Epistulae imperatorum pontificum aliorum

si igitur ut Christiani rationis fidei sumus participes, domine piissime, et ad communem pacem et ad unitatem festinamus, nostram fidem, quam ab initio suscepimus, per hanc satisfactionem nostram manifestam uestrae facimus pietati, ut notum sit, quia et paci concurrimus et a recta cum dei iuuamine non deuertimus fide sed omnem ex aequo haeresim execramur, non solum Eutychianistas et acefalos, sed et Nestorianos et hominem colentes toto animo odientes anathematizamus.

nos autem, domine Christianissime imperator, sicut superius dictum est, in patrem et filium et spiritum sanctum ab initio baptizati quoque et credentes unam essentiam dei in tribus subsistentiis adoramus, secundum sanctorum patrum mathema et symbolum credentes in unum deum patrem omnipotentem et in unum dominum nostrum Iesum Christum unigenitum deum uerbum, similiter et in unum spiritum sanctum, et secundum hoc diuinum mathema definitionem a sancta Calcedonensi synodo promulgatam intellegimus quoque et suscipimus, confitentes et credentes.

quia una substantia uel persona, quod idem ipsa sancta synodus in duabus naturis, id est in deitate et humanitate, indiuise et inconfuse praedicauit deum uerbum, dominus noster Iesus Christus unus est ex sancta et unius essentiae trinitate.

si enim unum deum in tribus subsistentiis, sicut dictum est, accipimus, pater autem non est incarnatus nec spiritus sanctus, deus uerbum incarnatus est et homo factus est unus ex sancta et unius essentiae trinitate secundum filiationis proprietatem.

sic ita secundum praedictas sanctas quattuor synodos credentes et secundam dei uerbi natiuitatem secundum carnem confiteri non renuimus (unde proprie dei uirgo genitrix esse creditur, tamquam natura et ueritate unius essentiae patris filium deum uerbum per naturam immutabilem ex ipsa factum hominem enixa est) et duas naturas in Christo per essentiam uel substantiam unitas confitentes sicut in unius persona uel substantia neque harum diuersitatem uel proprietatem post unitionem auferimus nec eas diuidere in duabus personis et substantiis per unitionem sumus edocti

eundemque acimus unigenitum filium dei et ante incarnationem eius et post, id est deum simul et hominem, passibilem carne impassibilem deitate, circumscriptum corpore non circumscriptum spiritu, id est terrenum et caelestem, quem mundus ut hominem cepit et ut deum continere non potuit, mortalem et inmortalem, nusquam naturarum diuersitate sublata neque diuidentes per essentiam unitionem.

hoc enim uera magnum pietatis mysterium, quia unus ex sancta et unius essentiae trinitate incarnatus et homo factus deus uerbum in utraque natura deitatis et humanitatis indiuise et inconfuse cognoscitur et adoratur, non conuersionem uel mutationem sustinens sed proprietatem utriusque naturae in una persona in semet ipso conseruans.

ob hanc igitur fidem praedictas sanctas synodos suscipientes et custodientes anathematizamus omnes, qui aduersus eas quocumque tempore uel modo aliquid conscripserunt, praecipue Iohannem Egeotam, qui aduersus memoratam sanctam Calcedonensem synodum multas ut Nestorianus blasphemias euomuit, similiter condemnantes et Timotheum Elurum cognominatum sicut Eutychianistam aduersus eam cum suis latrantem sequacibus.

ita ergo cum dei iuuamine semper sensimus et iam nunc sentimus. quapropter hanc satisfactionem uestrae obtulimus pietati; iubere enim dignata est nos proprium intellectum et quemadmodum de sana fide sentimus exponere, quia quidam haeretici, dum suam malam fidem occultare festinant, nostram in Christo libertatem et rectam fidem detractare conantur.

supplicamus igitur uestram clementiam sollicitudinem de perfecta ecclesiarum unitione sanctarum habere debere, ut unitas, quae cum dei facta fuerit iuuamine, <custodiatur> nec ullo deinceps rationabili aut inrationabili occasionis fomite inquietari pax possit. deus autem omnium uestrum pium adimpleat desiderium in gloriam sui et rei publicae disciplinam !

