Aeneid

si te fata vocant; aliter non viribus ullis

vincere, nec duro poteris convellere ferro.

Praeterea iacet exanimum tibi corpus amici—

heu nescis—totamque incestat funere classem,

dum consulta petis nostroque in limine pendes.

Sedibus hunc refer ante suis et conde sepulchro.

Duc nigras pecudes; ea prima piacula sunto:

sic demum lucos Stygis et regna invia vivis

aspicies. Dixit, pressoque obmutuit ore.

Aeneas maesto defixus lumina voltu

ingreditur, linquens antrum, caecosque volutat

eventus animo secum. Cui fidus Achates

it comes, et paribus curis vestigia figit.

Multa inter sese vario sermone serebant,

quem socium exanimem vates, quod corpus humandum

diceret. Atque illi Misenum in litore sicco,

ut venere, vident indigna morte peremptum,

Misenum Aeoliden, quo non praestantior alter

aere ciere viros, Martemque accendere cantu.

Hectoris hic magni fuerat comes, Hectora circum

et lituo pugnas insignis obibat et hasta:

postquam illum vita victor spoliavit Achilles,

Dardanio Aeneae sese fortissimus heros

addiderat socium, non inferiora secutus.

Sed tum, forte cava dum personat aequora concha,

demens, et cantu vocat in certamina divos,

aemulus exceptum Triton, si credere dignum est,

inter saxa virum spumosa inmerserat unda.

Ergo omnes magno circum clamore fremebant,

praecipue pius Aeneas. Tum iussa Sibyllae,

haud mora, festinant flentes, aramque sepulchri

congerere arboribus caeloque educere certant.

Itur in antiquam silvam, stabula alta ferarum;

procumbunt piceae, sonat icta securibus ilex,

fraxineaeque trabes cuneis et fissile robur

scinditur, advolvunt ingentis montibus ornos.

Nec non Aeneas opera inter talia primus

hortatur socios, paribusque accingitur armis.

Atque haec ipse suo tristi cum corde volutat,

aspectans silvam inmensam, et sic voce precatur:

Si nunc se nobis ille aureus arbore ramus

ostendat nemore in tanto, quando omnia vere

heu nimium de te vates, Misene, locuta est.

Vix ea fatus erat, geminae cum forte columbae

ipsa sub ora viri caelo venere volantes,

et viridi sedere solo. Tum maximus heros

maternas agnoscit aves, laetusque precatur:

Este duces, O, si qua via est, cursumque per auras

dirigite in lucos, ubi pinguem dives opacat

ramus humum. Tuque, O, dubiis ne defice rebus,

diva parens. Sic effatus vestigia pressit,

observans quae signa ferant, quo tendere pergant.

Pascentes illae tantum prodire volando,

quantum acie possent oculi servare sequentum.

Inde ubi venere ad fauces grave olentis Averni,

tollunt se celeres, liquidumque per aëra lapsae

sedibus optatis geminae super arbore sidunt,

discolor unde auri per ramos aura refulsit.

Quale solet silvis brumali frigore viscum

fronde virere nova, quod non sua seminat arbos,

et croceo fetu teretis circumdare truncos,

talis erat species auri frondentis opaca

ilice, sic leni crepitabat brattea vento.

Corripit Aeneas extemplo avidusque refringit

cunctantem, et vatis portat sub tecta Sibyllae.

Nec minus interea Misenum in litore Teucri

flebant, et cineri ingrato suprema ferebant.

Principio pinguem taedis et robore secto

ingentem struxere pyram, cui frondibus atris

intexunt latera, et ferales ante cupressos

constituunt, decorantque super fulgentibus armis.

Pars calidos latices et aëna undantia flammis

expediunt, corpusque lavant frigentis et unguunt.

Fit gemitus. Tum membra toro defleta reponunt,

purpureasque super vestes, velamina nota,

coniciunt. Pars ingenti subiere feretro,

triste ministerium, et subiectam more parentum

aversi tenuere facem. Congesta cremantur

turea dona, dapes, fuso crateres olivo.

Postquam conlapsi cineres et flamma quievit

reliquias vino et bibulam lavere favillam,

ossaque lecta cado texit Corynaeus aëno.

Idem ter socios pura circumtulit unda,

spargens rore levi et ramo felicis olivae,

lustravitque viros, dixitque novissima verba.

At pius Aeneas ingenti mole sepulcrum

imponit, suaque arma viro, remumque tubamque,

monte sub aërio, qui nunc Misenus ab illo

dicitur, aeternumque tenet per saecula nomen.

His actis, propere exsequitur praecepta Sibyllae.

Spelunca alta fuit vastoque immanis hiatu,

scrupea, tuta lacu nigro nemorumque tenebris,

quam super haud ullae poterant impune volantes

tendere iter pennis—talis sese halitus atris

faucibus effundens supera ad convexa ferebat:

unde locum Grai dixerunt nomine Aornon.

quattuor hic primum nigrantis terga iuvencos

constituit, frontique invergit vina sacerdos;

et summas carpens media inter cornua saetas

ignibus imponit sacris, libamina prima,