navigia et naves onerariae simul navigantes exercitum ultro negotiationis causa sequebantur; quae omnes e Corcyra tunc sinum Ionium simul transmittebant.

Totusque apparatus partim ad promontorium Ja-pygiam, partim Tarentum appulsus, partim etiam alio, prout quibusque facultas data est, oram Italiae legentes praetervehebantur, et civitates nec ad mercatum eos admittebant nec in urbem, sed ad aquae et stationis usum, Tarentum vero Locrique ne ad haec quidem, donec ad Rhegium Italiae promontorium pervenerunt.

Atque hic jam congregabantur et extra urbem (quia Rhegini eos intra muros non recipiebant) castra fecerunt ad Dianae templum, ubi etiam Rhegini mercatum iis praebebant; subductisque naribus quieverunt Et apud Rheginos verba fecerunt, postulantes, ut ipsi Chalcidenses Leontinis Chalcidensibus auxilium ferrent; illi vero dixerunt, se neutris affuturos, sed qufoquid ceteris Italis communiter placeret, id facturos.

Isti vero animum ad res Siculas conversos habebant, considerantes, quanam ratione in illis optime se gererent; simul etiam praecursorias naves ab Egesta praestolabantur, quia scire cupiebant de pecunia, si ita essent, quae legati Athenis praedicassent.

Interea vero Syracusanis quum ex multis aliis lo cis, tum etiam ab exploratoribus jam certo nuntiabatur, naves ad Rhegium esse, et ut contra has omni studio se praeparabant nec amplius dubitabant. Et ad Siculos mittebant quoquo versus, ad alios praesidia, ad alios legationes, et in castella, quae in regione circumcirca erant, praesidia immittebant, et quae intra urbem erant, si absoluta essent, explorabant, recensentes arma et equos, et cetera constituebant , ut in imminente et tantum non jam praesente bello.

Illae vero tres praecursoriae naves ab Egesta Rhegium ad Athenienses advenerunt, et renuntiarunt ceteram quidem pecuniam, quam promiserant, nullam esse, sed tantum triginta talenta apparere.

Atque duces statim animus despondere coeperunt, quod iis et hoc primum praeter exspectationem incommode cecidisset, quodque Rhegini una secum militare recusavissent, quibus primis suadere coeperant, et maxime credibile videbatur, quod essent Leontinorum cognati et eorum semper studiosi. Atque Niciae quidem haec exspectanti ab Egestaeis contigerunt, duobus vero reliquis vel maxime praeter opinionem.

Egestati autem hujusmodi fraudem excogitarent tunc, quum primi Atheniensium legati eos adierunt ad explorandas pecunias. Adductis illis in Veneris fanum, quod est in Eryce, ostenderunt donaria, phialas et trullas et thuribula cete-ramque non paucam supellectilem, quae quum essent argentea, longe majorem speciem pro exiguo pretio praebebant; atque etiam privatim exceptis hospitio illis, qui triremibus advecti erant, et ex ipsa Egesta aurea argenteaque pocula collecta, et ex vicinis Phoenicum Graeeorumque urbibus corrogata in conviviis ut suam quique domesticam supellectilem exhibebant.

Et quum omnes iisdem plerumque uterentur et multa ubique eonspicerentur, ingentem stuporem afferebant Atheniensibus, qui triremibus advecti erant, et Athenas reversi divulgarent, se magnam pecuniae vim conspexisse.

Atque illi quidem, qui et ipsi decepti erant, et aliis tunc hoc persuaserant, postquam hic rumor dimanavit, peounias illas Egestae non esse, graviter a militibus accusabantur; duces autem pro praesenti rerum statu consultabant;

et Niciae quidem sententia erat, ut cum omnibus copiis adversus Selinuntem navigaretur, cujus rei causa potissimum missi essent, et si quidem Egestaei pecunias universo exercitui suppeditarent, pro pecuniae summa consilium caperetur; sin minus, ab iis postularetur, ut sexaginta navibus, quas petissent, cibaria suppeditarent, atque permanerent, donec SeUnuntios cum illis vel vi vel pactione reconciliassenl, et ita ceteras civitates obirent, et ubi Atheniensis reipublicae potentiam iis ostendissent, et suum in amicos sociosque studium demonstrassent /domum redirent, nisi forte brevi et ex inopinato facultas aliqua offerretur, vel Leontinos juvandi vel aliquam reliquarum civitatum sibi adjungendi, neque facultates domesticas consumentes rempublicam in periculum adducerent.

