Aeneid

Aeneas, tristi turbatus pectora bello,

procubuit seramque dedit per membra quietem.

Huic deus ipse loci fluvio Tiberinus amoeno

populeas inter senior se attollere frondes

visus; eum tenuis glauco velabat amictu

carbasus, et crinis umbrosa tegebat harundo,

tum sic adfari et curas his demere dictis:

O sate gente deum, Troianam ex hostibus urbem

qui revehis nobis aeternaque Pergama servas,

exspectate solo Laurenti arvisque Latinis,

hic tibi certa domus, certi, ne absiste, penates;

neu belli terrere minis: tumor omnis et irae

concessere deum.

Iamque tibi, ne vana putes haec fingere somnum,

litoreis ingens inventa sub ilicibus sus,

triginta capitum fetus enixa, iacebit,

alba, solo recubans, albi circum ubera nati.

Hic locus urbis erit, requies ea certa laborum

ex quo ter denis urbem redeuntibus annis

Ascanius clari condet cognominis Albam.

Haud incerta cano. Nunc qua ratione quod instat

expedias victor, paucis (adverte) docebo.

Arcades his oris, genus a Pallante profectum,

qui regem Euandrum comites, qui signa secuti,

delegere locum et posuere in montibus urbem

Pallantis proavi de nomine Pallanteum.

Hi bellum adsidue ducunt cum gente Latina;

hos castris adhibe socios et foedera iunge.

Ipse ego te ripis et recto flumine ducam,

adversum remis superes subvectus ut amnem.

Surge age, nate dea, primisque cadentibus astris

Iunoni fer rite preces iramque minasque

supplicibus supera votis. Mihi victor honorem

persolves. Ego sum pleno quem flumine cernis

stringentem ripas et pinguia culta secantem,

caeruleus Thybris, caelo gratissimus amnis.

Hic mihi magna domus, celsis caput urbibus, exit.

Dixit, deinde lacu fluvius se condidit alto,

ima petens; nox Aenean somnusque reliquit.

Surgit et aetherii spectans orientia solis

lumina rite cavis undam de flumine palmis

sustinet ac talis effundit ad aethera voces:

Nymphae, Laurentes nymphae, genus amnibus unde est,

tuque, o Thybri tuo genitor cum flumine sancto,

accipite Aenean et tandem arcete periclis.

Quo te cumque lacus miserantem incommoda nostra

fonte tenet, quocumque solo pulcherrimus exis,

semper honore meo, semper celebrabere donis

corniger hesperidum fluvius regnator aquarum.

Adsis o tantum et propius tua numina firmes.

sic memorat geminasque legit de classe biremis

remigioque aptat, socios simul instruit armis.

Ecce autem subitum atque oculis mirabile monstrum;

candida per silvam cum fetu concolor albo

procubuit viridique in litore conspicitur sus.

Quam pius Aeneas tibi enim, tibi, maxuma Iuno,

mactat sacra ferens et cum grege sistit ad aram.

Thybris ea fluvium, quam longa est, nocte tumentem

leniit, et tacita refluens ita substitit unda,

mitis ut in morem stagni placidaeque paludis

sterneret aequor aquis, remo ut luctamen abesset.

Ergo iter inceptum celerant rumore secundo;

labitur uncta vadis abies; mirantur et undae,

miratur nemus insuetum fulgentia longe

scuta virum fluvio pictasque innare carinas.

Olli remigio noctemque diemque fatigant

et longos superant flexus variisque teguntur

arboribus viridisque secant placido aequore silvas.

Sol medium caeli conscenderat igneus orbem,

cum muros arcemque procul ac rara domorum

tecta vident, quae nunc Romana potentia caelo

aequavit, tum res inopes Euandrus habebat:

ocius advertunt proras urbique propinquant.

Forte die sollemnem illo rex Arcas honorem

Amphitryoniadae magno divisque ferebat

ante urbem in luco. Pallas huic filius una,

una omnes iuvenum primi pauperque senatus

tura dabant, tepidusque cruor fumabat ad aras.

Ut celsas videre rates atque inter opacum

adlabi nemus et tacitis incumbere remis,

terrentur visu subito cunctique relictis

consurgunt mensis. Audax quos rumpere Pallas

sacra vetat raptoque volat telo obvius ipse

et procul e tumulo: Iuvenes, quae causa subegit

ignotas temptare vias, quo tenditis? inquit.

Qui genus? Unde domo? Pacemne huc fertis an arma?

Tum pater Aeneas puppi sic fatur ab alta

paciferaeque manu ramum praetendit olivae:

Troiugenas ac tela vides inimica Latinis,

quos illi bello profugos egere superbo.

Euandrum petimus. Ferte haec et dicite lectos

Dardaniae venisse duces socia arma rogantis.

Obstipuit tanto percussus nomine Pallas:

Egredere o quicumque es ait coramque parentem

adloquere ac nostris succede penatibus hospes.

excepitque manu dextramque amplexus inhaesit.

Progressi subeunt luco fluviumque relinquunt.

Tum regem Aeneas dictis adfatur amicis:

Optume Graiugenum, cui me Fortuna precari

et vitta comptos voluit praetendere ramos,