DOMINO PER OMNIA SANCTO AC BEATISSIMO FRATRI ET COMMINISTRATORI HORMISDAE EPIPHANIUS IN DOMINO SALUTEM. Quantam habuimus alacritatem nos quoque et piissimus ac Christianissimus imperator una cum fidelissima et in omnibus bonis florente coniuge sua circa rectam et puram sanctarum ecclesiarum unitionem et quemadmodum cum caritate dei, qua nos decebat, destinatos a nobis sanctos episcopos et religiosos suscepimus et uenerandos habuimus clericos, existimamus quidem et ante ex his, quae acta sunt, satisfactum uestrae beatitudini.

credidimus tamen, quod, si dominus et saluator Iesus Christus deus noster idem ipsos reuerentissimos comministratores nostros incolomes uestris obtutibus praesentauerit, omnia, quae excitata sunt, uobis sanctissimis manifesta fieri. et laborem, quem potuimus sustinere, per hos ipsos manifestius cognoscetis, quemadmodum per dei gratiam et fidelissimorum principum nostrorum Constantinopolitanae ciuitatis nostra ecclesia pacifice est gubernata et nomina eorum inter sacra non sunt recitata mysteria, quae sedi uestrae profana cognouimus, sed quattuor conciliorum pro recta fide consonantia praedicatur et hoc ipsum omnibus sacrorum diptychorum recitatione manifestum est.

annuntient igitur nobis, quia non parui nobis subiecti sacerdotes nec rursus sub eorum ordinatione episcoporum parua est subdita multitudo, qui bonum huius coeptae unitionis amplectuntur; uestra etiam sanctitas cognoscat istius se generalis boni et principem et inceptorem nihilominus constitutum.

unde fortiter ad uigilandum beatitudo uestra laudis est stimulis excitanda, ne, id quod diuina in honorem uestri coeperat ordinare misericordia, non ad plenum ita ut condecet communis unitas prouenire uideatur.

diligentius autem de his fidelissimi et piissimi nostri principes de sanctarum dei ecclesiarum unitate et concordia gaudentes ad uestram mandauerunt beatitudinem, supplicationes a plurimis sanctis sacerdotibus suscipientes tam Ponti quam Asiae prouinciae et maxime Orientis, apud quos nomina quondam sacerdotum suorum tacere difficile et impossibile esse uidetur tantaque eorum obstinatio est, ut omne periculum pro tali facto parati sint sustinere.

igitur praecedentes omnes circa pacis studium necessarium causas considerantes, quia per solam istam humilitatis uiam communem omnibus unitionem et salutem inuenimus, interrogantes, sicut dictum est, et satisfacientes uobis ab illis, qui a nobis in hoc negotio sunt destinati, causam cum pacifica, qua uos decet, gubernatione dispensetis. nam dum una utraque sit ecclesia, procul dubio et bona, quae per uigilantiam eueniunt, communis exinde laudis gloria utrisque patriarchalibus sedibus rimatur, ut consuete omnium dominus et conditor Christus uerus deus noster magnificetur.

de his autem omnibus summo uobis supplicentur affectu Iohannes sanctissimus episcopus multos nobiscum sudores in praesenti deponens certamine et Heraclianus reuerentissimus presbyter sanctae nostrae maioris ecclesiae et cohabitator noster et Constantinus reuerentissimus diaconus eiusdem maioris ecclesiae, per quos et nostra synodalia symbola secundum ecclesiasticas uestrae beatitudini simul destinauimus leges.

