Fasti

naeniaque in volucres Marsa figurat anus,

in thalamos venere Procae. Proca natus in illis

praeda recens avium quinque diebus erat,

pectoraque exsorbent avidis infantia linguis;

at puer infelix vagit opemque petit.

territa voce sui nutrix accurrit alumni

et rigido sectas invenit ungue genas,

quid faceret? color oris erat, qui frondibus olim

esse solet seris, quas nova laesit hiems.

pervenit ad Cranen et rem docet, illa ‘timorem

pone: tuus sospes’ dixit alumnus erit.

venerat ad cunas: flebant materque paterque:

sistite vos lacrimas, ipsa medebor ait.

protinus arbutea postes ter in ordine tangit

fronde, ter arbutea limina fronde notat;

spargit aquis aditus (et aquae medicamen habebant)

extaque de porca cruda bimenstre tenet;

atque ita noctis aves, extis puerilibus inquit

‘parcite: pro parvo victima parva cadit.

cor pro corde, precor, pro fibris sumite fibras.

hanc animam vobis pro meliore damus.’

sic ubi libavit, prosecta sub aethere ponit,

quique adsint sacris, respicere illa vetat;

virgaque Ianalis de spina ponitur alba,

qua lumen thalamis parva fenestra dabat,

post illud nec aves cunas violasse feruntur,

et rediit puero, qui fuit ante, color,

pinguia cur illis gustentur larda Kalendis,

mixtaque cum calido sit faba farre, rogas?

prisca dea est aliturque cibis, quibus ante solebat,

nec petit ascitas luxuriosa dapes,

piscis adhuc illi populo sine fraude natabat,

ostreaque in conchis tuta fuere suis.

nec Latium norat, quam praebet Ionia dives,

nec quae Pygmaeo sanguine gaudet, avem;

et praeter pennas nihil in pavone placebat,

nec tellus captas miserat ante feras,

sus erat in pretio, caesa sue festa colebant:

terra fabas tantum duraque farra dabat.

quae duo mixta simul sextis quicumque Kalendis

ederit, huic laedi viscera posse negant.

arce quoque in summa Iunoni templa Monetae

ex voto memorant facta, Camille, tuo:

ante domus Manli fuerat, qui Gallica quondam

a Capitolino reppulit arma Iove.

quam bene, di magni, pugna cecidisset in illa,

defensor solii, Iuppiter alte, tui!

vixit, ut occideret damnatus crimine regni:

hunc illi titulum longa senecta dabat.

lux eadem Marti festa est, quem prospicit extra

appositum Tectae porta Capena viae.

te quoque, Tempestas, meritam delubra fatemur,

cum paene est Corsis obruta classis aquis.

haec hominum monumenta patent, si quaeritis astra

tunc oritur magni praepes adunca Iovis.

Postera lux Hyadas, Taurinae cornua frontis,

evocat, et multa terra madescit aqua.

Mane ubi bis fuerit Phoebusque iteraverit ortus

factaque erit posito rore bis uda seges,

hac sacrata die Tusco Bellona duello

dicitur et Latio prospera semper adest.

Appius est auctor, Pyrrho qui pace negata

multum animo vidit, lumine captus erat.

prospicit a templo summum brevis area Circum,

est ibi non parvae parva columna notae:

hinc solet hasta manu belli praenuntia mitti,

in regem et gentes cum placet arma capi.

Altera pars Circi Custode sub Hercule tuta est:

quod deus Euboico carmine munus habet.

muneris est tempus, qui Nonas Lucifer ante est:

si titulum quaeris, Sulla probavit opus.

Quaerebam, Nonas Sanco Fidione referrem,

an tibi, Semo pater; tum mihi Sancus ait:

‘cuicumque ex istis dederis, ego munus habebo:

nomina terna fero: sic voluere Cures.’

hunc igitur veteres donarunt aede Sabini

inque Quirinali constituere iugo.

Est mihi (sitque, precor, nostris diuturnior annis)

filia, qua felix sospite semper ero.

hanc ego cum vellem genero dare, tempora taedis

apta requirebam, quaeque cavenda forent:

tum mihi post sacras monstratur Iunius Idus

utilis et nuptis, utilis esse viris,

primaque pars huius thalamis aliena reperta est;

nam mihi sic coniunx sancta Dialis ait:

‘donec ab Iliaca placidus purgamina Vesta

detulerit flavis in mare Thybris aquis,

non mihi dentosa crinem depectere buxo,

non ungues ferro subsecuisse licet,

non tetigisse virum, quamvis Iovis ille sacerdos,

quamvis perpetua sit mihi lege datus.

tu quoque ne propera, melius tua filia nubet,

ignea cum pura Vesta nitebit humo.’

Tertia post Nonas removere Lycaona Phoebe

fertur, et a tergo non habet Ursa metum,

tunc ego me memini ludos in gramine Campi

aspicere et dici, lubrice Thybri, tuos.

festa dies illis, qui lina madentia ducunt,

quique tegunt parvis aera recurva cibis,

Mens quoque numen habet. Mentis delubra videmus