Fasti

dux comiti narrat, quam sit sibi filius aeger

nec capiat somnos invigiletque malis.

illa soporiferum, parvos initura penates,

colligit agresti lene papaver humo;

dum legit, oblito fertur gustasse palato

longamque imprudens exsoluisse famem.

quae quia principio posuit ieiunia noctis,

tempus habent mystae sidera visa cibi.

limen ut intravit, luctus videt omnia plena:

iam spes in puero nulla salutis erat.

matre salutata (mater Metanira vocatur)

iungere dignata est os puerile suo.

pallor abit, subitasque vident in corpore vires:

tantus caelesti venit ab ore vigor.

tota domus laeta est, hoc est materque paterque

nataque: tres illi tota fuere domus.

mox epulas ponunt, liquefacta coagula lacte

pomaque et in ceris aurea mella suis.

abstinet alma Ceres somnique papavera causas

dat tibi cum tepido lacte bibenda, puer.

noctis erat medium placidique silentia somni:

Triptolemum gremio sustulit illa suo

terque manu permulsit eum, tria carmina dixit,

carmina mortali non referenda sono,

inque foco corpus pueri vivente favilla

obruit, humanum purget ut ignis onus.

excutitur somno stulte pia mater et amens

quid facis? exclamat membraque ab igne rapit.

cui dea dum non es dixit ‘scelerata, fuisti:

inrita materno sunt mea dona metu.

iste quidem mortalis erit, sed primus arabit

et seret et culta praemia tollet humo.’

dixit et egrediens nubem trahit inque dracones

transit et alifero tollitur axe Ceres.

Sunion expositum Piraeaque tuta recessu

linquit et in dextrum quae iacet ora latus.

hinc init Aegaeum, quo Cycladas aspicit omnes,

Ioniumque rapax Icariumque legit,

perque urbes Asiae longum petit Hellespontum,

diversumque locis alta pererrat iter.

nam modo turilegos Arabas, modo despicit Indos,

hinc Libys, hinc Meroe siccaque terra subest;

nunc adit Hesperios Rhenum Rhodanumque Padumque

teque, future parens, Thybri, potentis aquae,

quo feror? inmensum est erratas dicere terras:

praeteritus Cereri nullus in orbe locus.

errat et in caelo liquidique inmunia ponti

adloquitur gelido proxima signa polo:

‘Parrhasides stellae (namque omnia nosse potestis,

aequoreas numquam cum subeatis aquas),

Persephonen natam miserae monstrate parenti!’

dixerat, huic Helice talia verba refert:

‘crimine nox vacua est; Solem de virgine rapta

consule, qui late facta diurna videt.’

Sol aditus quam quaeris, ait ‘ne vana labores,

nupta Iovis fratri tertia regna tenet.’

questa diu secum, sic est adfata Tonantem,

maximaque in voltu signa dolentis erant:

‘si memor es, de quo mihi sit Proserpina nata,

dimidium curae debet habere tuae.

orbe pererrato sola est iniuria facti

cognita: commissi praemia raptor habet.

at neque Persephone digna est praedone marito,

nec gener hoc nobis more parandus erat.

quid gravius victore Gyge captiva tulissem,

quam nunc te caeli sceptra tenente tuli?

verum impune ferat, nos haec patiemur inultae;

reddat et emendet facta priora novis.’

Iuppiter hanc lenit factumque excusat amore,

nec gener est nobis ille pudendus ait.

‘non ego nobilior: posita est mihi regia caelo,

possidet alter aquas, alter inane chaos,

sed si forte tibi non est mutabile pectus,

statque semel iuncti rumpere vincla tori,

hoc quoque temptemus, siquidem ieiuna remansit;

si minus, inferni coniugis uxor erit.’

Tartara iussus adit sumptis Caducifer alis

speque redit citius visaque certa refert:

rapta tribus dixit ‘solvit ieiunia granis,

Punica quae lento cortice poma tegunt.’

non secus indoluit, quam si modo rapta fuisset,

maesta parens, longa vixque refecta mora est,

atque ita nec nobis caelum est habitabile dixit;

Taenaria recipi me quoque valle iube.

et factura fuit, pactus nisi Iuppiter esset,

bis tribus ut caelo mensibus illa foret.

tum demum voltumque Ceres animumque recepit

imposuitque suae spicea serta comae;

largaque provenit cessatis messis in arvis,

et vix congestas area cepit opes.

alba decent Cererem: vestis Cerialibus albas

sumite; nunc pulli velleris usus abest.

Occupat Aprilis Idus cognomine Victor

Iuppiter: hac illi sunt data templa die.

hac quoque, ni fallor, populo dignissima nostro

atria Libertas coepit habere sua.

Luce secutura tutos pete, navita, portus:

ventus ab occasu grandine mixtus erit. sit

hcet ut fuerit, tamen hac Mutinensia Caesar

grandine militia perculit arma sua.