Aeneid

solum defuerit, nec partum gratia talem

parva manet. Casus factum quicumque sequentur,

per caput hoc iuro, per quod pater ante solebat:

quae tibi polliceor reduci rebusque secundis,

haec eadem matrique tuae generique manebunt.

Sic ait inlacrimans; umero simul exuit ensem

auratum, mira quem fecerat arte Lycaon

Gnosius atque habilem vagina aptarat eburna.

Dat Niso Mnestheus pellem horrentisque leonis

exuvias; galeam fidus permutat Aletes.

Protinus armati incedunt; quos omnis euntis

primorum manus ad portas iuvenumque senumque

prosequitur votis. Nec non et pulcher Iulus,

ante annos animumque gerens curamque virilem,

multa patri mandata dabat portanda: sed aurae

omnia discerpunt et nubibus inrita donant.

Egressi superant fossas noctisque per umbram

castra inimica petunt, multis tamen ante futuri

exitio. Passim somno vinoque per herbam

corpora fusa vident, arrectos litore currus,

inter lora rotasque viros, simul arma iacere,

vina simul. Prior Hyrtacides sic ore locutus:

Euryale, audendum dextra; nunc ipsa vocat res.

Hac iter est. Tu, ne qua manus se attollere nobis

a tergo possit, custodi et consule longe;

haec ego vasta dabo et lato te limite ducam.

Sic memorat vocemque premit; simul ense superbum

Rhamnetem adgreditur, qui forte tapetibus altis

exstructus toto proflabat pectore somnum.

Rex idem et regi Turno gratissimus augur,

sed non augurio potuit depellere pestem.

Tris iuxta famulos temere inter tela iacentis

armigerumque Remi premit aurigamque sub ipsis

nanctus equis ferroque secat pendentia colla;

tum caput ipsi aufert domino truncumque relinquit

sanguine singultantem; atro tepefacta cruore

terra torique madent. Nec non Lamyrumque Lamumque

et iuvenem Serranum, illa qui plurima nocte

luserat, insignis facie, multoque iacebat

membra deo victus: felix, si protinus illum

aequasset nocti ludum in lucemque tulisset.

Impastus ceu plena leo per ovilia turbans

(suadet enim vesana fames) manditque trahitque

molle pecus mutumque metu, fremit ore cruento:

nec minor Euryali caedes; incensus et ipse

perfurit ac multam in medio sine nomine plebem,

Fadumque Herbesumque subit Rhoetumque Abarimque,

ignaros, Rhoetum vigilantem et cuncta videntem,

sed magnum metuens se post cratera tegebat;

pectore in adverso totum cui comminus ensem

condidit adsurgenti et multa morte recepit.

Purpuream vomit ille animam et cum sanguine mixta

vina refert moriens; hic furto fervidus instat.

Iamque ad Messapi socios tendebat; ibi ignem

deficere extremum et religatos rite videbat

carpere gramen equos: breviter cum talia Nisus.

sensit enim nimia caede atque cupidine ferri:

Absistamus, ait, nam lux inimica propinquat.

Poenarum exhaustum satis est, via facta per hostis.

Multa virum solido argento perfecta relinquunt

armaque craterasque simul pulchrosque tapetas.

Euryalus phaleras Rhamnetis et aurea bullis

cingula, Tiburti Remulo ditissimus olim

quae mittit dona hospitio cum iungeret absens

Caedicus, ille suo moriens dat habere nepoti,

post mortem bello Rutuli pugnaque potiti

haec rapit atque umeris nequiquam fortibus aptat.

Tum galeam Messapi habilem cristisque decoram

induit. Excedunt castris et tuta capessunt.

Interea praemissi equites ex urbe Latina,

cetera dum legio campis instructa moratur,

ibant et Turno regi responsa ferebant,

tercentum, scutati omnes, Volcente magistro.

Iamque propinquabant castris murosque subibant,

cum procul hos laevo flectentis limite cernunt

et galea Euryalum sublustri noctis in umbra

prodidit immemorem radiisque adversa refulsit.

Haud temere est visum. Conclamat ab agmine Volcens

State, viri. Quae causa viae? Quive estis in armis?

Quove tenetis iter? Nihil illi tendere contra,

sed celerare fugam in silvas et fidere nocti.

Obiciunt equites sese ad divortia nota

hinc atque hinc omnemque abitum custode coronant.

Silva fuit late dumis atque ilice nigra

horrida, quam densi complerant undique sentes;

rara per occultos lucebat semita calles.

Euryalum tenebrae ramorum onerosaque praeda

impediunt fallitque timor regione viarum;

Nisus abit, iamque imprudens evaserat hostis

atque locos, qui post Albae de nomine dicti

Albani, tum rex stabula alta Latinus habebat,

ut stetit et frustra absentem respexit amicum.

Euryale infelix, qua te regione reliqui?

Quave sequar, rursus perplexum iter omne revolvens

fallacis silvae? Simul et vestigia retro

observata legit dumisque silentibus errat.

Audit equos, audit strepitus et signa sequentum.

Nec longum in medio tempus, cum clamor ad auris

pervenit ac videt Euryalum, quem iam manus omnis

fraude loci et noctis, subito turbante tumultu,