Fasti

mandantem amplecti cupiunt et bracchia tendunt:

lubrica prensantes effugit umbra manus,

ut secum fugiens somnos abduxit imago,

ad regem voces fratris uterque ferunt.

Romulus obsequitur, lucemque Remuria dicit

illam, qua positis iusta feruntur avis.

aspera mutata est in lenem tempore longo

littera, quae toto nomine prima fuit;

mox etiam lemures animas dixere silentum:

hic sensus verbi, vis ea vocis erat.

fana tamen veteres illis clausere diebus,

ut nunc ferali tempore operta vides,

nec viduae taedis eadem nec virginis apta

tempora: quae nupsit, non diuturna fuit.

hac quoque de causa, si te proverbia tangunt,

mense malum Maio nubere volgus ait.

sed tamen haec tria sunt sub eodem tempore festa

inter se nulla continuata die.

Quorum si mediis Boeotum Oriona quaeres,

falsus eris. signi causa canenda mihi.

Iuppiter et lato qui regnat in aequore frater

carpebant socias Mercuriusque vias.

tempus erat, quo versa iugo referuntur aratra,

et pronus saturae lac bibit agnus ovis.

forte senex Hyrieus, angusti cultor agelli,

hos videt, exiguam stabat ut ante casam;

atque ita longa via est, nec tempora longa supersunt,

dixit et hospitibus ianua nostra patet.

addidit et voltum verbis iterumque rogavit:

parent promissis dissimulantque deos.

tecta senis subeunt nigro deformia fumo;

ignis in hesterno stipite parvus erat.

ipse genu nixus flammas exsuscitat aura

et promit quassas comminuitque faces,

stant calices; minor inde fabas, holus alter habebat,

et spumat testu pressus uterque suo.

dumque mora est, tremula dat vina rubentia dextra:

accipit aequoreus pocula prima deus.

quae simul exhausit, da nunc bibat ordine dixit

Iuppiter. audito palluit ille Iove.

ut rediit animus, cultorem pauperis agri

immolat et magno torret in igne bovem;

quaeque puer quondam primis diffuderat annis,

promit fumoso condita vina cado.

nec mora, flumineam Iino celantibus ulvam,

sic quoque non altis, incubuere toris.

nunc dape, nunc posito mensae nituere Lyaeo:

terra rubens crater, pocula fagus erant,

verba fuere Iovis: ‘siquid fert impetus, opta:

omne feres.’ placidi verba fuere senis:

‘cara fuit coniunx, primae mihi flore iuventae

cognita, nunc ubi sit, quaeritis? urna tegit,

huic ego iuratus, vobis in verba vocatis,

coniugio dixi sola fruere meo.

et dixi et servo, sed enim diversa voluntas

est mihi; nec coniunx, sed pater esse volo.’

annuerant omnes: omnes ad terga iuvenci

constiterant — pudor est ulteriora loqui —

tum superiniecta texere madentia terra;

iamque decem menses, et puer ortus erat.

hunc Hyrieus, quia sic genitus, vocat Uriona:

perdidit antiquum littera prima sonum,

creverat immensum; comitem sibi Delia sumpsit,

ille deae custos, ille satelles erat.

verba movent iram non circumspecta deorum:

quam nequeam dixit vincere, nulla fera est.

scorpion immisit Tellus: fuit impetus illi

curva gemelliparae spicula ferre deae;

obstitit Orion. Latona nitentibus astris

addidit et meriti praemia dixit habe.

Sed quid et Orion et cetera sidera mundo

cedere festinant, noxque coartat iter?

quid solito citius liquido iubar aequore tollit

candida, Lucifero praeveniente, dies?

fallor, an arma sonant? non fallimur, arma sonabant:

Mars venit et veniens bellica signa dedit.

Ultor ad ipse suos caelo descendit honores

templaque in Augusto conspicienda foro.

et deus est ingens et opus: debebat in urbe

non aliter nati Mars habitare sui.

digna Giganteis haec sunt delubra tropaeis:

hinc fera Gradivum bella movere decet,

seu quis ab Eoo nos impius orbe lacesset,

seu quis ab occiduo sole domandus erit.

prospicit armipotens operis fastigia summi

et probat invictos summa tenere deos.

prospicit in foribus diversae tela figurae

armaque terrarum milite victa suo.

hinc videt Aenean oneratum pondere caro

et tot Iuleae nobilitatis avos:

hinc videt Iliaden humeris ducis arma ferentem,

claraque dispositis acta subesse viris,

spectat et Augusto praetextum nomine templum,

et visum lecto Caesare maius opus.

voverat hoc iuvenis tunc, cum pia sustulit arma:

a tantis Princeps incipiendus erat.

ille manus tendens, hinc stanti milite iusto,

hinc coniuratis, talia dicta dedit:

‘si mihi bellandi pater est Vestaeque sacerdos

auctor, et ulcisci numen utrumque paro: