Aeneid

ante fores subito non voltus, non color unus,

non comptae mansere comae; sed pectus anhelum,

et rabie fera corda tument; maiorque videri,

nec mortale sonans, adflata est numine quando

iam propiore dei. Cessas in vota precesque,

Tros ait Aenea? Cessas? Neque enim ante dehiscent

attonitae magna ora domus. Et talia fata

conticuit. Gelidus Teucris per dura cucurrit

ossa tremor, funditque preces rex pectore ab imo:

Phoebe, graves Troiae semper miserate labores,

Dardana qui Paridis direxti tela manusque

corpus in Aeacidae, magnas obeuntia terras

tot maria intravi duce te, penitusque repostas

Massylum gentes praetentaque Syrtibus arva,

iam tandem Italiae fugientis prendimus oras;

hac Troiana tenus fuerit Fortuna secuta.

Vos quoque Pergameae iam fas est parcere genti,

dique deaeque omnes quibus obstitit Ilium et ingens

gloria Dardaniae. Tuque, O sanctissima vates,

praescia venturi, da, non indebita posco

regna meis fatis, Latio considere Teucros

errantisque deos agitataque numina Troiae.

Tum Phoebo et Triviae solido de marmore templum

instituam, festosque dies de nomine Phoebi.

Te quoque magna manent regnis penetralia nostris:

hic ego namque tuas sortes arcanaque fata,

dicta meae genti, ponam, lectosque sacrabo,

alma, viros. Foliis tantum ne carmina manda,

ne turbata volent rapidis ludibria ventis;

ipsa canas oro. Finem dedit ore loquendi.

At, Phoebi nondum patiens, immanis in antro

bacchatur vates, magnum si pectore possit

excussisse deum; tanto magis ille fatigat

os rabidum, fera corda domans, fingitque premendo.

Ostia iamque domus patuere ingentia centum

sponte sua, vatisque ferunt responsa per auras:

O tandem magnis pelagi defuncte periclis!

Sed terrae graviora manent. In regna Lavini

Dardanidae venient; mitte hanc de pectore curam;

sed non et venisse volent. Bella, horrida bella,

et Thybrim multo spumantem sanguine cerno.

Non Simois tibi, nec Xanthus, nec Dorica castra

defuerint; alius Latio iam partus Achilles,

natus et ipse dea; nec Teucris addita Iuno

usquam aberit; cum tu supplex in rebus egenis

quas gentes Italum aut quas non oraveris urbes!

Causa mali tanti coniunx iterum hospita Teucris

externique iterum thalami.

Tu ne cede malis, sed contra audentior ito,

qua tua te Fortuna sinet. Via prima salutis,

quod minime reris, Graia pandetur ab urbe.

Talibus ex adyto dictis Cumaea Sibylla

horrendas canit ambages antroque remugit,

obscuris vera involvens: ea frena furenti

concutit, et stimulos sub pectore vertit Apollo.

Ut primum cessit furor et rabida ora quierunt,

incipit Aeneas heros: Non ulla laborum,

O virgo, nova mi facies inopinave surgit;

omnia praecepi atque animo mecum ante peregi.

Unum oro: quando hic inferni ianua regis

dicitur, et tenebrosa palus Acheronte refuso,

ire ad conspectum cari genitoris et ora

contingat; doceas iter et sacra ostia pandas.

Illum ego per flammas et mille sequentia tela

eripui his umeris, medioque ex hoste recepi;

ille meum comitatus iter, maria omnia mecum

atque omnes pelagique minas caelique ferebat,

invalidus, vires ultra sortemque senectae.

Quin, ut te supplex peterem et tua limina adirem,

idem orans mandata dabat. Gnatique patrisque,

alma, precor, miserere;—potes namque omnia, nec te

nequiquam lucis Hecate praefecit Avernis;—

si potuit Manes arcessere coniugis Orpheus,

Threïcia fretus cithara fidibusque canoris,

si fratrem Pollux alterna morte redemit,

itque reditque viam totiens. Quid Thesea, magnum

quid memorem Alciden? Et mi genus ab Iove summo.

Talibus orabat dictis, arasque tenebat,

cum sic orsa loqui vates: Sate sanguine divom,

Tros Anchisiade, facilis descensus Averno;

noctes atque dies patet atri ianua Ditis;

sed revocare gradum superasque evadere ad auras,

hoc opus, hic labor est. Pauci, quos aequus amavit

Iuppiter, aut ardens evexit ad aethera virtus,

dis geniti potuere. Tenent media omnia silvae,

Cocytusque sinu labens circumvenit atro.

Quod si tantus amor menti, si tanta cupido est,

bis Stygios innare lacus, bis nigra videre

Tartara, et insano iuvat indulgere labori,

accipe, quae peragenda prius. Latet arbore opaca

aureus et foliis et lento vimine ramus,

Iunoni infernae dictus sacer; hunc tegit omnis

lucus, et obscuris claudunt convallibus umbrae.

Sed non ante datur telluris operta subire,

auricomos quam quis decerpserit arbore fetus.

Hoc sibi pulchra suum ferri Proserpina munus

instituit. Primo avulso non deficit alter

aureus, et simili frondescit virga metallo.

Ergo alte vestiga oculis, et rite repertum

carpe manu; namque ipse volens facilisque sequetur,