Aeneid

voce vocans Hecaten, Caeloque Ereboque potentem.

Supponunt alii cultros, tepidumque cruorem

suscipiunt pateris. Ipse atri velleris agnam

Aeneas matri Eumenidum magnaeque sorori

ense ferit, sterilemque tibi. Proserpina, vaccam.

Tum Stygio regi nocturnas inchoat aras,

et solida imponit taurorum viscera flammis,

pingue superque oleum infundens ardentibus extis.

Ecce autem, primi sub lumina solis et ortus,

sub pedibus mugire solum, et iuga coepta moveri

silvarum, visaeque canes ululare per umbram,

adventante dea. Procul O procul este, profani,

conclamat vates, totoque absistite luco;

tuque invade viam, vaginaque eripe ferrum:

nunc animis opus, Aenea, nunc pectore firmo.

Tantum effata, furens antro se immisit aperto;

ille ducem haud timidis vadentem passibus aequat.

Di, quibus imperium est animarum, umbraeque silentes,

et Chaos, et Phlegethon, loca nocte tacentia late,

sit mihi fas audita loqui; sit numine vestro

pandere res alta terra et caligine mersas!

Ibant obscuri sola sub nocte per umbram,

perque domos Ditis vacuas et inania regna:

quale per incertam lunam sub luce maligna

est iter in silvis, ubi caelum condidit umbra

Iuppiter, et rebus nox abstulit atra colorem.

Vestibulum ante ipsum, primisque in faucibus Orci

Luctus et ultrices posuere cubilia Curae;

pallentesque habitant Morbi, tristisque Senectus,

et Metus, et malesuada Fames, ac turpis Egestas,

terribiles visu formae: Letumque, Labosque;

tum consanguineus Leti Sopor, et mala mentis

Gaudia, mortiferumque adverso in limine Bellum,

ferreique Eumenidum thalami, et Discordia demens,

vipereum crinem vittis innexa cruentis.

In medio ramos annosaque brachia pandit

ulmus opaca, ingens, quam sedem Somnia volgo

vana tenere ferunt, foliisque sub omnibus haerent.

Multaque praeterea variarum monstra ferarum:

Centauri in foribus stabulant, Scyllaeque biformes,

et centumgeminus Briareus, ac belua Lernae

horrendum stridens, flammisque armata Chimaera,

Gorgones Harpyiaeque et forma tricorporis umbrae.

Corripit hic subita trepidus formidine ferrum

Aeneas, strictamque aciem venientibus offert,

et, ni docta comes tenues sine corpore vitas

admoneat volitare cava sub imagine formae,

inruat, et frustra ferro diverberet umbras.

Hinc via, Tartarei quae fert Acherontis ad undas.

Turbidus hic caeno vastaque voragine gurges

aestuat, atque omnem Cocyto eructat harenam.

Portitor has horrendus aquas et flumina servat

terribili squalore Charon, cui plurima mento

canities inculta iacet; stant lumina flamma,

sordidus ex umeris nodo dependet amictus.

Ipse ratem conto subigit, velisque ministrat,

et ferruginea subvectat corpora cymba,

iam senior, sed cruda deo viridisque senectus.

Huc omnis turba ad ripas effusa ruebat,

matres atque viri, defunctaque corpora vita

magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae,

impositique rogis iuvenes ante ora parentum:

quam multa in silvis autumni frigore primo

lapsa cadunt folia, aut ad terram gurgite ab alto

quam multae glomerantur aves, ubi frigidus annus

trans pontum fugat, et terris immittit apricis.

Stabant orantes primi transmittere cursum,

tendebantque manus ripae ulterioris amore.

Navita sed tristis nunc hos nunc accipit illos,

ast alios longe submotos arcet harena.

Aeneas, miratus enim motusque tumultu,

Dic ait O virgo, quid volt concursus ad amnem?

Quidve petunt animae, vel quo discrimine ripas

hae linquunt, illae remis vada livida verrunt?

Olli sic breviter fata est longaeva sacerdos:

Anchisa generate, deum certissima proles,

Cocyti stagna alta vides Stygiamque paludem,

di cuius iurare timent et fallere numen.

Haec omnis, quam cernis, inops inhumataque turba est;

portitor ille Charon; hi, quos vehit unda, sepulti.

Nec ripas datur horrendas et rauca fluenta

transportare prius quam sedibus ossa quierunt.

Centum errant annos volitantque haec litora circum;

tum demum admissi stagna exoptata revisunt.

Constitit Anchisa satus et vestigia pressit,

multa putans, sortemque animo miseratus iniquam.

Cernit ibi maestos et mortis honore carentes

Leucaspim et Lyciae ductorem classis Oronten,

quos, simul ab Troia ventosa per aequora vectos,

obruit Auster, aqua involvens navemque virosque.

Ecce gubernator sese Palinurus agebat,

qui Libyco nuper cursu, dum sidera servat,

exciderat puppi mediis effusus in undis.

Hunc ubi vix multa maestum cognovit in umbra,

sic prior adloquitur: Quis te, Palinure, deorum

eripuit nobis, medioque sub aequore mersit?

Dic age. Namque mihi, fallax haud ante repertus,

hoc uno responso animum delusit Apollo,

qui fore te ponto incolumem, finesque canebat

venturum Ausonios. En haec promissa fides est?