Aeneid

Diffugient comites et nocte tegentur opaca:

speluncam Dido dux et Troianus eandem

devenient; adero, et, tua si mihi certa voluntas,

conubio iungam stabili propriamque dicabo,

hic hymenaeus erit.—Non adversata petenti

adnuit, atque dolis risit Cytherea repertis.

Oceanum interea surgens Aurora reliquit.

It portis iubare exorto delecta iuventus;

retia rara, plagae, lato venabula ferro,

Massylique ruunt equites et odora canum vis.

Reginam thalamo cunctantem ad limina primi

Poenorum exspectant, ostroque insignis et auro

stat sonipes, ac frena ferox spumantia mandit.

Tandem progreditur, magna stipante caterva,

Sidoniam picto chlamydem circumdata limbo.

Cui pharetra ex auro, crines nodantur in aurum,

aurea purpuream subnectit fibula vestem.

Nec non et Phrygii comites et laetus Iulus

incedunt. Ipse ante alios pulcherrimus omnis

infert se socium Aeneas atque agmina iungit.

Qualis ubi hibernam Lyciam Xanthique fluenta

deserit ac Delum maternam invisit Apollo,

instauratque choros, mixtique altaria circum

Cretesque Dryopesque fremunt pictique Agathyrsi;

ipse iugis Cynthi graditur, mollique fluentem

fronde premit crinem fingens atque implicat auro;

tela sonant umeris: haud illo segnior ibat

Aeneas; tantum egregio decus enitet ore.

Postquam altos ventum in montis atque invia lustra,

ecce ferae, saxi deiectae vertice, caprae

decurrere iugis; alia de parte patentis

transmittunt cursu campos atque agmina cervi

pulverulenta fuga glomerant montisque relinquunt.

At puer Ascanius mediis in vallibus acri

gaudet equo, iamque hos cursu, iam praeterit illos,

spumantemque dari pecora inter inertia votis

optat aprum, aut fulvum descendere monte leonem.

Interea magno misceri murmure caelum

incipit; insequitur commixta grandine nimbus;

et Tyrii comites passim et Troiana iuventus

Dardaniusque nepos Veneris diversa per agros

tecta metu petiere; ruunt de montibus amnes.

Speluncam Dido dux et Troianus eandem

deveniunt: prima et Tellus et pronuba Iuno

dant signum; fulsere ignes et conscius aether

conubiis, summoque ulularunt vertice nymphae.

Ille dies primus leti primusque malorum

causa fuit; neque enim specie famave movetur,

nec iam furtivum Dido meditatur amorem:

coniugium vocat; hoc praetexit nomine culpam.

Extemplo Libyae magnas it Fama per urbes—

Fama, malum qua non aliud velocius ullum;

mobilitate viget, viresque adquirit eundo,

parva metu primo, mox sese attollit in auras,

ingrediturque solo, et caput inter nubila condit.

Illam Terra parens, ira inritata deorum,

extremam (ut perhibent) Coeo Enceladoque sororem

progenuit, pedibus celerem et pernicibus alis,

monstrum horrendum, ingens, cui, quot sunt corpore plumae

tot vigiles oculi subter, mirabile dictu,

tot linguae, totidem ora sonant, tot subrigit aures.

Nocte volat caeli medio terraeque per umbram,

stridens, nec dulci declinat lumina somno;

luce sedet custos aut summi culmine tecti,

turribus aut altis, et magnas territat urbes;

tam ficti pravique tenax, quam nuntia veri.

Haec tum multiplici populos sermone replebat

gaudens, et pariter facta atque infecta canebat:

venisse Aenean, Troiano sanguine cretum,

cui se pulchra viro dignetur iungere Dido;

nunc hiemem inter se luxu, quam longa, fovere

regnorum immemores turpique cupidine captos.

Haec passim dea foeda virum diffundit in ora.

Protinus ad regem cursus detorquet Iarban,

incenditque animum dictis atque aggerat iras.

Hic Hammone satus, rapta Garamantide Nympha,

templa Iovi centum latis immania regnis,

centum aras posuit, vigilemque sacraverat ignem,

excubias divom aeternas, pecudumque cruore

pingue solum et variis florentia limina sertis.

Isque amens animi et rumore accensus amaro

dicitur ante aras media inter numina divom

multa Iovem manibus supplex orasse supinis:

Iuppiter omnipotens, cui nunc Maurusia pictis

gens epulata toris Lenaeum libat honorem,

aspicis haec, an te, genitor, cum fulmina torques,

nequiquam horremus, caecique in nubibus ignes

terrificant animos et inania murmura miscent?

Femina, quae nostris errans in finibus urbem

exiguam pretio posuit, cui litus arandum

cuique loci leges dedimus, conubia nostra

reppulit, ac dominum Aenean in regna recepit.

Et nunc ille Paris cum semiviro comitatu,

Maeonia mentum mitra crinemque madentem

subnexus, rapto potitur: nos munera templis

quippe tuis ferimus, famamque fovemus inanem.

Talibus orantem dictis arasque tenentem

audiit omnipotens, oculosque ad moenia torsit

regia et oblitos famae melioris amantes.

Tum sic Mercurium adloquitur ac talia mandat: