Aeneid

saepius et nomen posuit Saturnia tellus;

tum reges asperque immani corpore Thybris,

a quo post Itali fluvium cognomine Thybrim

diximus, amisit verum vetus Albula nomen;

me pulsum patria pelagique extrema sequentem

Fortuna omnipotens et ineluctabile fatum

his posuere locis matrisque egere tremenda

Carmentis nymphae monita et deus auctor Apollo.

Vix ea dicta: dehinc progressus monstrat et aram

et Carmentalem Romani nomine portam

quam memorant, nymphae priscum Carmentis honorem,

vatis fatidicae, cecinit quae prima futuros

Aeneadas magnos et nobile Pallanteum.

Hinc lucum ingentem quem Romulus acer Asylum

rettulit et gelida monstrat sub rupe Lupercal,

Parrhasio dictum Panos de more Lycaei.

Nec non et sacri monstrat nemus Argileti

testaturque locum et letum docet hospitis Argi.

Hinc ad Tarpeiam sedem et Capitolia ducit,

aurea nunc, olim silvestribus horrida dumis.

Iam tum religio pavidos terrebat agrestis

dira loci, iam tum silvam saxumque tremebant.

Hoc nemus, hunc, inquit, frondoso vertice collem

(quis deus incertum est) habitat deus: Arcades ipsum

credunt se vidisse Iovem, cum saepe nigrantem

aegida concuteret dextra nimbosque cieret.

Haec duo praeterea disiectis oppida muris,

reliquias veterumque vides monimenta virorum.

Hanc Ianus pater, hanc Saturnus condidit arcem:

Ianiculum huic, illi fuerat Saturnia nomen.

Talibus inter se dictis ad tecta subibant

pauperis Euandri passimque armenta videbant

Romanoque foro et lautis mugire Carinis.

Ut ventum ad sedes: Haec, inquit, limina victor

Alcides subiit, haec illum regia cepit.

Aude, hospes, contemnere opes et te quoque dignum

finge deo rebusque veni non asper egenis.

dixit et angusti subter fastigia tecti

ingentem Aenean duxit stratisque locavit

effultum foliis et pelle Libystidis ursae.

Nox ruit et fuscis tellurem amplectitur alis.

At Venus haud animo nequiquam exterrita mater

Laurentumque minis et duro mota tumultu

Volcanum adloquitur thalamoque haec coniugis aureo

incipit et dictis divinum adspirat amorem:

Dum bello Argolici vastabant Pergama reges

debita casurasque inimicis ignibus arces,

non ullum auxilium miseris, non arma rogavi

artis opisque tuae nec te, carissime coniunx,

incassumve tuos volui exercere labores,

quamvis et Priami deberem plurima natis

et durum Aeneae flevissem saepe laborem.

Nunc Iovis imperiis Rutulorum constitit oris:

ergo eadem supplex venio et sanctum mihi numen

arma rogo genetrix nato. Te filia Nerei,

te potuit lacrimis Tithonia flectere coniunx.

Aspice qui coeant populi, quae moenia clausis

ferrum acuant portis in me exscidiumque meorum.

Dixerat et niveis hinc atque hinc diva lacertis

cunctantem amplexu molli fovet. Ille repente

accepit solitam flammam, notusque medullas

intravit calor et labefacta per ossa cucurrit:

non secus atque olim tonitru cum rupta corusco

ignea rima micans percurrit lumine nimbos.

Sensit laeta dolis et formae conscia coniunx.

Tum pater aeterno fatur devinctus amore:

Quid causas petis ex alto? Fiducia cessit

quo tibi, diva, mei? Similis si cura fuisset,

tum quoque fas nobis Teucros armare fuisset:

nec pater omnipotens Troiam nec fata vetabant

stare decemque alios Priamum superesse per annos.

Et nunc, si bellare paras atque haec tibi mens est,

quidquid in arte mea possum promittere curae,

quod fieri ferro liquidove potest electro,

quantum ignes animaeque valent, absiste precando

viribus indubitare tuis. Ea verba locutus

optatos dedit amplexus placidumque petivit

coniugis infusus gremio per membra soporem.

Inde ubi prima quies medio iam noctis abactae

curriculo expulerat somnum, cum femina primum,

cui tolerare colo vitam tenuique Minerva

impositum, cinerem et sopitos suscitat ignes,

noctem addens operi, famulasque ad lumina longo

exercet penso, castum ut servare cubile

coniugis et possit parvos educere natos:

haud secus Ignipotens nec tempore segnior illo

mollibus e stratis opera ad fabrilia surgit.

Insula Sicanium iuxta latus Aeoliamque

erigitur Liparen, fumantibus ardua saxis,

quam subter specus et Cyclopum exesa caminis

antra Aetnaea tonant validique incudibus ictus

auditi referunt gemitus striduntque cavernis

stricturae Chalybum et fornacibus ignis anhelat,

Volcani domus et Volcania nomine tellus.

Hoc tunc ignipotens caelo descendit ab alto.

Ferrum exercebant vasto Cyclopes in antro,

Brontesque Steropesque et nudus membra Pyragmon.

His informatum manibus iam parte polita

fulmen erat, toto genitor quae plurima caelo

deicit in terras, pars inperfecta manebat.