Aeneid

Primus abit longeque ante omnia corpora Nisus

emicat, et ventis et fulminis ocior alis;

proximus huic, longo sed proxumus intervallo,

insequitur Salius; spatio post deinde relicto

tertius Euryalus:

Euryalumque Helymus sequitur; quo deinde sub ipso

ecce volat calcemque terit iam calce Diores,

incumbens umero, spatia et si plura supersint,

transeat elapsus prior, ambiguumque relinquat.

Iamque fere spatio extremo fessique sub ipsam

finem adventabant, levi cum sanguine Nisus

labitur infelix, caesis ut forte iuvencis

fusus humum viridisque super madefecerat herbas.

Hic iuvenis iam victor ovans vestigia presso

haud tenuit titubata solo, sed pronus in ipso

concidit immundoque fimo sacroque cruore.

Non tamen Euryali, non ille oblitus amorum;

nam sese opposuit Salio per lubrica surgens;

ille autem spissa iacuit revolutus harena.

Emicat Euryalus, et munere victor amici

prima tenet, plausuque volat fremituque secundo.

Post Helymus subit, et nunc tertia palma Diores.

Hic totum caveae consessum ingentis et ora

prima patrum magnis Salius clamoribus implet,

ereptumque dolo reddi sibi poscit honorem.

Tutatur favor Euryalum, lacrimaeque decorae,

gratior et pulchro veniens in corpore virtus.

Adiuvat et magna proclamat voce Diores,

qui subiit palmae, frustraque ad praemia venit

ultima, si primi Salio reddentur honores.

Tum pater Aeneas Vestra inquit munera vobis

certa manent, pueri, et palmam movet ordine nemo;

me liceat casus misereri insontis amici.

Sic fatus, tergum Gaetuli immane leonis

dat Salio, villis onerosum atque unguibus aureis.

Hic Nisus, Si tanta inquit sunt praemia victis,

et te lapsorum miseret, quae munera Niso

digna dabis, primam merui qui laude coronam,

ni me, quae Salium, fortuna inimica tulisset?

Et simul his dictis faciem ostentabat et udo

turpia membra fimo. Risit pater optimus olli

et clipeum efferri iussit, Didymaonis artem,

Neptuni sacro Danais de poste refixum.

Hoc iuvenem egregium praestanti munere donat;

Post, ubi confecti cursus, et dona peregit:

Nunc, si cui virtus animusque in pectore praesens,

adsit, et evinctis attollat brachia palmis.

Sic ait, et geminum pugnae proponit honorem,

victori velatum auro vittisque iuvencum,

ensem atque insignem galeam solacia victo.

Nec mora: continuo vastis cum viribus effert

ora Dares, magnoque virum se murmure tollit;

solus qui Paridem solitus contendere contra,

idemque ad tumulum, quo maximus occubat Hector,

victorem Buten immani corpore, qui se

Bebrycia veniens Amyci de gente ferebat,

perculit, et fulva moribundum extendit harena.

Talis prima Dares caput altum in proelia tollit,

ostenditque umeros latos, alternaque iactat

brachia protendens, et verberat ictibus auras.

Quaeritur huic alius; nec quisquam ex agmine tanto

audet adire virum manibusque inducere caestus.

Ergo alacris, cunctosque putans excedere palma,

Aeneae stetit ante pedes, nec plura moratus

tum laeva taurum cornu tenet, atque ita fatur:

Nate dea, si nemo audet se credere pugnae,

quae finis standi? Quo me decet usque teneri?

Ducere dona iube. Cuncti simul ore fremebant

Dardanidae, reddique viro promissa iubebant.

Hic gravis Entellum dictis castigat Acestes,

proximus ut viridante toro consederat herbae:

Entelle, heroum quondam fortissime frustra,

tantane tam patiens nullo certamine tolli

dona sines? Ubi nunc nobis deus ille magister

nequiquam memoratus Eryx? Ubi fama per omnem

Trinacriam, et spolia illa tuis pendentia tectis?

Ille sub haec: Non laudis amor, nec gloria cessit

pulsa metu; sed enim gelidus tardante senecta

sanguis hebet, frigentque effetae in corpore vires.

Si mihi, quae quondam fuerat, quaque improbus iste

exsultat fidens, si nunc foret illa iuventas,

haud equidem pretio inductus pulchroque iuvenco

venissem, nec dona moror. Sic deinde locutus

in medium geminos immani pondere caestus

proiecit, quibus acer Eryx in proelia suetus

ferre manum, duroque intendere brachia tergo.

Obstipuere animi: tantorum ingentia septem

terga boum plumbo insuto ferroque rigebant.

Ante omnes stupet ipse Dares, longeque recusat;

magnanimusque Anchisiades et pondus et ipsa

huc illuc vinclorum immensa volumina versat.

Tum senior talis referebat pectore voces:

Quid, si quis caestus ipsius et Herculis arma

vidisset, tristemque hoc ipso in litore pugnam?

Haec germanus Eryx quondam tuus arma gerebat;—

sanguine cernis adhuc sparsoque infecta cerebro;—

his magnum Alciden contra stetit; his ego suetus,

dum melior vires sanguis dabat, aemula necdum

temporibus geminis canebat sparsa senectus.

Sed si nostra Dares haec Troius arma recusat,