Aeneid

per sudum rutilare vident et pulsa tonare.

Obstipuere animis alii, sed Troius heros

agnovit sonitum et divae promissa parentis.

Tum memorat: Ne vero, hospes, ne quaere profecto,

quem casum portenta ferant: ego poscor Olympo.

Hoc signum cecinit missuram diva creatrix,

si bellum ingrueret, Volcaniaque arma per auras

laturam auxilio.

Heu quantae miseris caedes Laurentibus instant;

quas poenas mihi, Turne, dabis; quam multa sub undas

scuta virum galeasque et fortia corpora volves,

Thybri pater! Poscant acies et foedera rumpant.

Haec ubi dicta dedit, solio se tollit ab alto

et primum Herculeis sopitas ignibus aras

excitat hesternumque larem parvosque penatis

laetus adit: mactant lectas de more bidentis

Euandrus pariter, pariter Troiana iuventus.

Post hinc ad navis graditur sociosque revisit.

Quorum de numero qui sese in bella sequantur

praestantis virtute legit; pars cetera prona

fertur aqua segnisque secundo defluit amni,

nuntia ventura Ascanio rerumque patrisque.

Dantur equi Teucris Tyrrhena petentibus arva;

ducunt exsortem Aeneae, quem fulva leonis

pellis obit totum, praefulgens unguibus aureis.

Fama volat parvam subito volgata per urbem,

ocius ire equites Tyrrheni ad litora regis.

vota metu duplicant matres, propiusque periclo

it timor, et maior Martis iam apparet imago.

tum pater Evandrus dextram complexus euntis

haeret inexpletus lacrimans, ac talia fatur:

O mihi praeteritos referat si Iuppiter annos,

(qualis eram, cum primam aciem Praeneste sub ipsa

stravi scutorumque incendi victor acervos

et regem hac Erulum dextra sub Tartara misi,

nascenti cui tris animas Feronia mater

(horrendum dictu) dederat; terna arma movenda,

ter Leto sternendus erat; cui tunc tamen omnis

abstulit haec animas dextra et totidem exuit armis:

non ego nunc dulci amplexu divellerer usquam,

nate, tuo, neque finitimo Mezentius umquam

huic capiti insultans tot ferro saeva dedisset

funera, tam multis viduasset civibus urbem.

At vos, o superi, et divom tu maxume rector

Iuppiter, Arcadii, quaeso, miserescite regis

et patrias audite preces. Si numina vestra

incolumem Pallanta mihi, si fata reservant,

si visurus eum vivo et venturus in unum:

vitam oro, patior quemvis durare laborem.

Sin aliquem infandum casum, Fortuna, minaris:

nunc O nunc liceat crudelem abrumpere vitam,

dum curae ambiguae, dum spes incerta futuri,

dum te, care puer, mea sera et sola voluptas,

complexu teneo, gravior neu nuntius auris

volneret. Haec genitor digressu dicta supremo

fundebat: famuli conlapsum in tecta ferebant.

Iamque adeo exierat portis equitatus apertis,

Aeneas inter primos et fidus Achates,

inde alii Troiae proceres, ipse agmine Pallas

in medio chlamyde et pictis conspectus in armis:

qualis ubi Oceani perfusus Lucifer unda,

quem Venus ante alios astrorum diligit ignis,

extulit os sacrum caelo tenebrasque resolvit.

Stant pavidae in muris matres oculisque sequuntur

pulveream nubem et fulgentis aere catervas.

Olli per dumos, qua proxuma meta viarum,

armati tendunt; it clamor, et agmine facto

quadrupedante putrem sonitu quatit ungula campum.

Est ingens gelidum lucus prope Caeritis amnem,

religione patrum late sacer; undique colles

inclusere cavi et nigra nemus abiete cingunt.

Silvano fama est veteres sacrasse Pelasgos,

arvorum pecorisque deo, lucumque diemque,

qui primi finis aliquando habuere Latinos:

haud procul hinc Tarcho et Tyrrheni tuta tenebant

castra locis, celsoque omnis de colle videri

iam poterat legio et latis tendebat in arvis.

Huc pater Aeneas et bello lecta iuventus

succedunt fessique et equos et corpora curant.

At Venus aetherios inter dea candida nimbos

dona ferens aderat; natumque in valle reducta

ut procul egelido secretum flumine vidit,

talibus adfata est dictis seque obtulit ultro:

En perfecta mei promissa coniugis arte

munera, ne mox aut Laurentis, nate, superbos

aut acrem dubites in proelia poscere Turnum.

Dixit et amplexus nati Cytherea petivit,

arma sub adversa posuit radiantia quercu.

Ille, deae donis et tanto laetus honore,

expleri nequit atque oculos per singula volvit

miraturque interque manus et bracchia versat

terribilem cristis galeam flammasque vomentem

fatiferumque ensem, loricam ex aere rigentem

sanguineam ingentem, qualis cum caerula nubes

solis inardescit radiis longeque refulget;

tum levis ocreas electro auroque recocto

hastamque et clipei non enarrabile textum.

Illic res Italas Romanorumque triumphos

haud vatum ignarus venturique inscius aevi

fecerat ignipotens, illic genus omne futurae