Fasti

Tertia post Veneris cum lux surrexerit Idus,

pontifices, forda sacra litate bove.

forda ferens bos est fecundaque, dicta ferendo:

hinc etiam fetus nomen habere putant,

nunc gravidum pecus est, gravidae quoque semine terrae:

Telluri plenae victima plena datur.

pars cadit arce Iovis, ter denas curia vaccas

accipit et largo sparsa cruore madet.

ast ubi visceribus vitulos rapuere ministri

sectaque fumosis exta dedere focis,

igne cremat vitulos quae natu maxima virgo est,

luce Palis populos purget ut ille cinis,

rege Numa, fructu non respondente labori,

inrita decepti vota colentis erant,

nam modo siccus erat gelidis aquilonibus annus,

nunc ager assidua luxuriabat aqua:

saepe Ceres primis dominum fallebat in herbis,

et levis obsesso stabat avena solo,

et pecus ante diem partus edebat acerbos,

agnaque nascendo saepe necabat ovem.

silva vetus nullaque diu violata securi

stabat, Maenalio sacra relicta deo:

ille dabat tacitis animo responsa quieto

noctibus, hic geminas rex Numa mactat oves.

prima cadit Fauno, leni cadit altera Somno:

sternitur in duro vellus utrumque solo.

bis caput intonsum fontana spargitur unda,

bis sua faginea tempora fronde tegit,

usus abest Veneris, nec fas animalia mensis

ponere, nec digitis anulus ullus inest,

veste rudi tectus supra nova vellera corpus

ponit, adorato per sua verba deo.

interea placidam redimita papavere frontem

nox venit et secum somnia nigra trahit.

Faunus adest, oviumque premens pede vellera duro

edidit a dextro talia verba toro:

‘morte boum tibi, rex, Tellus placanda duarum:

det sacris animas una iuvenca duas.’

excutitur terrore quies: Numa visa revolvit

et secum ambages caecaque iussa refert,

expedit errantem nemori gratissima coniunx

et dixit gravidae posceris exta bovis.

exta bovis gravidae dantur, fecundior annus

provenit, et fructum terra pecusque ferunt,

hanc quondam Cytherea diem properantius ire

iussit et admissos praecipitavit equos,

ut titulum imperii quam primum luce sequenti

Augusto iuveni prospera bella darent.

Sed iam praeteritas quartus tibi Lucifer Idus

respicit: hac Hyades Dorida nocte tenent.

Tertia post Hyadas cum lux erit orta remotas

carcere partitos Circus habebit equos,

cur igitur missae vinctis ardentia taedis

terga ferant volpes, causa docenda mihi est.

frigida Carseolis nec olivis apta ferendis

terra, sed ad segetes ingeniosus ager;

hac ego Pelignos, natalia rura, petebam,

parva, sed assiduis uvida semper aquis.

hospitis antiqui solitas intravimus aedes;

dempserat emeritis iam iuga Phoebus equis.

is mihi multa quidem, sed et haec narrare solebat,

unde meum praesens instrueretur opus:

hoc ait in campo (campumque ostendit) ‘habebat

rus breve cum duro parca colona viro.

ille suam peragebat humum, sive usus aratri

seu curvae falcis sive bidentis erat.

haec modo verrebat stantem tibicine villam,

nunc matris plumis ova fovenda dabat,

aut virides malvas aut fungos colligit albos,

aut humilem grato calfacit igne focum,

et tamen assiduis exercet brachia telis

adversusque minas frigoris arma parat,

filius huius erat primo lascivus in aevo

addideratque annos ad duo lustra duo

is capit extremi volpem convalle salicti:

abstulerat multas illa cohortis aves.

captivam stipula faenoque involvit et ignes

admovet: urentes effugit illa manus:

qua fugit, incendit vestitos messibus agros;

damnosis vires ignibus aura dabat,

factum abiit, monumenta manent; nam dicere certa

nunc quoque lex volpem Carseolana vetat;

utque luat poenas gens haec Cerialibus ardet,

quoque modo segetes perdidit, ipsa perit.’

Proxima cum veniet terras visura patentes

Memnonis in roseis lutea mater equis,

de duce lanigeri pecoris, qui prodidit Hellen,

sol abit: egresso victima maior adest.

vacca sit an taurus, non est cognoscere promptum:

pars prior apparet, posteriora latent.

seu tamen est taurus sive est hoc femina signum,

Iunone invita munus amoris habet.

Nox abiit, oriturque Aurora. Parilia 1 poscor:

non poscor frustra, si favet alma Pales,

alma Pales, faveas pastoria sacra canenti,

prosequor officio si tua festa meo.

certe ego de vitulo cinerem stipulasque fabalis

saepe tuli plena, februa casta, manu:

certe ego transilui positas ter in ordine flammas,

udaque roratas laurea misit aquas,