Fasti

intempestivo cum rudit ille sono.

territa voce gravi surgit dea; convolat omnis

turba, per infestas effugit ille manus.

Lampsacus hoc animal solita est mactare Priapo fata:

asini flammis indicis exta damus.

quem tu, diva, memor de pane monilibus ornas;

cessat opus, vacuae conticuere molae.

Nomine quam pretio celebratior arce Tonantis,

dicam, Pistoris quid velit ara Iovis.

cincta premebantur trucibus Capitolia Gallis:

fecerat obsidio iam diuturna famem.

Iuppiter ad solium superis regale vocatis

incipe! ait Marti, protinus ille refert:

‘scilicet ignotum est, quae sit fortuna meorum,

et dolor hic animi voce querentis eget.

si tamen, ut referam breviter mala iuncta pudori,

exigis: Alpino Roma sub hoste iacet.

haec est, cui fuerat promissa potentia rerum.

Iuppiter? hanc terris impositurus eras?

iamque suburbanos Etruscaque contudit arma,

spes erat in cursu: nunc lare pulsa suo est.

vidimus ornatos aerata per atria picta

veste triumphales occubuisse senes:

vidimus Iliacae transferri pignora Vestae

sede: putant aliquos scilicet esse deos.

at si respicerent, qua vos habitatis in arce,

totque domos vestras obsidione premi,

nil opis in cura scirent superesse deorum

et data sollicita tura perire manu.

atque utinam pugnae pateat locus! arma capessant

et, si non poterunt exsuperare, cadant,

nunc inopes victus ignavaque fata timentes

monte suo clausos barbara turba premit.’

tunc Venus et lituo pulcher trabeaque Quirinus

Vestaque pro Latio multa locuta suo est.

publica respondit cura est pro moenibus istis,

Iuppiter ‘et poenas Gallia victa dabit,

tu modo, quae desunt fruges, superesse putentur

effice, nec sedes desere, Vesta, tuas.

quodcumque est solidae Cereris, cava machina frangat,

mollitamque manu duret in igne focus.’

iusserat, et fratris virgo Saturnia iussis

annuit, et mediae tempora noctis erant,

iam ducibus somnum dederat labor: increpat illos

Iuppiter et sacro, quid velit, ore docet:

‘surgite et in medios de summis arcibus hostes

mittite, quam minime tradere voltis, opem!’

somnus abit, quaeruntque novis ambagibus acti,

tradere quam nolint et iubeantur opem.

esse Ceres visa est; iaciunt Cerealia dona,

iacta super galeas scutaque longa sonant,

posse fame vinci spes excidit, hoste repulso

candida Pistori ponitur ara Iovi.

Forte revertebar festis Vestalibus illa,

qua Nova Romano nunc via iuncta foro est.

huc pede matronam vidi descendere nudo:

obstipui tacitus sustinuique gradum,

sensit anus vicina loci iussumque sedere

alloquitur quatiens voce tremente caput:

‘hoc, ubi nunc fora sunt, udae tenuere paludes;

amne redundatis fossa madebat aquis.

Curtius ille lacus, siccas qui sustinet aras,

nunc solida est tellus, sed lacus ante fuit.

qua Velabra solent in Circum ducere pompas,

nil praeter salices cassaque canna fuit;

saepe suburbanas rediens conviva per undas

cantat et ad nautas ebria verba iacit,

nondum conveniens diversis iste figuris

nomen ab averso ceperat amne deus.

hic quoque lucus erat iuncis et harundine densus

et pede velato non adeunda palus,

stagna recesserunt et aquas sua ripa coercet,

siccaque nunc tellus: mos tamen ille manet.’

reddiderat causam. valeas, anus optima! dixi

quod superest aevi, molle sit omne, tui.

Cetera iam pridem didici puerilibus annis,

non tamen idcirco praetereunda mihi.

moenia Dardanides nuper nova fecerat Ilus

(Ilus adhuc Asiae dives habebat opes):

creditur armiferae signum caeleste Minervae

urbis in Iliacae desiluisse iuga.

cura videre fuit, vidi templumque locumque:

hoc superest illic, Pallada Roma tenet.

consulitur Smintheus lucoque obscurus opaco

hos non mentito reddidit ore sonos:

‘aetheriam servate deam, servabitis urbem:

imperium secum transferet illa loci.’

servat et inclusam summa tenet Ilus in arce,

curaque ad heredem Laomedonta redit,

sub Priamo servata parum: sic ipsa volebat,

ex quo iudicio forma revicta sua est.

seu genus Adrasti, seu furtis aptus Ulixes,

seu pius Aeneas eripuisset eam,

auctor in incerto, res est Romana: tuetur

Vesta, quod assiduo lumine cuncta videt,

heu quantum timuere patres, quo tempore Vesta

arsit et est tectis obruta paene suis!

flagrabant sancti sceleratis ignibus ignes,

mixtaque erat flammae flamma profana piae.

attonitae flebant demisso crine ministrae: