Aeneid

oppressum rapit et conantem plurima frustra.

Quid faciat? Qua vi iuvenem, quibus audeat armis

eripere? An sese medios moriturus in enses

inferat et pulchram properet per volnera mortem?

Ocius adducto torquens hastile lacerto,

suspiciens altam Lunam sic voce precatur:

Tu, dea, tu praesens nostro succurre labori,

astrorum decus et nemorum Latonia custos.

Siqua tuis umquam pro me pater Hyrtacus aris

dona tulit, siqua ipse meis venatibus auxi

suspendive tholo aut sacra ad fastigia fixi:

hunc sine me turbare globum et rege tela per auras.

Dixerat, et toto conixus corpore ferrum

conicit: hasta volans noctis diverberat umbras

et venit aversi in tergum Sulmonis ibique

frangitur ac fisso transit praecordia ligno.

Volvitur ille vomens calidum de pectore flumen

frigidus et longis singultibus ilia pulsat.

Diversi circumspiciunt. Hoc acrior idem

ecce aliud summa telum librabat ab aure.

Dum trepidant, it hasta Tago per tempus utrumque

stridens traiectoque haesit tepefacta cerebro.

Saevit atrox Volcens nec teli conspicit usquam

auctorem nec quo se ardens inmittere possit.

Tu tamen interea calido mihi sanguine poenas

persolves amborum, inquit; simul ense recluso

ibat in Euryalum. Tum vero exterritus, amens

conclamat Nisus, nec se celare tenebris

amplius aut tantum potuit perferre dolorem.

Me me, adsum qui feci, in me convertite ferrum,

O Rutuli, mea fraus omnis; nihil iste nec ausus

nec potuit, caelum hoc et conscia sidera testor,

tantum infelicem nimium dilexit amicum.

Talia dicta dabat; sed viribus ensis adactus

transabiit costas et candida pectora rumpit.

Volvitur Euryalus leto, pulchrosque per artus

it cruor, inque umeros cervix conlapsa recumbit:

purpureus veluti cum flos succisus aratro

languescit moriens lassove papavera collo

demisere caput, pluvia cum forte gravantur.

At Nisus ruit in medios solumque per omnis

Volcentem petit in solo Volcente moratur.

Quem circum glomerati hostes hinc comminus atque hinc

proturbant. Instat non setius ac rotat ensem

fulmineum, donec Rutuli clamantis in ore

condidit adverso et moriens animam abstulit hosti.

Tum super exanimum sese proiecit amicum

confossus placidaque ibi demum morte quievit.

Fortunati ambo! Siquid mea carmina possunt,

nulla dies umquam memori vos eximet aevo,

dum domus Aeneae Capitoli immobile saxum

accolet imperiumque pater Romanus habebit.

Victores praeda Rutuli spoliisque potiti

Volcentem exanimum flentes in castra ferebant.

Nec minor in castris luctus Rhamnete reperto

exsangui et primis una tot caede peremptis,

Serranoque Numaque. Ingens concursus ad ipsa

corpora seminecisque viros tepidaque recentem

caede locum et plenos spumanti sanguine rivos.

Agnoscunt spolia inter se galeamque nitentem

Messapi et multo phaleras sudore receptas.

Et iam prima novo spargebat lumine terras

Tithoni croceum linquens Aurora cubile:

iam sole infuso, iam rebus luce retectis

Turnus in arma viros, armis circumdatus ipse,

suscitat, aeratasque acies in proelia cogit

quisque suas variisque acuunt rumoribus iras.

Quin ipsa arrectis (visu miserabile) in hastis

praefigunt capita et multo clamore sequuntur

Euryali et Nisi.

Aeneadae duri murorum in parte sinistra

opposuere aciem, nam dextera cingitur amni,

ingentisque tenent fossas et turribus altis

stant maesti; simul ora virum praefixa movebant,

nota nimis miseris atroque fluentia tabo.

Interea pavidam volitans pennata per urbem

nuntia Fama ruit matrisque adlabitur auris

Euryali. At subitus miserae calor ossa reliquit,

excussi manibus radii revolutaque pensa.

Evolat infelix et femineo ululatu,

scissa comam, muros amens atque agmina cursu

prima petit, non illa virum, non illa pericli

telorumque memor; caelum dehinc questibus implet:

Hunc ego te, Euryale, aspicio? Tune illa senectae

sera meae requies, potuisti linquere solam,

crudelis? Nec te, sub tanta pericula missum,

adfari extremum miserae data copia matri?

Heu, terra ignota canibus data praeda Latinis

alitibusque iaces, nec te, tua funera mater

produxi pressive oculos aut volnera lavi,

veste tegens, tibi quam noctes festina diesque

urgebam et tela curas solabar anilis.

Quo sequar, aut quae nunc artus avolsaque membra

et funus lacerum tellus habet? Hoc mihi de te,

nate, refers? Hoc sum terraque marique secuta?

Figite me, siqua est pietas, in me omnia tela

conicite, o Rutuli, me primam absumite ferro:

aut tu, magne pater divom, miserere tuoque

invisum hoc detrude caput sub Tartara telo,

quando aliter nequeo crudelem abrumpere vitam.