Alcibiades vero dicebat, non oportere cura tantis copiis emissos turpiter et infecto negotio abire, sed ad omnes civitates, praeter Selinuntem et Syracusas, legatos mittendos et operam dandam, ut et Siculos partim ad defectionem a Syracusanis faciendam solicitarenl, partim amicos sibi facerent, ut et commeatum et copias haberent; ac primum quidem Messanenses adducendos (hot euirn potissimum in trajectu et opportuno loco, quo ad Siciliam appelli posset, sitos esse, et portum atque stationem exercitui eam commodissimam fore); civitatibus autem in amicitiam adductis, ubi nossent, quos belli socios essent habituri, ita demum Syracusas et Selinuntem aggrediendas, nisi hi quidem compositionem cum Egestatis facerent, illi vero Leontinos in suas pristinas sedes redire sinerent.

Lamachus vero recta dicebat adversus Syracusas navigandum esse, et primo quoque tempore prmlium ad urbem committendum, dum adhuc imparati essent et maxime perterriti.

Omnem enim exercitum principio maximum terrorem afferre; sed si moram interponat, antequam in conspectum veniat, homines ex pavore se colligentes etiam visu magis contemnere. Sed si repente invaserint , dum illi adhuc metu perculsi in exspectatione essent, facillime se superiores illis futuros, omnibusque rebus terrorem illis incussuros, tum adspectu (plurimos enim nunc se numero visum iri) tum exspectatione cladium, quas essent accepturi, praecipue vero subito proelii periculo.

Verisimile autem esse, in agris etiam multos extra urbem remansisse, quod non crederent se venturos, quibus res suas in urbem comportantibus exercitum, si victor urbem obsideret, satis pecuniarum habiturum.

Praeterea reliquos Sicilienses sic jam facilius et illorum societati non accessuros, et ad se transituros, minimeque cunctaturos circumspiciendo, utri victores essent futuri. Stationem autem navium reversis, et ad portum appulsis Megara dicebat facienda esse, quae deserta essent et a Syracusis neque mari multum neque terra distarent.

Lamachus autem quamvis haec dixisset, tamen et ipse in Alcibiadis sententiam ivit. Postea vero Alcibiades sua navi Messanam profectus de societate ineunda apud Messanenses verba fecit, et quum rem iis persuadere non posset, sed illi respondissent, in urbem quidem se aequa-quam recepturos, forum tamen rerum venalium iis praebituros, ad Rhegium redibat.

Duces autem quum ex omni numero sexaginta naves confestim implevissent et res necessarias assumpsissent, reliquo exercitu cum uno de se ipsis ad Rhegium relicto, classe praetervecti Naxum petebant.

Quum autem Naxii eos urbe recepissent, illinc oram legentes ad Catanam navigabant. Et quum Catanaei eos non recepissent (illic enim aderant quidam, qui Syracusanorum partibus favebant), ad flumen Teriam delati sunt,

et quum illic pernoctassent, postero die Syracusas versus navigarunt, agmine longo ceteris navibus instructis. Decem vero naves praemiserunt, ut in magnum portum navigarent et explorarent, si quid navium deductum esset, utque accedentes ex navibus per praeconis vocem significarent, Athenienses, venire, ut Leontinos in suas pristinas sedes restituerent propter societatis atque cognationis jus; Leontini igitur, quotquot Syracusis essent, intrepide transirent ad Athenienses ut ad amicos et de ipsis bene meritos.

Postquam autem per praeconis vocem hoc illis denuntiatum est, et urbisportuumque situm, omnem-que circa regionem, unde sibi ad bellum faciendum prodeundum esset, contemplati sunt, rursus Catanam redierunt.

