Aeneid

Sed tamen idem olim curru succedere sueti

quadrupedes, et frena iugo concordia ferre;

spes et pacis ait. Tum numina sancta precamur

Palladis armisonae, quae prima accepit ovantis,

et capita ante aras Phrygio velamur amictu;

praeceptisque Heleni, dederat quae maxima, rite

Iunoni Argivae iussos adolemus honores.

Haud mora, continuo perfectis ordine votis,

cornua velatarum obvertimus antemarum,

Graiugenumque domos suspectaque linquimus arva.

Hinc sinus Herculei (si vera est fama) Tarenti

cernitur; attollit se diva Lacinia contra,

Caulonisque arces et navifragum Scylaceum.

Tum procul e fluctu Trinacria cernitur Aetna,

et gemitum ingentem pelagi pulsataque saxa

audimus longe fractasque ad litora voces,

exsultantque vada, atque aestu miscentur harenae.

Et pater Anchises: Nimirum haec illa Charybdis:

hos Helenus scopulos, haec saxa horrenda canebat.

Eripite, O socii, pariterque insurgite remis!

Haud minus ac iussi faciunt, primusque rudentem

contorsit laevas proram Palinurus ad undas.

laevam cuncta cohors remis ventisque petivit.

Tollimur in caelum curvato gurgite, et idem

subducta ad Manis imos desedimus unda.

Ter scopuli clamorem inter cava saxa dedere:

ter spumam elisam et rorantia vidimus astra.

Interea fessos ventus cum sole reliquit,

ignarique viae Cyclopum adlabimur oris.

Portus ab accessu ventorum immotus et ingens

ipse; sed horrificis iuxta tonat Aetna ruinis;

interdumque atram prorumpit ad aethera nubem,

turbine fumantem piceo et candente favilla,

attollitque globos flammarum et sidera lambit;

interdum scopulos avolsaque viscera montis

erigit eructans, liquefactaque saxa sub auras

cum gemitu glomerat, fundoque exaestuat imo.

Fama est Enceladi semustum fulmine corpus

urgueri mole hac, ingentemque insuper Aetnam

impositam ruptis flammam exspirare caminis;

et fessum quotiens mutet latus, intremere omnem

murmure Trinacriam, et caelum subtexere fumo.

Noctem illam tecti silvis immania monstra

perferimus, nec quae sonitum det causa videmus.

Nam neque erant astrorum ignes, nec lucidus aethra

siderea polus, obscuro sed nubila caelo,

et lunam in nimbo nox intempesta tenebat.

Postera iamque dies primo surgebat Eoo,

umentemque Aurora polo dimoverat umbram:

cum subito e silvis, macie confecta suprema,

ignoti nova forma viri miserandaque cultu

procedit, supplexque manus ad litora tendit.

Respicimus: dira inluvies inmissaque barba,

consertum tegumen spinis; at cetera Graius,

et quondam patriis ad Troiam missus in armis.

Isque ubi Dardanios habitus et Troia vidit

arma procul, paulum aspectu conterritus haesit,

continuitque gradum; mox sese ad litora praeceps

cum fletu precibusque tulit: Per sidera testor,

per superos atque hoc caeli spirabile lumen,

tollite me, Teucri; quascumque abducite terras;

hoc sat erit. Scio me Danais e classibus unum,

et bello Iliacos fateor petiisse Penatis;

pro quo, si sceleris tanta est iniuria nostri,

spargite me in fluctus, vastoque inmergite ponto.

Si pereo, hominum manibus periisse iuvabit.

Dixerat, et genua amplexus genibusque volutans

haerebat. Qui sit, fari, quo sanguine cretus,

hortamur; quae deinde agitet fortuna, fateri.

Ipse pater dextram Anchises, haud multa moratus,

dat iuveni, atque animum praesenti pignore firmat.

Ille haec, deposita tandem formidine, fatur:

Sum patria ex Ithaca, comes infelicis Ulixi,

nomine Achaemenides, Troiam genitore Adamasto

paupere—mansissetque utinam fortuna!—profectus.

Hic me, dum trepidi crudelia limina linquunt,

inmemores socii vasto Cyclopis in antro

deseruere. Domus sanie dapibusque cruentis,

intus opaca, ingens; ipse arduus, altaque pulsat

sidera—Di, talem terris avertite pestem!—

nec visu facilis nec dictu adfabilis ulli.

Visceribus miserorum et sanguine vescitur atro.

Vidi egomet, duo de numero cum corpora nostro

prensa manu magna, medio resupinus in antro,

frangeret ad saxum, sanieque aspersa natarent

limina; vidi atro cum membra fluentia tabo

manderet, et tepidi tremerent sub dentibus artus.

Haud impune quidem; nec talia passus Ulixes,

oblitusve sui est Ithacus discrimine tanto.

Nam simul expletus dapibus vinoque sepultus

cervicem inflexam posuit, iacuitque per antrum

immensus, saniem eructans et frusta cruento

per somnum commixta mero, nos magna precati

numina sortitique vices, una undique circum

fundimur, et telo lumen terebramus acuto,—

ingens, quod torva solum sub fronte latebat,

Argolici clipei aut Phoebeae lampadis instar,—

et tandem laeti sociorum ulciscimur umbras.

Sed fugite, O miseri, fugite, atque ab litore funem

rumpite.