nunc igitur piissimi nostri imperatores studium circa sanctarum ecclesiarum unitionem ostendentes pacificis . ad uestram beatitudinem de his causis utendo litteris et oblatas sibimet ab Hierosolymitanis et Orientalibus petitiones destinauerunt. nos ergo occasionem salutationis inuenire uolentes hanc ad uos fecimus epistolam, per quam supplicamus proponentes uobis sanctissimis hanc uocem diuinam:

ecce tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis! ecce credidit nobis omnium dominus talentum, quod augmentatum possit restitui boni operis fructu et saluare per laudabilem uestram dispensationem tantas quidem sanctas ecclesias tantosque earum sacerdotes et multitudinem innumerabilem nunc quidem unitam sanctae ecclesiae, periclitantem autem et errantem si uestrae beatitudinis gubernaculum commoretur, et maxime hos, qui in sanctis locis habitant Christi dei nostri, ita ubique sanctis adhaerentes ecclesiis, ut eorum respui non debeat multitudo. nam omnes per suggestionem eorum ita in obstinationis suae malo perdurant, ut uelint ante uita recedere quam excogitata relinquere, ut si deus hos per uestram beatitudinem adunari praeceperit, uestrae laudis meritum et praesentibus et futuris adscribatur temporibus.

oret igitur uestra sanctitas tam pro piissimis et Christianissimis principibus quam pro nostra paruitate et uniuersali unitione, ut gratia sanctae et unius essentiae trinitatis et intercessionibus dominae nostrae sanctae gloriosae uirginis et dei genitricis Mariae omnia ad unitatem indiuisam conueniant et fundamentum inconcussum catholicae fidei confirmetur, per omnia sanctissime frater.

indicia autem nostrae secundum Christum deum nostrum caritatis per uiros reuerentissimos destinauimus ad ministrationem diuinae culturae et sanctae et apostolicae uestrae ecclesiae calicem aureum gemmis circumdatum, patenam auream et alium calicem argenteum, uela holoserica duo, quae suscipere uestram < beatitudinem > supplicamus cum illa karitate, quam uos habere secundum deum non dubitamus.

omnem in Christo fratemitatem, quae cum uestra est sanctitate, nos quoque et qui nobiscum sunt plurimum salutamus. Accepta pridie Kal. Decembr. Rusticio u. c. cons.

DOMINO NOSTRO SANCTO AC BEATISSIMO PATRI PATRUM ARCHIEPISCOPO ET PATRIARCHAE HORMISDAE THEOPHILUS BASILISCUS ESAIAS ANASTASIUS PATERNUS MARCIANUS ET CETERA SANCTA SVNODUS QVAE IN CONSTANTINOPOLITANA EST CIUITATE CONGREGATA.

Innumerabilem et inuestigatam magni dei et saluatoris nostri Iesu Christi sapientiam, quantum hominibus datur intellegi, considerantes caritatem eius inmensam iuste miramur et cum magna clamamus uoce: quis loquatur potentias domini, auditas faciat omnes laudes eius?

ecce enim per bonam uoluntatem sanctae et unius essentiae trinitatis et intercessiones gloriosae Mariae uirginis, studio quoque et uigilantia Christianissimi et fidelissimi nostri imperatoris et piissimae reginae, olim quae fuerant membra diuisa, per spiritus sancti gratiam ad unitatem et caritatem perfectam sunt redacta et sicut Moyses et Aaron duces dei uerae culturae Israhelit<ic>ae nominati nunc ita et nos gaudentes clamamus: cantemus domino! gloriose enim honorificatus est, adiutor et protector factus est mihi in salutem, et haec sentire et praedicare cum fiducia sumus edocti.

considerantes autem caritatem et deo amabilem uestrae beatitudinis uitam etiam ex his, qui a uobis sunt destinati reuerentissimi legati, similiter et pacem sanctarum dei ecclesiarum tam senioris quam nouellae Romae, cui nos ipsi participes fuisse monstramur, bono pastori et principi omnium Christo deo nostro consuete gratias referimus.

