Aeneid

Huc ubi delatus Cumaeam accesseris urbem,

divinosque lacus, et Averna sonantia silvis,

insanam vatem aspicies, quae rupe sub ima

fata canit, foliisque notas et nomina mandat.

Quaecumque in foliis descripsit carmina virgo,

digerit in numerum, atque antro seclusa relinquit.

Illa manent immota locis, neque ab ordine cedunt;

verum eadem, verso tenuis cum cardine ventus

impulit et teneras turbavit ianua frondes,

numquam deinde cavo volitantia prendere saxo,

nec revocare situs aut iungere carmina curat:

inconsulti abeunt, sedemque odere Sibyllae.

Hic tibi ne qua morae fuerint dispendia tanti,—

quamvis increpitent socii, et vi cursus in altum

vela vocet, possisque sinus implere secundos,—

quin adeas vatem precibusque oracula poscas

ipsa canat, vocemque volens atque ora resolvat.

Illa tibi Italiae populos venturaque bella,

et quo quemque modo fugiasque ferasque laborem

expediet, cursusque dabit venerata secundos.

Haec sunt, quae nostra liceat te voce moneri.

Vade age, et ingentem factis fer ad aethera Troiam.

Quae postquam vates sic ore effatus amico est,

dona dehinc auro gravia sectoque elephanto

imperat ad navis ferri, stipatque carinis

ingens argentum, Dodonaeosque lebetas,

loricam consertam hamis auroque trilicem,

et conum insignis galeae cristasque comantis,

arma Neoptolemi; sunt et sua dona parenti.

Addit equos, additque duces;

remigium supplet; socios simul instruit armis.

Interea classem velis aptare iubebat

Anchises, fieret vento mora ne qua ferenti.

Quem Phoebi interpres multo compellat honore:

Coniugio, Anchise, Veneris dignate superbo,

cura deum, bis Pergameis erepte ruinis,

ecce tibi Ausoniae tellus; hanc arripe velis.

Et tamen hanc pelago praeterlabare necesse est;

Ausoniae pars illa procul, quam pandit Apollo.

Vade ait O felix nati pietate. Quid ultra

provehor, et fando surgentis demoror austros?

Nec minus Andromache digressu maesta supremo

fert picturatas auri subtemine vestes

et Phrygiam Ascanio chlamydem (nec cedit honore),

textilibusque onerat donis, ac talia fatur:

Accipe et haec, manuum tibi quae monumenta mearum

sint, puer, et longum Andromachae testentur amorem,

coniugis Hectoreae. Cape dona extrema tuorum,

O mihi sola mei super Astyanactis imago:

sic oculos, sic ille manus, sic ora ferebat;

et nunc aequali tecum pubesceret aevo.

Hos ego digrediens lacrimis adfabar obortis:

Vivite felices, quibus est fortuna peracta

iam sua; nos alia ex aliis in fata vocamur.

Vobis parta quies; nullum maris aequor arandum,

arva neque Ausoniae semper cedentia retro

quaerenda. Effigiem Xanthi Troiamque videtis

quam vestrae fecere manus, melioribus, opto,

auspiciis, et quae fuerit minus obvia Graiis.

Si quando Thybrim vicinaque Thybridis arva

intraro, gentique meae data moenia cernam,

cognatas urbes olim populosque propinquos,

Epiro, Hesperia, quibus idem Dardanus auctor

atque idem casus, unam faciemus utramque

Troiam animis; maneat nostros ea cura nepotes.

Provehimur pelago vicina Ceraunia iuxta,

unde iter Italiam cursusque brevissimus undis.

Sol ruit interea et montes umbrantur opaci;

sternimur optatae gremio telluris ad undam,

sortiti remos, passimque in litore sicco

corpora curamus; fessos sopor inrigat artus.

Necdum orbem medium Nox horis acta subibat:

haud segnis strato surgit Palinurus et omnis

explorat ventos, atque auribus aera captat;

sidera cuncta notat tacito labentia caelo,

Arcturum pluviasque Hyadas geminosque Triones,

armatumque auro circumspicit Oriona.

Postquam cuncta videt caelo constare sereno,

dat clarum e puppi signum; nos castra movemus,

temptamusque viam et velorum pandimus alas.

Iamque rubescebat stellis Aurora fugatis,

cum procul obscuros collis humilemque videmus

Italiam. Italiam primus conclamat Achates,

Italiam laeto socii clamore salutant.

Tum pater Anchises magnum cratera corona

induit, implevitque mero, divosque vocavit

stans celsa in puppi:

Di maris et terrae tempestatumque potentes,

ferte viam vento facilem et spirate secundi.

Crebrescunt optatae aurae portusque patescit

iam propior, templumque adparet in arce Minervae.

Vela legunt socii et proras ad litora torquent.

Portus ab Euroo fluctu curvatus in arcum,

obiectae salsa spumant aspargine cautes;

ipse latet; gemino demittunt bracchia muro

turriti scopuli, refugitque ab litore templum.

Quattuor hic, primum omen, equos in gramine vidi

tondentis campum late, candore nivali.

Et pater Anchises: Bellum, O terra hospita, portas

bello armantur equi, bellum haec armenta minantur.