Aeneid

fama prior. Cui me moribundam deseris, hospes?

Hoc solum nomen quoniam de coniuge restat.

Quid moror? An mea Pygmalion dum moenia frater

destruat, aut captam ducat Gaetulus Iarbas?

Saltem si qua mihi de te suscepta fuisset

ante fugam suboles, si quis mihi parvulus aula

luderet Aeneas, qui te tamen ore referret,

non equidem omnino capta ac deserta viderer.

Dixerat. Ille Iovis monitis immota tenebat

lumina, et obnixus curam sub corde premebat.

Tandem pauca refert: Ego te, quae plurima fando

enumerare vales, numquam, regina, negabo

promeritam; nec me meminisse pigebit Elissae,

dum memor ipse mei, dum spiritus hos regit artus.

Pro re pauca loquar. Neque ego hanc abscondere furto

speravi—ne finge—fugam, nec coniugis umquam

praetendi taedas, aut haec in foedera veni.

Me si fata meis paterentur ducere vitam

auspiciis et sponte mea componere curas,

urbem Troianam primum dulcisque meorum

reliquias colerem, Priami tecta alta manerent,

et recidiva manu posuissem Pergama victis.

Sed nunc Italiam magnam Gryneus Apollo,

Italiam Lyciae iussere capessere sortes:

hic amor, haec patria est. Si te Karthaginis arces,

Phoenissam, Libycaeque aspectus detinet urbis,

quae tandem, Ausonia Teucros considere terra,

invidia est? Et nos fas extera quaerere regna.

Me patris Anchisae, quotiens umentibus umbris

nox operit terras, quotiens astra ignea surgunt,

admonet in somnis et turbida terret imago;

me puer Ascanius capitisque iniuria cari,

quem regno Hesperiae fraudo et fatalibus arvis.

Nunc etiam interpres divom, Iove missus ab ipso—

testor utrumque caput—celeris mandata per auras

detulit; ipse deum manifesto in lumine vidi

intrantem muros, vocemque his auribus hausi.

Desine meque tuis incendere teque querelis:

Italiam non sponte sequor.

Talia dicentem iamdudum aversa tuetur,

huc illuc volvens oculos, totumque pererrat

luminibus tacitis, et sic accensa profatur:

Nec tibi diva parens, generis nec Dardanus auctor,

perfide; sed duris genuit te cautibus horrens

Caucasus, Hyrcanaeque admorunt ubera tigres.

Nam quid dissimulo, aut quae me ad maiora reservo?

Num fletu ingemuit nostro? Num lumina flexit?

Num lacrimas victus dedit, aut miseratus amantem est?

Quae quibus anteferam? Iam iam nec maxuma Iuno,

nec Saturnius haec oculis pater aspicit aequis.

Nusquam tuta fides. Eiectum litore, egentem

excepi, et regni demens in parte locavi;

amissam classem, socios a morte reduxi.

Heu furiis incensa feror! Nunc augur Apollo,

nunc Lyciae sortes, nunc et Iove missus ab ipso

interpres divom fert horrida iussa per auras.

Scilicet is Superis labor est, ea cura quietos

sollicitat. Neque te teneo, neque dicta refello.

I, sequere Italiam ventis, pete regna per undas.

Spero equidem mediis, si quid pia numina possunt,

supplicia hausurum scopulis, et nomine Dido

saepe vocaturum. Sequar atris ignibus absens,

et, cum frigida mors anima seduxerit artus,

omnibus umbra locis adero. Dabis, improbe, poenas.

Audiam et haec Manis veniet mihi fama sub imos.

His medium dictis sermonem abrumpit, et auras

aegra fugit, seque ex oculis avertit et aufert,

linquens multa metu cunctantem et multa parantem

dicere. Suscipiunt famulae, conlapsaque membra

marmoreo referunt thalamo stratisque reponunt.

At pius Aeneas, quamquam lenire dolentem

solando cupit et dictis avertere curas,

multa gemens magnoque animum labefactus amore,

iussa tamen divom exsequitur, classemque revisit.

Tum vero Teucri incumbunt, et litore celsas

deducunt toto naves: natat uncta carina;

frondentisque ferunt remos et robora silvis

infabricata, fugae studio.

Migrantis cernas, totaque ex urbe ruentis.

Ac velut ingentem formicae farris acervum

cum populant, hiemis memores, tectoque reponunt;

it nigrum campis agmen, praedamque per herbas

convectant calle angusto; pars grandia trudunt

obnixae frumenta umeris; pars agmina cogunt

castigantque moras; opere omnis semita fervet.

Quis tibi tum, Dido, cernenti talia sensus?

quosve dabas gemitus, cum litora fervere late

prospiceres arce ex summa, totumque videres

misceri ante oculos tantis clamoribus aequor?

Improbe Amor, quid non mortalia pectora cogis?

Ire iterum in lacrimas, iterum temptare precando

cogitur, et supplex animos submittere amori,

ne quid inexpertum frustra moritura relinquat.

Anna, vides toto properari litore; circum

undique convenere; vocat iam carbasus auras,

puppibus et laeti nautae imposuere coronas.

Hunc ego si potui tantum sperare dolorem,

et perferre, soror, potero. Miserae hoc tamen unum

exsequere, Anna, mihi. Solam nam perfidus ille

te colere, arcanos etiam tibi credere sensus;