Aeneid

iamque eadem digitis, iam pectine pulsat eburno.

Hic genus antiquum Teucri, pulcherrima proles,

magnanimi heroes, nati melioribus annis,

Ilusque Assaracusque et Troiae Dardanus auctor.

Arma procul currusque virum miratur inanes.

Stant terra defixae hastae, passimque soluti

per campum pascuntur equi. Quae gratia currum

armorumque fuit vivis, quae cura nitentis

pascere equos, eadem sequitur tellure repostos.

Conspicit, ecce, alios dextra laevaque per herbam

vescentis, laetumque choro paeana canentis

inter odoratum lauri nemus, unde superne

plurimus Eridani per silvam volvitur amnis.

Hic manus ob patriam pugnando volnera passi,

quique sacerdotes casti, dum vita manebat,

quique pii vates et Phoebo digna locuti,

inventas aut qui vitam excoluere per artes,

quique sui memores alios fecere merendo,

omnibus his nivea cinguntur tempora vitta.

Quos circumfusos sic est adfata Sybilla,

Musaeum ante omnes, medium nam plurima turba

hunc habet, atque umeris exstantem suspicit altis:

Dicite, felices animae, tuque, optime vates,

quae regio Anchisen, quis habet locus? Illius ergo

venimus, et magnos Erebi transnavimus amnes.

Atque huic responsum paucis ita reddidit heros:

Nulli certa domus; lucis habitamus opacis,

riparumque toros et prata recentia rivis

incolimus. Sed vos, si fert ita corde voluntas,

hoc superate iugum; et facili iam tramite sistam.

Dixit, et ante tulit gressum, camposque nitentis

desuper ostentat; dehinc summa cacumina linquunt.

At pater Anchises penitus convalle virenti

inclusas animas superumque ad lumen ituras

lustrabat studio recolens, omnemque suorum

forte recensebat numerum carosque nepotes,

fataque fortunasque virum moresque manusque.

Isque ubi tendentem adversum per gramina videt

Aenean, alacris palmas utrasque tetendit,

effusaeque genis lacrimae, et vox excidit ore:

Venisti tandem, tuaque exspectata parenti

vicit iter durum pietas? Datur ora tueri,

nate, tua, et notas audire et reddere voces?

Sic equidem ducebam animo rebarque futurum,

tempora dinumerans, nec me mea cura fefellit.

Quas ego te terras et quanta per aequora vectum

accipio! quantis iactatum, nate, periclis!

Quam metui, ne quid Libyae tibi regna nocerent!

Ille autem: Tua me, genitor, tua tristis imago,

saepius occurrens, haec limina tendere adegit:

stant sale Tyrrheno classes. Da iungere dextram,

da, genitor, teque amplexu ne subtrahe nostro.

Sic memorans, largo fletu simul ora rigabat.

Ter conatus ibi collo dare brachia circum,

ter frustra comprensa manus effugit imago,

par levibus ventis volucrique simillima somno.

Interea videt Aeneas in valle reducta

seclusum nemus et virgulta sonantia silvis,

Lethaeumque, domos placidas qui praenatat, amnem.

Hunc circum innumerae gentes populique volabant;

ac—velut in pratis ubi apes aestate serena

floribus insidunt variis, et candida circum

lilia funduntur—strepit omnis murmure campus.

Horrescit visu subito, causasque requirit

inscius Aeneas, quae sint ea flumina porro,

quive viri tanto complerint agmine ripas.

Tum pater Anchises: Animae, quibus altera fato

corpora debentur, Lethaei ad fluminis undam

securos latices et longa oblivia potant.

Has equidem memorare tibi atque ostendere coram,

iampridem hanc prolem cupio enumerare meorum,

quo magis Italia mecum laetere reperta.

O pater, anne aliquas ad caelum hinc ire putandum est

sublimis animas, iterumque ad tarda reverti

corpora? Quae lucis miseris tam dira cupido?

Dicam equidem, nec te suspensum, nate, tenebo

suscipit Anchises, atque ordine singula pandit.

Principio caelum ac terras camposque liquentis

lucentemque globum Lunae Titaniaque astra

spiritus intus alit, totamque infusa per artus

mens agitat molem et magno se corpore miscet.

Inde hominum pecudumque genus, vitaeque volantum,

et quae marmoreo fert monstra sub aequore pontus.

Igneus est ollis vigor et caelestis origo

seminibus, quantum non noxia corpora tardant,

terrenique hebetant artus moribundaque membra.

Hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, neque auras

dispiciunt clausae tenebris et carcere caeco.

Quin et supremo cum lumine vita reliquit,

non tamen omne malum miseris nec funditus omnes

corporeae excedunt pestes, penitusque necesse est

multa diu concreta modis inolescere miris.

Ergo exercentur poenis, veterumque malorum

supplicia expendunt: aliae panduntur inanes

suspensae ad ventos; aliis sub gurgite vasto

infectum eluitur scelus, aut exuritur igni;

quisque suos patimur Manes; exinde per amplum

mittimur Elysium, et pauci laeta arva tenemus;

donec longa dies, perfecto temporis orbe,

concretam exemit labem, purumque relinquit