nam post obitum sanctae recordationis quondam archiepiscopi et patriarchae Iohannis Constantinopolitanae ciuitatis deus, qui propriam sanctam ecclesiam in petra rectae fidei incorrupta fundauit et portas inferi non praeualere ei decreuit, dedit nobis sanctum pastorem et patriarcham Epiphanium uirtutibus et correctionibus et meditatione diuinarum florentem scripturarum, rectam quoque tenentem fidem et orbatorum paternam regentem sollicitudinem et — quid amplius dicam? — omnem praeconiorum fontem transcendentem.

his ergo uirtutibus pollens non inmerito proprias et creditas sibimet maximas ecclesiae curas sapienter et honeste gessisse dinoscitur, habens in mente illud, quod a sacri cantici auctore relatum est: os meum loquitur sapientiam et meditatio cordis mei prudentiam.

unde secundum rectam et probabilem fidelissimi et Christianissimi nostri principis et piissimae reginae et gloriosissimorum communis rei publicae procerum sententiam, nostra quoque et iam omnium in hac urbe habitantium testificatione iudicium Pauli mirabilis communis ecclesiae doctoris non est in eo fraudatum, qui inreprehensibilem esse debere episcopum denuntiat: ita et nostrum pontificem uirtutibus undique coronatum esse uidemus.

igitur ecclesiasticam legem implentes apostolatui uestro salutationis debitum persoluentes officium speramus, ut amplius caritatis uinculum et paternum affectum circa nos caritas uestra custodire dignetur et sapienti gubernatione et humilitate, qua Christiano decet, et mansuetudine, quae ad rationabilis traditi uobis ouilis pertinet salutem, peragatis, commune lucrum existimantes, quod per uos et uestrum germanum et comministratorem, nostrum autem dominum et patriarcham, pacem totius orbis ecclesiarum esse prouisam.

fratrem enim a fratre adiuuari spiritaliter muros esse inexpugnabiles et ciuitatem munitam ex diuinis est accipere scripturis. nam si quidem intercessionibus uestrae beatitudinis generalis tranquillitas ecclesiis orthodoxorum fuerit redonata, gloria quidem in excelsis deo omnium saluatori per angelos cum laetitia referetur, pax uero in terra confirmabitur, bona autem uoluntas in fidelibus communis domini et saluatoris Iesu Christi dei nostri seruis fundetur.

adicient igitur nostris supplicationibus, quod minus dictum est, Iohannes sanctissimus episcopus Claudiopolitanae ciuitatis noster comminister et Heraclianus reuerentissimus presbyter sanctae maioris ecclesiae et cohabitator praedicti sanctissimi archiepiscopi et patriarchae Epiphanii et Constantinus uir reuerentissimus diaconus eiusdem sanctae ecclesiae, qui probationem sui rectae fidei et bonae uoluntatis olim his, qui a uestra apostolica sede fuerant directi, dedisse cognoscuntur, digni autem et uestrae sanctitatis et ministratione pacis et gratiae domini Iesu Christi dei nostri et unitionis sanctarum ecclesiarum monstrabuntur.

quos speramus laetantes in domino et pacem desideratam nuntiantes ad nos citius uestris deo ama<bi>libus correctionibus edoctos remeare dignemini. omnem in Christo fraternitatem nos quoque et qui nobiscum sunt plurimum salutamus.

ET SrBSCRIPTIONES:

Theophilus misericordia dei episcopus Heracliensis ciuitatis metropolitanus subscribens in synodalibus saluto uos in domino, domine.

Basiliscus misericordia dei episcopus Cyzicenae ciuitatis metropolitanus ut supra.

Stephanus misericordia dei episcopus Nicomedensis ciuitatis metropolitanus ut supra.

Esaias misericordia dei episcopus Rhodiae ciuitatis metropolitanus ut supra.

