Aeneid

non equidem extimui, Danaum quod ductor et Arcas

quodque a stirpe fores geminis coniunctus Atridis;

sed mea me virtus et sancta oracula divom

cognatique patres, tua terris didita fama,

coniunxere tibi et fatis egere volentem.

Dardanus, Iliacae primus pater urbis et auctor,

Electra, ut Grai perhibent, Atlantide cretus,

advehitur Teucros; Electram maxumus Atlas

edidit, aetherios umero qui sustinet orbes

vobis Mercurius pater est, quem candida Maia

Cyllenae gelido conceptum vertice fudit;

at Maiam, auditis si quicquam credimus, Atlas,

idem Atlas generat, caeli qui sidera tollit.

Sic genus amborum scindit se sanguine ab uno.

His fretus non legatos neque prima per artem

temptamenta tui pepigi: me, me ipse meumque

obieci caput et supplex ad limina veni.

Gens eadem, quae te, crudeli Daunia bello

insequitur; nos si pellant, nihil afore credunt,

quin omnem Hesperiam penitus sua sub iuga mittant

et mare quod supra teneant quodque adluit infra.

Accipe daque fidem: sunt nobis fortia bello

pectora, sunt animi et rebus spectata iuventus.

Dixerat Aeneas. Ille os oculosque loquentis

iamdudum et totum lustrabat lumine corpus.

Tum sic pauca refert: Ut te, fortissime Teucrum,

accipio agnoscoque libens! Ut verba parentis

et vocem Anchisae magni voltumque recordor!

Nam memini Hesionae visentem regna sororis

Laomedontiaden Priamum, Salamina petentem,

protinus Arcadiae gelidos invisere finis.

Tum mihi prima genas vestibat flore iuventas,

mirabarque duces Teucros, mirabar et ipsum

Laomedontiaden, sed cunctis altior ibat

Anchises: mihi mens iuvenali ardebat amore

compellare virum et dextrae coniungere dextram.

Accessi et cupidus Phenei sub moenia duxi.

Ille mihi insignem pharetram Lyciasque sagittas

discedens chlamydemque auro dedit intertextam

frenaque bina meus quae nunc habet aurea Pallas.

Ergo et quam petitis iuncta est mihi foedere dextra,

et lux cum primum terris se crastina reddet,

auxilio laetos dimittam opibusque iuvabo.

Interea sacra haec, quando huc venistis amici,

annua, quae differre nefas, celebrate faventes

nobiscum et iam nunc sociorum adsuescite mensis.

Haec ubi dicta, dapes iubet et sublata reponi

pocula gramineoque viros locat ipse sedili

praecipuumque toro et villosi pelle leonis

accipit Aenean solioque invitat acerno.

Tum lecti iuvenes certatim araeque sacerdos

viscera tosta ferunt taurorum onerantque canistris

dona laboratae Cereris Bacchumque ministrant.

Vescitur Aeneas simul et Troiana iuventus

perpetui tergo bovis et lustralibus extis.

Postquam exempta fames et amor compressus edendi,

rex Euandrus ait: Non haec sollemnia nobis,

has ex more dapes, hanc tanti numinis aram

vana superstitio veterumque ignara deorum

inposuit: saevis, hospes Troiane, periclis

servati facimus meritosque novamus honores.

Iam primum saxis suspensam hanc aspice rupem,

disiectae procul ut moles desertaque montis

stat domus et scopuli ingentem traxere ruinam.

Hic spelunca fuit, vasto summota recessu,

semihominis Caci facies quam dira tenebat

solis inaccessam radiis; semperque recenti

caede tepebat humus, foribusque adfixa superbis

ora virum tristi pendebant pallida tabo.

Huic monstro Volcanus erat pater: illius atros

ore vomens ignis magna se mole ferebat.

Attulit et nobis aliquando optantibus aetas

auxilium adventumque dei. Nam maximus ultor,

tergemini nece Geryonae spoliisque superbus

Alcides aderat taurosque hac victor agebat

ingentis, vallemque boves amnemque tenebant.

At furiis Caci mens effera, nequid inausum

aut intractatum scelerisve dolive fuisset,

quattuor a stabulis praestanti corpore tauros

avertit, totidem forma superante iuvencas;

atque hos, nequa forent pedibus vestigia rectis,

cauda in speluncam tractos versisque viarum

indiciis raptos saxo occultabat opaco:

quaerenti nulla ad speluncam signa ferebant.

Interea, cum iam stabulis saturata moveret

Amphytrioniades armenta abitumque pararet,

discessu mugire boves atque omne querelis

impleri nemus et colles clamore relinqui.

reddidit una boum vocem vastoque sub antro

mugiit et Caci spem custodita fefellit.

Hic vero Alcidae furiis exarserat atro

felle dolor: rapit arma manu nodisque gravatum

robur et aerii cursu petit ardua montis.

Tum primum nostri Cacum videre timentem

turbatumque oculis: fugit ilicet ocior Euro

speluncamque petit, pedibus timor addidit alas.

Ut sese inclusit ruptisque immane catenis

deiecit saxum, ferro quod et arte paterna

pendebat, fultosque emuniit obice postis,

ecce furens animis aderat Tirynthius omnemque