Fasti

dixit ‘et huic populo prospera semper ades.

numen eris pelagi, natum quoque pontus habebit.

in vestris aliud sumite nomen aquis:

Leucothea Grais, Matuta vocabere nostris;

in portus nato ius erit omne tuo,

quem nos Portunum, sua lingua Palaemona dicet.

ite, precor, nostris aequus uterque locis!’

annuerat, promissa fides, posuere labores,

nomina mutarunt: hic deus, illa dea est.

cur vetet ancillas accedere, quaeritis? odit,

principiumque odii, si sinat illa, canam,

una ministrarum solita est, Cadmei, tuarum

saepe sub amplexus coniugis ire tui.

improbus hanc Athamas furtim dilexit; ab illa

comperit agricolis semina tosta dari.

ipsa quidem fecisse negat, sed fama recepit.

hoc est, cur odio sit sibi serva manus,

non tamen hanc pro stirpe sua pia mater adoret:

ipsa parum felix visa fuisse parens,

alterius prolem melius mandabitis illi:

utilior Baccho quam fuit ipsa suis.

hanc tibi, quo properas? memorant dixisse, Rutili,

luce mea Marso consul ab hoste cades.

exitus accessit verbis, numenque Toleni

purpureum mixtis sanguine fluxit aquis,

proximus annus erat: Pallantide caesus eadem

Didius hostiles ingeminavit opes.

Lux eadem, Fortuna, tua est auctorque locusque;

sed superiniectis quis latet iste togis?

Servius est, hoc constat enim, sed causa latendi

discrepat et dubium me quoque mentis habet,

dum dea furtivos timide profitetur amores,

caelestemque homini concubuisse pudet

(arsit enim magno correpta cupidine regis

caecaque in hoc uno non fuit illa viro),

nocte domum parva solita est intrare fenestra;

unde Fenestellae nomina porta tenet,

nunc pudet, et voltus velamine celat amatos,

oraque sunt multa regia tecta toga.

an magis est verum post Tulli funera plebem

confusam placidi morte fuisse ducis,

nec modus ullus erat, crescebat imagine luctus,

donec eum positis occuluere togis?

tertia causa mihi spatio maiore canenda est,

nos tamen adductos intus agemus equos.

Tullia coniugio sceleris mercede parato

his solita est dictis extimulare virum:

‘quid iuvat esse pares, te nostrae caede sororis

meque tui fratris, si pia vita placet?

vivere debuerant et vir meus et tua coniunx,

si nullum ausuri maius eramus opus.

et caput et regnum facio dictale parentis:

si vir es, i, dictas exige dotis opes.

regia res scelus est. socero cape regna necato,

et nostras patrio sanguine tingue manus.’

talibus instinctus solio privatus in alto

sederat: attonitum volgus ad arma ruit.

hinc cruor et caedes, infirmaque vincitur aetas:

sceptra gener socero rapta Superbus habet.

ipse sub Esquiliis, ubi erat sua regia, caesus

concidit in dura sanguinulentus humo,

filia carpento patrios initura penates

ibat per medias alta feroxque vias.

corpus ut aspexit, lacrimis auriga profusis

restitit, hunc tali corripit illa sono:

‘vadis, an expectas pretium pietatis amarum?

duc, inquam, invitas ipsa per ora rotas.’

certa fides facti: dictus Sceleratus ab illa

vicus, et aeterna res ea pressa nota.

post tamen hoc ausa est templum, monumenta parentis,

tangere: mira quidem, sed tamen acta loquar,

signum erat in solio residens sub imagine Tulli;

dicitur hoc oculis opposuisse manum,

et vox audita est ‘voltus abscondite nostros,

ne natae videant ora nefanda meae.’

veste data tegitur, vetat hanc Fortuna moveri

et sic e templo est ipsa locuta suo:

‘ore revelato qua primum luce patebit

Servius, haec positi prima pudoris erit.’

parcite, matronae, vetitas attingere vestes:

sollemni satis est voce movere preces,

sitque caput semper Romano tectus amictu,

qui rex in nostra septimus urbe fuit.

arserat hoc templum, signo tamen ille pepercit

ignis: opem nato Mulciber ipse tulit,

namque pater Tulli Volcanus, Ocresia mater

praesignis facie Corniculana fuit.

hanc secum Tanaquil sacris de more peractis

iussit in ornatum fundere vina focum:

hic inter cineres obsceni forma virilis

aut fuit aut visa est, sed fuit illa magis,

iussa foco captiva sedet: conceptus ab illa

Servius a caelo semina gentis habet.

signa dedit genitor tunc cum caput igne corusco

contigit, inque comis flammeus arsit apex.

Te quoque magnifica, Concordia, dedicat aede

Livia, quam caro praestitit ipsa viro.

disce tamen, veniens aetas, ubi Livia nunc est

porticus, immensae tecta fuisse domus;

urbis opus domus una fuit, spatiumque tenebat,