Aeneid

Vade age, nate, voca Zephyros et labere pennis,

Dardaniumque ducem, Tyria Karthagine qui nunc

exspectat, fatisque datas non respicit urbes,

adloquere, et celeris defer mea dicta per auras.

Non illum nobis genetrix pulcherrima talem

promisit, Graiumque ideo bis vindicat armis;

sed fore, qui gravidam imperiis belloque frementem

Italiam regeret, genus alto a sanguine Teucri

proderet, ac totum sub leges mitteret orbem.

Si nulla accendit tantarum gloria rerum,

nec super ipse sua molitur laude laborem,

Ascanione pater Romanas invidet arces?

Quid struit, aut qua spe inimica in gente moratur,

nec prolem Ausoniam et Lavinia respicit arva?

Naviget: haec summa est; hic nostri nuntius esto.

Dixerat. Ille patris magni parere parabat

imperio; et primum pedibus talaria nectit

aurea, quae sublimem alis sive aequora supra

seu terram rapido pariter cum flamine portant;

tum virgam capit: hac animas ille evocat Orco

pallentis, alias sub Tartara tristia mittit,

dat somnos adimitque, et lumina morte resignat.

Illa fretus agit ventos, et turbida tranat

nubila; iamque volans apicem et latera ardua cernit

Atlantis duri, caelum qui vertice fulcit,

Atlantis, cinctum adsidue cui nubibus atris

piniferum caput et vento pulsatur et imbri;

nix umeros infusa tegit; tum flumina mento

praecipitant senis, et glacie riget horrida barba.

Hic primum paribus nitens Cyllenius alis

constitit; hinc toto praeceps se corpore ad undas

misit, avi similis, quae circum litora, circum

piscosos scopulos humilis volat aequora iuxta.

Haud aliter terras inter caelumque volabat,

litus harenosum Libyae ventosque secabat

materno veniens ab avo Cyllenia proles.

Ut primum alatis tetigit magalia plantis,

Aenean fundantem arces ac tecta novantem

conspicit; atque illi stellatus iaspide fulva

ensis erat, Tyrioque ardebat murice laena

demissa ex umeris, dives quae munera Dido

fecerat, et tenui telas discreverat auro.

Continuo invadit: Tu nunc Karthaginis altae

fundamenta locas, pulchramque uxorius urbem

exstruis, heu regni rerumque oblite tuarum?

Ipse deum tibi me claro demittit Olympo

regnator, caelum ac terras qui numine torquet;

ipse haec ferre iubet celeris mandata per auras:

quid struis, aut qua spe Libycis teris otia terris?

Si te nulla movet tantarum gloria rerum,

nec super ipse tua moliris laude laborem,

Ascanium surgentem et spes heredis Iuli

respice, cui regnum Italiae Romanaque tellus

debentur. Tali Cyllenius ore locutus

mortalis visus medio sermone reliquit,

et procul in tenuem ex oculis evanuit auram.

At vero Aeneas aspectu obmutuit amens,

arrectaeque horrore comae, et vox faucibus haesit.

Ardet abire fuga dulcisque relinquere terras,

attonitus tanto monitu imperioque deorum.

Heu quid agat? Quo nunc reginam ambire furentem

audeat adfatu? Quae prima exordia sumat?

Atque animum nunc huc celerem, nunc dividit illuc,

in partisque rapit varias perque omnia versat.

Haec alternanti potior sententia visa est:

Mnesthea Sergestumque vocat fortemque Serestum,

classem aptent taciti sociosque ad litora cogant,

arma parent, et quae rebus sit causa novandis

dissimulent; sese interea, quando optuma Dido

nesciat et tantos rumpi non speret amores,

temptaturum aditus, et quae mollissima fandi

tempora, quis rebus dexter modus. Ocius omnes

imperio laeti parent ac iussa facessunt.

At regina dolos—quis fallere possit amantem?

praesensit, motusque excepit prima futuros,

omnia tuta timens. Eadem impia Fama furenti

detulit armari classem cursumque parari.

Saevit inops animi, totamque incensa per urbem

bacchatur, qualis commotis excita sacris

Thyias, ubi audito stimulant trieterica Baccho

orgia, nocturnusque vocat clamore Cithaeron.

Tandem his Aenean compellat vocibus ultro:

Dissimulare etiam sperasti, perfide, tantum

posse nefas, tacitusque mea decedere terra?

Nec te noster amor, nec te data dextera quondam,

nec moritura tenet crudeli funere Dido?

Quin etiam hiberno moliris sidere classem,

et mediis properas aquilonibus ire per altum,

crudelis? Quid, si non arva aliena domosque

ignotas peteres, sed Troia antiqua maneret,

Troia per undosum peteretur classibus aequor

Mene fugis? Per ego has lacrimas dextramque tuam te

(quando aliud mihi iam miserae nihil ipsa reliqui)

per conubia nostra, per inceptos hymenaeos,

si bene quid de te merui, fuit aut tibi quicquam

dulce meum, miserere domus labentis, et istam—

oro, si quis adhuc precibus locus—exue mentem.

Te propter Libycae gentes Nomadumque tyranni

odere, infensi Tyrii; te propter eundem

exstinctus pudor, et, qua sola sidera adibam,