Aeneid

Tris imbris torti radios, tris nubis aquosae

addiderant, rutili tris ignis et alitis austri:

fulgores nunc horrificos sonitumque metumque

miscebant operi flammisque sequacibus iras.

Parte alia Marti currumque rotasque volucris

instabant, quibus ille viros, quibus excitat urbes;

aegidaque horriferam, turbatae Palladis arma,

certatim squamis serpentum auroque polibant

conexosque anguis ipsamque in pectore divae

Gorgona, desecto vertentem lumina collo.

Tollite cuncta, inquit, coeptosque auferte labores,

Aetnaei Cyclopes, et huc advertite mentem:

arma acri facienda viro. Nunc viribus usus,

nunc manibus rapidis, omni nunc arte magistra.

Praecipitate moras. Nec plura effatus; at illi

ocius incubuere omnes pariterque laborem

sortiti. Fluit aes rivis aurique metallum,

volnificusque chalybs vasta fornace liquescit.

Ingentum clipeum informant, unum omnia contra

tela Latinorum, septenosque orbibus orbes

impediunt. Alii ventosis follibus auras

accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt

aera lacu. Gemit impositis incudibus antrum.

Illi inter sese multa vi bracchia tollunt

in numerum versantque tenaci forcipe massam.

Haec pater Aeoliis properat dum Lemnius oris,

Euandrum ex humili tecto lux suscitat alma

et matutini volucrum sub culmine cantus.

Consurgit senior tunicaque inducitur artus

et Tyrrhena pedum circumdat vincula plantis;

tum lateri atque umeris Tegeaeum subligat ensem,

demissa ab laeva pantherae terga retorquens.

Nec non et gemini custodes limine ab alto

praecedunt gressumque canes comitantur erilem.

Hospitis Aeneae sedem et secreta petebat

sermonum memor et promissi muneris heros.

Nec minus Aeneas se matutinus agebat.

Filius huic Pallas, illi comes ibat Achates.

Congressi iungunt dextras mediisque residunt

aedibus et licito tandem sermone fruuntur.

Rex prior haec:

Maxume Teucrorum ductor, quo sospite numquam

res equidem Troiae victas aut regna fatebor,

nobis ad belli auxilium pro nomine tanto

exiguae vires: hinc Tusco claudimur amni,

hinc Rutulus premit et murum circumsonat armis.

Sed tibi ego ingentis populos opulentaque regnis

iungere castra paro, quam fors inopina salutem

ostentat: fatis huc te poscentibus adfers.

Haud procul hinc saxo incolitur fundata vetusto

urbis Agyllinae sedes, ubi Lydia quondam

gens, bello praeclara, iugis insedit Etruscis.

Hanc multos florentem annos rex deinde superbo

imperio et saevis tenuit Mezentius armis.

Quid memorem infandas caedes, quid facta tyranni

effera? Di capiti ipsius generique reservent!

Mortua quin etiam iungebat corpora vivis

componens manibusque manus atque oribus ora,

tormenti genus, et sanie taboque fluentis

complexu in misero longa sic morte necabat.

at fessi tandem cives infanda furentem

armati circumsistunt ipsumque domumque,

obtruncant socios, ignem ad fastigia iactant.

Ille inter caedem Rutulorum elapsus in agros

confugere et Turni defendier hospitis armis.

Ergo omnis furiis surrexit Etruria iustis:

regem ad supplicium praesenti Marte reposcunt.

his ego te, Aenea, ductorem milibus addam.

Toto namque fremunt condensae litore puppes

Signaque ferre iubent; retinet longaevus haruspex

fata canens, O Maeoniae delecta iuventus,

flos veterum virtusque virum, quos iustus in hostem

fert dolor et merita accendit Mezentius ira,

nulli fas Italo tantam subiungere gentem:

externos optate duces; tum Etrusca resedit

hoc acies campo, monitis exterrita divom.

Ipse oratores ad me regnique coronam

cum sceptro misit mandatque insignia Tarchon,

succedam castris Tyrrhenaque regna capessam.

Sed mihi tarda gelu saeclisque effeta senectus

invidet imperium seraeque ad fortia vires.

natum exhortarer, ni mixtus matre Sabella

hinc partem patriae traheret. Tu, cuius et annis

et generi fatum indulgent, quem numina poscunt,

ingredere, o Teucrum atque Italum fortissime ductor.

hunc tibi praeterea, spes et solacia nostri,

Pallanta adiungam; sub te tolerare magistro

militiam et grave Martis opus, tua cernere facta

adsuescat primis et te miretur ab annis.

Arcadas huic equites bis centum, robora pubis

lecta dabo totidemque suo tibi nomine Pallas.

Vix ea fatus erat, defixique ora tenebant

Aeneas Anchisiades et fidus Achates

multaque dura suo tristi cum corde putabant,

ni signum caelo Cytherea dedisset aperto.

Namque inproviso vibratus ab aethere fulgor

cum sonitu venit, et ruere omnia visa repente

Tyrrhenusque tubae mugire per aethera clangor.

Suspiciunt, iterum atque iterum fragor increpat ingens:

arma inter nubem caeli regione serena