Aeneid

Evadnenque et Pasiphaën; his Laodamia

it comes, et iuvenis quondam, nunc femina, Caeneus,

rursus et in veterem fato revoluta figuram.

Inter quas Phoenissa recens a volnere Dido

errabat silva in magna; quam Troius heros

ut primum iuxta stetit adgnovitque per umbras

obscuram, qualem primo qui surgere mense

aut videt, aut vidisse putat per nubila lunam,

demisit lacrimas, dulcique adfatus amore est:

Infelix Dido, verus mihi nuntius ergo

venerat exstinctam, ferroque extrema secutam?

Funeris heu tibi causa fui? Per sidera iuro,

per superos, et si qua fides tellure sub ima est,

invitus, regina, tuo de litore cessi.

Sed me iussa deum, quae nunc has ire per umbras,

per loca senta situ cogunt noctemque profundam,

imperiis egere suis; nec credere quivi

hunc tantum tibi me discessu ferre dolorem.

Siste gradum, teque aspectu ne subtrahe nostro.

Quem fugis? Extremum fato, quod te adloquor, hoc est.

Talibus Aeneas ardentem et torva tuentem

lenibat dictis animum, lacrimasque ciebat.

Illa solo fixos oculos aversa tenebat,

nec magis incepto voltum sermone movetur,

quam si dura silex aut stet Marpesia cautes.

tandem corripuit sese, atque inimica refugit

in nemus umbriferum, coniunx ubi pristinus illi

respondet curis aequatque Sychaeus amorem.

Nec minus Aeneas, casu concussus iniquo,

prosequitur lacrimis longe, et miseratur euntem.

Inde datum molitur iter. Iamque arva tenebant

ultima, quae bello clari secreta frequentant.

Hic illi occurrit Tydeus, hic inclutus armis

Parthenopaeus et Adrasti pallentis imago;

hic multum fleti ad superos belloque caduci

Dardanidae, quos ille omnes longo ordine cernens

ingemuit, Glaucumque Medontaque Thersilochumque,

tris Antenoridas, Cererique sacrum Polyphoeten,

Idaeumque, etiam currus, etiam arma tenentem.

circumstant animae dextra laevaque frequentes;

nec vidisse semel satis est; iuvat usque morari,

et conferre gradum, et veniendi discere causas.

At Danaum proceres Agamemnoniaeque phalanges

ut videre virum fulgentiaque arma per umbras,

ingenti trepidare metu; pars vertere terga,

ceu quondam petiere rates; pars tollere vocem

exiguam, inceptus clamor frustratur hiantes.

Atque hic Priamiden laniatum corpore toto

Deiphobum videt et lacerum crudeliter ora,

ora manusque ambas, populataque tempora raptis

auribus, et truncas inhonesto volnere nares.

Vix adeo adgnovit pavitantem et dira tegentem

supplicia, et notis compellat vocibus ultro:

Deiphobe armipotens, genus alto a sanguine Teucri

quis tam crudeles optavit sumere poenas?

Cui tantum de te licuit? Mihi fama suprema

nocte tulit fessum vasta te caede Pelasgum

procubuisse super confusae stragis acervum.

Tunc egomet tumulum Rhoeteo litore inanem

constitui, et magna Manes ter voce vocavi.

Nomen et arma locum servant; te, amice, nequivi

conspicere, et patria decedens ponere terra.

Ad quae Priamides: Nihil O tibi amice relictum;

omnia Deiphobo solvisti et funeris umbris.

Sed me fata mea et scelus exitiale Lacaenae

his mersere malis; illa haec monumenta reliquit.

Namque ut supremam falsa inter gaudia noctem

egerimus, nosti; et nimium meminisse necesse est.

Cum fatalis equus saltu super ardua venit

Pergama, et armatum peditem gravis attulit alvo,

illa, chorum simulans, evantes orgia circum

ducebat Phrygias; flammam media ipsa tenebat

ingentem, et summa Danaos ex arce vocabat.

Tum me, confectum curis somnoque gravatum,

infelix habuit thalamus, pressitque iacentem

dulcis et alta quies placidaeque simillima morti.

Egregia interea coniunx arma omnia tectis

amovet, et fidum capiti subduxerat ensem;

intra tecta vocat Menelaum, et limina pandit,

scilicet id magnum sperans fore munus amanti,

et famam exstingui veterum sic posse malorum.

Quid moror? Inrumpunt thalamo; comes additur una

hortator scelerum Aeolides. Di, talia Grais

instaurate, pio si poenas ore reposco!

Sed te qui vivum casus, age, fare vicissim,

attulerint. Pelagine venis erroribus actus,

an monitu divom? An quae te Fortuna fatigat,

ut tristes sine sole domos, loca turbida, adires?

Hac vice sermonum roseïs Aurora quadrigis

iam medium aetherio cursu traiecerat axem;

et fors omne datum traherent per talia tempus;

sed comes admonuit, breviterque adfata Sibylla est:

Nox ruit, Aenea; nos flendo ducimus horas.

Hic locus est, partes ubi se via findit in ambas:

dextera quae Ditis magni sub moenia tendit,

hac iter Elysium nobis; at laeva malorum

exercet poenas, et ad impia Tartara mittit.

Deiphobus contra: Ne saevi, magna sacerdos;

discedam, explebo numerum, reddarque tenebris.

I decus, i, nostrum; melioribus utere fatis!