Anastasius misericordia dei episcopus Nicaenae ciuitatis metropolitanus ut supra.

Iohannes misericordia dei episcopus Claudiopolitanae ciuitatis prouinciae Isauriae ut supra.

Patornus misericordia dei episcopus < Tomitanae ciuitatis) prouinciae Scythiae metropolitanus ut supra.

Marcianus misericordia dei episcopus Chalcedonensis ciuitatis metropolitanus ut supra.

Polydeuces misericordia dei episcopus Antiochenae ciuitatis metropolitanus ut supra.

Patricius misericordia dei episcopus Eudoxiopolitanae ciuitatis metropolitanus ut supra.

Eulogius misericordia dei episcopus Milesiae ciuitatis metropolitanus ut supra.

Stephanus misericordia dei episcopus Filomeliensis ciuitatis prouinciae Pisidiae ut supra.

Christodolus misericordia dei episcopus Methymnensis ciuitatis ut supra.

Palmantius minimus episcopus Oenoandae ciuitatis prouinciae Lyciae ut supra.

Iohannes misericordia dei episcopus Attaliensis ciuitatis ut supra.

Iohannes misericordia dei episcopus Olympinae ciuitatis, prouinciae Lyciae ut supra.

Marcianus minimus episcopus Marcianae ciuitatis prouinciae Lyciae ut supra.

Focas minimus episcopus Dardanae ciuitatis prouinciae Hellesponti ut supra.

Zoticus misericordia dei episcopus Carpathiensis ciuitatis prouinciae insularum ut supra.

Sabbatius misericordia dei episcopus Stratoniciae ciuitatis prouinciae Lydiae ut supra.

DOMINO UIRO BEATISSIMO SANCTOQVE PATRI HORMISDAE URBIS ROMAE PONTIFICI IUSTINIANUS. Quantam uenerationem religionis habeamus quamque solliciti semper fuerimus propter uniendas sanctas ecclesias, testis est quoque uestra beatitudo. postquam regnauit etenim domnus noster inclitus imperator, per omnes ad Italiam uenientes direximus litteras apostolatum tuum rogantes sicut decebat.

nunc etiam, ne quid eorum, quae fieri conuenit, praetermittatur, Iohannes uir reuerentissimus antistes, Heraclianus presbyter et Constantinus diaconus sacrosanctae ecclesiae huius inclitae ciuitatis destinati sunt ad urbem feliciter, ut super omnibus, quae scripsit filius uester serenissimus imperator, integrum responsum accipiant. dignetur ergo sanctitas tua suscipere memoratos uiros religiosissimos libenter et habitis orationibus placataque diuinitate sic omnia debeat ordinare uenerabiliter, ut nihil ultra remaneat in ambiguum.

nobis etenim uidetur, quoniam filius dei uiui dominus noster Iesus Christus ex uirgine Maria natus, quem praedicat summus apostolorum carne passum, recte dicitur unus in trinitate cum patre spirituque sancto regnare, maiestatisque eius personam in trinitate et ex trinitate non infideliter credimus.

de nominibus autem defunctorum episcoporum clementer et ut decet pacificum patrem disponite; quia uester quoque praecessor beatae recordationis ad memoriae principalis Anastasium scripsit, ut, si nomen Acacii tantummodo tolleretur, una nobis esset communio. non est igitur (graue, quod> suasit uestra sedes, ut praestet. imitari debetis etenim sanctissimum Leonem Romanum pontificem ac, sicut ille scripsit Leoni, ita et uos omnibus amputatis dubitationibus perfectas pacificasque paginas ad inuictissimum principem filium uestrum rescribere * * ecclesiae, ut ante tribunal uenturi iudicis participes eorum sitis, quorum sedem iure sacerdotali tenetis.

ostendat ergo tuus apostolatus, <quod merito) Petro successit apostolo, quoniam dominus a uobis utpote summis pastoribus exacturus est uniuersorum salutem, qui poterunt esse salui firmata concordia. nos etenim finitis capitulis, de quibus scripta suscepistis, ultra non patiemur a quoquam controuersiam religionis in re publica nostra moueri nec uestram sanctitatem conuenit audire superflua concertantes.

