Aeneid

aetherium sensum atque auraï simplicis ignem.

Has omnes, ubi mille rotam volvere per annos,

Lethaeum ad fluvium deus evocat agmine magno,

scilicet immemores supera ut convexa revisant,

rursus et incipiant in corpora velle reverti.

Dixerat Anchises, natumque unaque Sibyllam

conventus trahit in medios turbamque sonantem,

et tumulum capit, unde omnes longo ordine possit

adversos legere, et venientum discere vultus.

Nunc age, Dardaniam prolem quae deinde sequatur

gloria, qui maneant Itala de gente nepotes,

inlustris animas nostrumque in nomen ituras,

expediam dictis, et te tua fata docebo.

Ille, vides, pura iuvenis qui nititur hasta,

proxuma sorte tenet lucis loca, primus ad auras

aetherias Italo commixtus sanguine surget,

silvius, Albanum nomen, tua postuma proles,

quem tibi longaevo serum Lavinia coniunx

educet silvis regem regumque parentem,

unde genus Longa nostrum dominabitur Alba.

Proxumus ille Procas, Troianae gloria gentis,

et Capys, et Numitor, et qui te nomine reddet

Silvius Aeneas, pariter pietate vel armis

egregius, si umquam regnandam acceperit Albam.

Qui iuvenes! Quantas ostentant, aspice, vires,

atque umbrata gerunt civili tempora quercu!

Hi tibi Nomentum et Gabios urbemque Fidenam,

hi Collatinas imponent montibus arces,

Pometios Castrumque Inui Bolamque Coramque.

Haec tum nomina erunt, nunc sunt sine nomine terrae.

Quin et avo comitem sese Mavortius addet

Romulus, Assaraci quem sanguinis Ilia mater

educet. Viden, ut geminae stant vertice cristae,

et pater ipse suo superum iam signat honore?

En, huius, nate, auspiciis illa incluta Roma

imperium terris, animos aequabit Olympo,

septemque una sibi muro circumdabit arces,

felix prole virum: qualis Berecyntia mater

invehitur curru Phrygias turrita per urbes,

laeta deum partu, centum complexa nepotes,

omnes caelicolas, omnes supera alta tenentes.

Huc geminas nunc flecte acies, hanc aspice gentem

Romanosque tuos. Hic Caesar et omnis Iuli

progenies magnum caeli ventura sub axem.

Hic vir, hic est, tibi quem promitti saepius audis,

Augustus Caesar, Divi genus, aurea condet

saecula qui rursus Latio regnata per arva

Saturno quondam, super et Garamantas et Indos

proferet imperium: iacet extra sidera tellus,

extra anni solisque vias, ubi caelifer Atlas

axem umero torquet stellis ardentibus aptum.

Huius in adventum iam nunc et Caspia regna

responsis horrent divom et Maeotia tellus,

et septemgemini turbant trepida ostia Nili.

Nec vero Alcides tantum telluris obivit,

fixerit aeripedem cervam licet, aut Erymanthi

pacarit nemora, et Lernam tremefecerit arcu;

nec, qui pampineis victor iuga flectit habenis,

Liber, agens celso Nysae de vertice tigres.

Et dubitamus adhuc virtute extendere vires,

aut metus Ausonia prohibet consistere terra?

Quis procul ille autem ramis insignis olivae

sacra ferens? Nosco crines incanaque menta

regis Romani, primus qui legibus urbem

fundabit, Curibus parvis et paupere terra

missus in imperium magnum. Cui deinde subibit,

otia qui rumpet patriae residesque movebit

Tullus in arma viros et iam desueta triumphis

agmina. Quem iuxta sequitur iactantior Ancus,

nunc quoque iam nimium gaudens popularibus auris.

Vis et Tarquinios reges, animamque superbam

ultoris Bruti, fascesque videre receptos?

Consulis imperium hic primus saevasque secures

accipiet, natosque pater nova bella moventes

ad poenam pulchra pro libertate vocabit.

Infelix, utcumque ferent ea facta minores,

vincet amor patriae laudumque immensa cupido.

Quin Decios Drusosque procul saevumque securi

aspice Torquatum et referentem signa Camillum.

Illae autem, paribus quas fulgere cernis in armis,

concordes animae nunc et dum nocte premuntur,

heu quantum inter se bellum, si lumina vitae

attigerint, quantas acies stragemque ciebunt!

Aggeribus socer Alpinis atque arce Monoeci

descendens, gener adversis instructus Eois.

Ne, pueri, ne tanta animis adsuescite bella,

neu patriae validas in viscera vertite vires;

tuque prior, tu parce, genus qui ducis Olympo,

proice tela manu, sanguis meus!—

Ille triumphata Capitolia ad alta Corintho

victor aget currum, caesis insignis Achivis.

Eruet ille Argos Agamemnoniasque Mycenas,

ipsumque Aeaciden, genus armipotentis Achilli,

ultus avos Troiae, templa et temerata Minervae.

Quis te, magne Cato, tacitum, aut te, Cosse, relinquat?

Quis Gracchi genus, aut geminos, duo fulmina belli,

Scipiadas, cladem Libyae, parvoque potentem

Fabricium vel te sulco Serrane, serentem?

quo fessum rapitis, Fabii? Tu Maxumus ille es,

unus qui nobis cunctando restituis rem.