Fasti

mota dea est operique favet: navalibus exit

puppis, habent ventos iam mea vela suos.

i, pete virginea, populus, suffimen ab ara:

Vesta dabit, Vestae munere purus eris.

sanguis equi suffimen erit vitulique favilla,

tertia res durae culmen inane fabae.

pastor, oves saturas ad prima crepuscula lustra:

unda prius spargat, virgaque verrat humum,

frondibus et fixis decorentur ovilia ramis,

et tegat ornatas longa corona fores.

caerulei fiant puro de sulphure fumi,

tactaque fumanti sulphure balet ovis.

ure mares oleas taedamque herbasque Sabinas,

et crepet in mediis laurus adusta focis,

libaque de milio milii fiscella sequatur:

rustica praecipue est hoc dea laeta cibo.

adde dapes mulctramque suas, dapibusque resectis

silvicolam tepido lacte precare Palem.

consule dic ‘pecori pariter pecorisque magistris:

effugiat stabulis noxa repulsa meis.

sive sacro pavi sedive sub arbore sacra,

pabulaque e bustis inscia carpsit ovis:

si nemus intravi vetitum, nostrisve fugatae

sunt oculis nymphae semicaperque deus:

si mea falx ramo lucum spoliavit opaco,

unde data est aegrae fiscina frondis ovi:

da veniam culpae, nec, dum degrandinet, obsit

agresti fano supposuisse pecus,

nec noceat turbasse lacus, ignoscite, nymphae,

mota quod obscuras ungula fecit aquas,

tu, dea, pro nobis fontes fontanaque placa

numina, tu sparsos per nemus omne deos.

nec Dryadas nec nos videamus labra Dianae,

nec Faunum, medio cum premit arva die.

pelle procul morbos; valeant hominesque gregesque,

et valeant vigiles, provida turba, canes.

neve minus multos redigam, quam mane fuerunt,

neve gemam referens vellera rapta lupo.

absit iniqua fames: herbae frondesque supersint,

quaeque lavent artus quaeque bibantur aquae.

ubera plena premam, referat mihi caseus aera,

dentque viam liquido vimina rara sero.

sitque salax aries, conceptaque semina coniunx

reddat, et in stabulo multa sit agna meo.

lanaque proveniat nullas laesura puellas,

mollis et ad teneras quamlibet apta manus.

quae precor eveniant, et nos faciemus ad annum

pastorum dominae grandia liba Pali.’

his dea placanda est: haec tu conversus ad ortus

dic quater et vivo perlue rore manus,

tum licet adposita, veluti cratere, camella

lac niveum potes purpureamque sapam;

moxque per ardentes stipulae crepitantis acervos

traicias celeri strenua membra pede.

expositus mos est: moris mihi restat origo:

turba facit dubium coeptaque nostra tenet.

omnia purgat edax ignis vitiumque metallis

excoquit: idcirco cum duce purgat ovis.

an, quia cunctarum contraria semina rerum

sunt duo discordes, ignis et unda, dei,

iunxerunt elementa patres aptumque putarunt

ignibus et sparsa tangere corpus aqua?

an, quod in his vitae causa est, haec perdidit exul,

his nova fit coniunx, haec duo magna putant?

vix equidem credo: sunt qui Phaethonta referri

credant et nimias Deucalionis aquas.

pars quoque, cum saxis pastores saxa feribant,

scintillam subito prosiluisse ferunt;

prima quidem periit, stipulis excepta secunda est:

hoc argumentum flamma Parilis habet?

an magis hunc morem pietas Aeneia fecit,

innocuum victo cui dedit ignis iter?

num tamen est vero propius, cum condita Roma est,

transferri iussos in nova tecta Lares

mutantesque domum tectis agrestibus ignem

et cessaturae supposuisse casae,

per flammas saluisse pecus, saluisse colonos?

quod fit natali nunc quoque, Roma, tuo.

Ipse locus causas vati facit, urbis origo

venit, ades factis, magne Quirine, tuis!

iam luerat poenas frater Numitoris, et omne

pastorum gemino sub duce volgus erat.

contrahere agrestes et moenia ponere utrique

convenit: ambigitur, moenia ponat uter.

nil opus est dixit certamine Romulus ‘ullo:

magna fides avium est, experiamur aves.’

res placet, alter adit nemorosi saxa Palati,

alter Aventinum mane cacumen init.

sex Remus, hic volucres bis sex videt ordine, pacto

statur, et arbitrium Romulus urbis habet,

apta dies legitur, qua moenia signet aratro.

sacra Palis suberant: inde movetur opus.

fossa fit ad solidum, fruges iaciuntur in ima

et de vicino terra petita solo.

fossa repletur humo, plenaeque imponitur ara,

et novus accenso fungitur igne focus.

inde premens stivam designat moenia sulco;

alba iugum niveo cum bove vacca tulit,

vox fuit haec regis: ‘condenti, Iuppiter, urbem

et genitor Mavors Vestaque mater, ades;