HORMISDA IUSTINO AUGUSTO. Inter ea, quae ad unitatem ecclesiae pertinentia, propter quam deus clementiae uestrae elegit imperium, in litteras contulistis, hoc quoque, uenerabilis imperator, cura fidei, cui multipliciter uos studere declaratis, adiecit, ut aliquorum preces perferendae ad humilitatis meae notitiam iungerentur, quibus uel quid quaestionis oriretur agnoscerem uel ad summouendum propositae consultationis ambiguum responsum a me religiosae scientiae conueniens redderetur.

legi omnia sollicitudine qua decebat, et licet ad responsi plenitudinem sufficere potuisset, si illa tantum, quae a ueteribus sunt definita, rescriberem, tamen ut religiosi propositi uestri remunerarer affectum, non subtrahendum credidi mei quoque sermonis obsequium.

quid enim est, quod emergentibus Nestorii et Eutychetis uenenis paterna omisit instructio? paene omnes impietates cum inuentoribus tam nefandorum dogmatum conuenientia in unum synodica decreta presserunt nec ulterius remansit locus ullus tam diris perfidiae seminibus amputatis aut Christum dominum nostrum credere sine carnis fuisse ueritate aut eundem non et deum et hominem de materni uteri intemerata fecunditate prodisse:

cum alter eorum dispensationem qua saluati sumus negando quantum in se est irritam faceret, alter opinione contraria sed impietate consimili in eodem domino nostro Iesu Christo potestatem diuinam a uera humanitate secluderet, neque ille recordatus quia palpandam carnem suam Christus ostendit, neque ille euangelii memor uerbum carnem factum esse dicentis, cui uox domini indeficienter insonare debuerat, qua dixit et docuit: nemo ascendit in caelum nisi qui decaelodescendit, filius hominis, qui est in caelo.

saepe haec et multis praecedentium sunt comprehensa sententiis; sed nec clementia uestra, licet iam dicta sint, fastidiose poterit repetita cognoscere nec nobis pudor ea, quae sunt a prodecessoribus nostris praedicata, reuoluere. neque enim possibile est, ut sit diuersitas praedicationis, ubi una est forma ueritatis, nec ab re iudicabitur alienum, si cum his, cura quibus conuenimus fide, congruamus et dogmate.

reuoluantur piis mansuetudinis uestrae auribus decreta synodica et beati papae Leonis conuenientia sacrae fidei constituta: eadem inuenietis in illis, quae recensetis in nostris. quid ergo est post illum fontem fidelium statutorum quod amplius, si tamen fidei terminos seruat, quamlibet curiosus scrutator inquirat? non opus aut adiectione plenis aut institutione perfectis, nisi forte mauult quisquam dubitare quam credere, certare quam nosse, sequi dubia quam seruare decreta.

nam si trinitas deus, hoc est pater et filius et spiritus sanctus, deus autem unus, specialiter legislatore dicente: audi Israel, dominus deus tuus deus unus est: qui aliter habet, necesse est aut diuinitatem in multa diuidat aut specialiter passionem ipsi essentiae trinitatis impingat, et, quod absit a fidelium mentibus, hoc est aut plures deos more profanae gentilitatis inducere aut sensibilem poenam ad eam naturam, quae aliena est ab omni passione, transferre. unum est sancta trinitas.

