Aeneid

Euryalus; simul his ardentem adfatur amicum:

Mene igitur socium summis adiungere rebus,

Nise, fugis? Solum te in tanta pericula mittam?

Non ita me genitor, bellis adsuetus Opheltes,

Argolicum terrorem inter Troiaeque labores

sublatum erudiit, nec tecum talia gessi,

magnanimum Aenean et fata extrema secutus:

est hic, est animus lucis contemptor et istum

qui vita bene credat emi, quo tendis, honorem.

Nisus ad haec: Equidem de te nil tale verebar

nec fas, non, ita me referat tibi magnus ovantem

Iuppiter aut quicumque oculis haec aspicit aequis.

Sed siquis, quae multa vides discrimine tali,

siquis in adversum rapiat casusve deusve,

te superesse velim; tua vita dignior aetas.

Sit qui me raptum pugna pretiove redemptum

mandet humo solita aut siqua id Fortuna vetabit,

absenti ferat inferias decoretque sepulchro.

Neu matri miserae tanti sim causa doloris,

quae te sola, puer, multis e matribus ausa

persequitur magni nec moenia curat Acestae,

Ille autem: Causas nequiquam nectis inanis,

nec mea iam mutata loco sententia cedit:

adceleremus, ait. Vigiles simul excitat, illi

succedunt servantque vices: statione relicta

ipse comes Niso graditur, regemque requirunt.

Cetera per terras omnis animalia somno

laxabant curas et corda oblita laborum:

ductores Teucrum primi et delecta iuventus

consilium summis regni de rebus habebant,

quid facerent quisve Aeneae iam nuntius esset.

Stant longis adnixi hastis, et scuta tenentes,

castrorum et campi medio. Tum Nisus et una

Euryalus confestim alacres admittier orant:

rem magnam, pretiumque morae fore. Primus Iulus

accepit trepidos ac Nisum dicere iussit.

Tum sic Hyrtacides: Audite O mentibus aequis,

Aeneadae, neve haec nostris spectentur ab annis,

quae ferimus. Rutuli somno vinoque soluti

conticuere; locum insidiis conspeximus ipsi,

qui patet in bivio portae, quae proxuma ponto;

interrupti ignes, aterque ad sidera fumus

erigitur: si fortuna permittitis uti

quaesitum Aenean et moenia Pallantea,

mox hic cum spoliis ingenti caede peracta

adfore cernetis. Nec nos via fallit euntis:

vidimus obscuris primam sub vallibus urbem

venatu adsiduo et totum cognovimus amnem.

Hic annis gravis atque animi maturus Aletes:

Di patrii, quorum semper sub numine Troia est,

non tamen omnino Teucros delere paratis,

cum talis animos iuvenum et tam certa tulistis

pectora. Sic memorans umeros dextrasque tenebat

amborum et voltum lacrimis atque ora rigabat.

Quae vobis, quae digna, viri, pro laudibus istis

praemia posse rear solvi? Pulcherrima primum

di moresque dabunt vestri; tum cetera reddet

actutum pius Aeneas atque integer aevi

Ascanius, meriti tanti non immemor umquam.

Immo ego vos, cui sola salus genitore reducto,

excipit Ascanius, per magnos, Nise, penatis

Assaracique larem et canae penetralia Vestae

obtestor; quaecumque mihi fortuna fidesque est,

in vestris pono gremiis: revocate parentem,

reddite conspectum; nihil illo triste recepto.

Bina dabo argento perfecta atque aspera signis

pocula, devicta genitor quae cepit Arisba,

et tripodas geminos, auri duo magna talenta,

cratera antiquum, quem dat Sidonia Dido.

Si vero capere Italiam sceptrisque potiri

contigerit victori et praedae dicere sortem,

vidisti quo Turnus equo, quibus ibat in armis

aureus: ipsum illum, clipeum cristasque rubentis

excipiam sorti, iam nunc tua praemia, Nise.

Praeterea bis sex genitor lectissima matrum

corpora captivosque dabit suaque omnibus arma,

insuper his campi quod rex habet ipse Latinus.

Te vero, mea quem spatiis propioribus aetas

insequitur, venerande puer, iam pectore toto

accipio et comitem casus complector in omnis.

Nulla meis sine te quaeretur gloria rebus;

seu pacem seu bella geram, tibi maxima rerum

verborumque fides. Contra quem talia fatur

Euryalus: Me nulla dies tam fortibus ausis

dissimilem arguerit; tantum, fortuna secunda

aut adversa cadat. Sed te super omnia dona

unum oro, genetrix Priami de gente vetusta

est mihi, quam miseram tenuit non Ilia tellus

mecum excedentem, non moenia regis Acestae.

Hanc ego nunc ignaram huius quodcumque pericli est

inque salutatam linquo: nox et tua testis

dextera, quod nequeam lacrumas perferre parentis

at tu, oro, solare inopem et succurre relictae.

Hanc sine me spem ferre tui: audentior ibo

in casus omnis. Percussa mente dedere

Dardanidae lacrimas; ante omnis pulcher Iulus,

atque animum patriae strinxit pietatis imago.

Tum sic effatur:

Sponde digna tuis ingentibus omnia coeptis.

Namque erit ista mihi genetrix nomenque Creusae