Catanaei vero convocata concione copias quidem urbe non recipiebant, sed duces ingressos dicere jubebant, si quid vellent. Quum autem Alcibiades orationem haberet et oppidani in illam concionem essent conversi, milites quandam portulam male obstructam clam diruta aedificii materia aperuerunt et in urbem ingressi in foro versabantur.

Catanaeorum vero ii, qui cum Syracusanis sentiebant, quum exercitum in urbe animadvertissent, confestim terrore perculsi clam profugerunt non admodum multi; ceteri vero decreverunt societatem cum Atheniensibus, et reliquum exercitum a Rhegio acciri jubebant.

Postea vero Athenienses ad Rhegium reversi jam cum omnibus copiis solventes Catanam postquam pervenerunt, castra faciebant.

Ad ipsos autem nuntii Camarina afferebantur, si illuc proficiscerentur , eos deditionem facturos, et Syracusanos classem instruere. Cum omnibus igitur copiis primo quidem adversus Syracusas profecti sunt, et quum nullam classem ab illis instrui repperissent, rursus Camarinam versus oram legentes se recipiebant, et ad littus appulsi per caduceatorem agere coeperunt. Illi vero eos non recipiebant, dicentes, jurisjurandi religione obstrictos esse, ut Athenienses cum una navi appellentes reciperent, nisi ipsi plures ab iis accersissent.

Quamobrem Athenienses re infecta discedebant; et quum exscensum e navibus in quandam agri Syracusani partem fecissent, et praedas egissent, et Syracusanorum equites accurrisseut, et nonnullos levis armaturae milites Athenienses palatos interfecissent, Catanam se receperunt.

Illic autem offendunt Salaminiam navem Athenis missam, et adversus Alcibiadem, ut, qui in ea vehebantur, juberent eum redire ad respondendum criminibus, quorum publice insimulabatur, et adversus quosdam alios milites, de quibussimul cum eo indicium delatum erat, quod impie mysteria polluissent, partim vero etiam, quod Mercurii simulacra violassent.

Athenienses enim post classis discessum nihilo minus quaestionem habebant de mysteriis pollutis et de violatis Mercurii simulacris, et quoniam non explorabant indices, sed omnes suspiciose admittebant, ob fidem improbis hominibus habitam ex civibus optimos comprehensos in vincula conjiciebant, satius esse judicantes, rem accurate explorare et reperire, quam propter aliquam indicis improbitatem aliquem, licet vir probus esse videretur, accusatum nulla quaestione habita evadere.

Populus enim, qui fama acceperat Pisistrati ac filiorum tyranni -dem extremis ejus temporibus gravem fuisse, praeterea ne a se quidem neque ab Harmodio, sed a Lacedaemoniis eversam, semper metuebat et omnia suspiciose accipiebat.

Nam audax illud Aristogitonis et Harmodii facinus · propter rei cujusdam ad amores pertinentis casum susceptum est, qua re ego fusius narrata demonstrabo, neque alios neque ipsos Athenienses de suis tyrannis aut de re gesta quicquam certi dicere.

Quum enim Pisistratus senex in tyrannide decessisset, non Hipparchus, ut vulgo arbitrantur, sed Hippias, quod erat nalu maximus, obtinuit principatum. Quum autem Harmodius aetatis flore insignis esset, Aristogito, quidam e civibus, mediae conditionis vir, eum ut amator habebat.

Hic autem Harmodius ab Hipparcho, Pisistrati filio, temptatus morem ei uoo gessit et rem ad Aristogitonem detulit. Hic vero more amatorum ingenti dolore concepto et Hipparchi potentiam extimescens, ne per vim Harmodium ad se pertraheret, protinus ita, ut in sua dignitate poterat, tyrannidem per insidias evertere conatur.

Interea vero Hipparchus quum Harmodium rursus solicitasset, et nihilo magis inducere posset, nibil quidem violenti intentare destinabat, sed in loco quodam obscuro, veluti non hac de causa, eum contumelia afficere parabat.