non multiplicatur numero, non crescit augmento nec potest aut intellegentia comprehendi aut hoc quod deus est discretione seiungi. quis ergo illi secreto aeternae impenetrabilisque substantiae, quod neque ulla uel inuisibilium creaturarum potuit inuestigare natura, profanam diuisionem temptet ingerere et diuini arcana mysterii reuocare ad calculum moris humani? adoremus patrem et filium et spiritum sanctum, indistinctam distincte, inconprehensibilem et inenarrabilem substantiam trinitatis, ubi etsi admittit numerum ratio personarum, unitas tamen non admittit essentiae, ita tamen. ut seruemus diuinae propria naturae, seruemus propria unicuique personae, ut nec personis diuinitatis singularitas denegetur nec ad essentiam hoc, quod est proprium nominum, transferatur.

magnum est sanctae et incomprehensibile mysterium trinitatis: deus pater, deus filius. deus spiritus sanctus trinitas indiuisa, et tamen notum est, quia proprium est patris, ut generaret filium, proprium filii dei, ut ex patre patri nasceretur aequalis, notum etiam quid sit proprium spiritus sancti.

proprium autem filii dei, ut iuxta id. quod scriptum est, in nouissimis temporibus uerbum caro fieret et habitaret in nobis, ita intra uiscera sanctae Mariae uirginis genitricis dei unitis utrisque sine aliqua confusione naturis, ut qui ante tempora erat filius dei, fieret filius hominis et nasceretur ex tempore hominis more matris uuluam natus aperiens et uirginitatem matris deitatis uirtute non soluens.

dignum plane deo nascente mysterium, ut seruaret partum sine corruptione, qui conceptum fecit esse sine semine, seruans quod ex patre erat et repraesentans quod ex matre suscepit. nam unde iacens in praesepio uidebatur in caelo, inuolutus pannis adorabatur a magis, inter animalia editus ab angelis nuntiatus, uix egressus infantiam et annuntians mysticam sine instituente doctrinam, inter rudimenta annorum puerilium edens caelestium signa uirtutum?

idem enim deus et homo, non, ut ab infidelibus dicitur, sub quartae introductione personae sed ipse dei filius deus et homo, idem uirtus et infirmitas, humilitas et maiestas, redimens et uenditus, in cruce positus et caeli regna largitus, ita nostrae infirmitatis ut possit interimi, ita ingenitae potentiae ne possit morte consumi.

sepultus est iuxta ld, quod homo uoluit nasci, et iuxta id, quod patri erat similis, resurrexit: patiens uulnerum et saluator aegrorum. unus defunctorum et uiuificator obeuntium, ad inferna descendens et a patris gremio non recedens. unde et animam, quam pro communi conditione posuit, pro singulari uirtute et admirabili potentia mox resumpsit.

haec ita esse nec ullam dubitationem oportere recipere, id est ne dominus noster Iesus Christus aut inter corporis passiones deus non esse crederetur aut ne deus tantum, non etiam homo, inter opera mirabilium stupenda uirtutum proposito nos duorum apostolorum informauit exemplo, deum esse Christum dominum nostrum Petri fide, hominem Thomae dubitatione declarans.

quid enim intererat, ut quem se homines dicerent discipulos suos uellet inquirere, nisi ut respondente Petro: tu es Christus filius dei uiui notum faceret non hoc de carne et sanguine proditum sed patre deo inspirante reuelatum et per testimonium laudatae responsionis fides patefactae fieret ueritatis?

quid intererat, ut apparente post resurrectionem domino Thomas tantum aut deesset ceteris aut solus ambigeret, nisi ut mundus crederet quod ambigens discipulus explorasset, ut, dum unius manibus se pateretur tangi. ab uniuersitate fidelium, quid esset, possit agnosci? non ergo ad improbandum discipulum interposita est dubitatio sed quaesita posteritatis instructio.

anne aliud spectat, quod se idem dominus Cleopae cum alio discipulo, cum ad Emmaum tendentes de se loquerentur, inseruit et, quamquam de resurrectione domini per mulieres, quae primae ad monumentum conuenerant. agnouissent, tamen, ut per eorum dubitationem daret credendi futuris saeculis firmitatem, incipiens a Moyse et omnibus prophetis oportuisse pati Christum et ita intrare in gloriam suam interpretatus ostendit et per passionem humanam naturam et diuinam in eo esse per gloriam?

multiplicibus haec sanctarum scripturarum insinuantur exemplis nec apud religiosam conscientiam tuam, uenerabilis imperator, . tamquam ignota dicuntur. fides enim ipsa, quae a te constanter asseritur, tibi reddit hoc muneris, ut sensibus tuis et affectum sui inserat et scientiam, per quam diligentius asseratur, infundat. et tamen interest dispensationis mihi creditae, ut ego quoque uel apud scientes nota non taceam, ut succedente sibi per uices temporum catholicorum praedicatione sensuum.

quod indeficienter asseritur, sine fine credatur. latius haec, quae ad deitatem humanitatemque domini nostri Iesu Christi pertinent et in eo unitas duas sine confusione naturas, potui secundum ueterum definita disserere, si esset aduersum eos, qui his dissentiunt, disputandum. sed cum in manibus omnium sint et synodica constituta et beati papae Leonis dogmata, perstrinxisse potius pauca quam euoluere credidi conuenientius uniuersa.

nunc uero agnoscere satis est et cauere ita proprietatem et essentiam cogitandam, ut sciatur quid personae, quid nos oporteat deferre substantiae. quae qui indecenter ignorant aut callida impietate dissimulant, dum omittunt quid sit proprium filii, trinae tendunt insidias unitati. sed si quae praedicta sunt ualidis teneantur fixa radicibus, nec a paterna traditione receditur et constanter quaestionibus obuiatur. Data VII. Kal. Apr. Ualerio u. c. cons.

HORMISDA EPIPHANIO EPISCOPO CONSTANTINOPOLITNO. Multo gaudio sum repletus, quod circa ecclesiae pacem et sanctissimi imperatoris et dilectionis tuae tale studium, quale litteris indicasti, legatorum quoque meorum assertione cognoui. manifesta enim hinc supernae misericordiae documenta produntur, quando et mundani principes causas fidei cum rei publicae ordinatione coniungunt et ecclesiarum praesules, quod ad dispensationem suam pertinet, officii memores exsequuntur. talibus indigebat post discordiae procellas religio Christiana rectoribus, qui compressis prouida dispositione turbinibus diu peregrinatam pacem depulsa tempestate reducerent et in futura post saecula propositi sui exempla tendentes sibi adscribendum indubitanter ostenderent, quicquid deo placitum posteri pro sua imitatione fecissent.

benedicamus deum, frater karissime. nostris hoc diebus fuisse concessum et totis orationum et curarum uiribus annitamur, ut quae per dei nostri opem bene coepta sunt, ipso adiuuante per omnia compleantur. sperandum enim est, ut ad compagem corporis sui reliqua quoque, quae adhuc diuisa sunt, membra festinent et a potioribus minora non discrepent.

ad quod cum me dilectio tua Christianae studio caritatis hortetur, debet quod incitat sequi et quod amandum suadet amplecti. similem enim iam fidei curam gerentes per religiosam patientiam par etiam praemium de boni operis speramus effectu. neque enim difficultatibus est cedendum; non fatigatur asperis fides nec ad caelorum ardua per procliue contenditur nec remunerationem citra laboris exercitium quis meretur.

unde ne facientes bona deficiamus, specialiter admonemur; beati etiam teste psalmista, qui custodiunt iudicium et faciunt iustitiam in omni tempore, quia non initium laboris remunerationem praemii consueuit inuenire sed terminus. ergo par studium sollicitudinis adsumentes, quibus est una in communione et credulitate societas, quemadmodum de adunata sedi apostolicae Constantinopolitana ecclesia pariter exultamus in domino, ita de reliquorum quoque, sicut. affectiose admones, redintegratione curemus primum, ut fidem integritatemque nostram inmaculatam ab omni contagione seruemus.