Georgicon

despicere; huc summis liquuntur rupibus amnes

felicemque trahunt limum—quique editus austro

et filicem curvis invisam pascit aratris:

hic tibi praevalidas olim multoque fluentis

sufficiet Baccho vitis, hic fertilis uvae,

hic laticis, qualem pateris libamus et auro,

inflavit cum pinguis ebur Tyrrhenus ad aras,

lancibus et pandis fumantia reddimus exta.

Sin armenta magis studium vitulosque tueri

aut ovium fetum aut urentis culta capellas,

saltus et saturi petito longinqua Tarenti

et qualem infelix amisit Mantua campum,

pascentem niveos herboso flumine cycnos;

non liquidi gregibus fontes, non gramina deerunt;

et, quantum longis carpent armenta diebus,

exigua tantum gelidus ros nocte reponet.

Nigra fere et presso pinguis sub vomere terra

et cui putre solum,—namque hoc imitamur arando—

optima frumentis; non ullo ex aequore cernes

plura domum tardis decedere plaustra iuvencis;

aut unde iratus silvam devexit arator

et nemora evertit multos ignava per annos

antiquasque domos avium cum stirpibus imis

eruit; illae altum nidis petiere relictis,

at rudis enituit inpulso vomere campus.

Nam ieiuna quidem clivosi glarea ruris

vix humilis apibus casias roremque ministrat;

et tophus scaber et nigris exesa chelydris

creta negant alios aeque serpentibus agros

dulcem ferre cibum et curvas praebere latebras.

Quae tenuem exhalat nebulam fumosque volucris

et bibit humorem et, cum volt, ex se ipsa remittit

quaeque suo semper viridi se gramine vestit

nec scabie et salsa laedit robigine ferrum:

illa tibi laetis intexet vitibus ulmos,

illa ferax oleo est, illam experiere colendo

et facilem pecori et patientem vomeris unci.

Talem dives arat Capua et vicina Vesevo

ora iugo et vacuis Clanius non aequus Acerris.

Nunc, quo quamque modo possis cognoscere, dicam.

Rara sit an supra morem si densa requires—

altera frumentis quoniam favet, altera Baccho,

densa magis Cereri, rarissima quaeque Lyaeo—

ante locum capies oculis alteque iubebis

in solido puteum demitti omnemque repones

rursus humum et pedibus summas aequabis harenas.

Si deerunt, rarum pecorique et vitibus almis

aptius uber erit; sin in sua posse negabunt

ire loca et scrobibus superabit terra repletis,

spissus ager; glaebas cunctantis crassaque terga

exspecta et validis terram proscinde iuvencis.

Salsa autem tellus et quae perhibetur amara,

frugibus infelix—ea nec mansuescit arando

nec Baccho genus aut pomis sua nomina servat—

tale dabit specimen: tu spisso vimine qualos

colaque prelorum fumosis deripe tectis;

huc ager ille malus dulcesque a fontibus undae

ad plenum calcentur; aqua eluctabitur omnis

scilicet, et grandes ibunt per vimina guttae;

at sapor indicium faciet manifestus et ora

tristia temptantum sensu torquebit amaro.

Pinguis item quae sit tellus, hoc denique pacto

discimus: haud umquam manibus iactata fatiscit,

sed picis in morem ad digitos lentescit habendo.

Humida maiores herbas alit, ipsaque iusto

laetior. Ah nimium ne sit mihi fertilis illa

nec se praevalidam primis ostendat aristis!

Quae gravis est, ipso tacitam se pondere prodit,

quaeque levis. Promptum est oculis praediscere nigram,

et quis cui color. At sceleratum exquirere frigus

difficile est: piceae tantum taxique nocentes

interdum aut hederae pandunt vestigia nigrae.

his animadversis terram multo ante memento

excoquere et magnos scrobibus concidere montis,

ante supinatas aquiloni ostendere glaebas,

quam laetum infodias vitis genus. Optima putri

arva solo: id venti curant gelidaeque pruinae

et labefacta movens robustus iugera fossor.

Ac si quos haud ulla viros vigilantia fugit,

ante locum similem exquirunt, ubi prima paretur

arboribus seges et quo mox digesta feratur,

mutatam ignorent subito ne semina matrem.

Quin etiam caeli regionem in cortice signant,

ut, quo quaeque modo steterit, qua parte calores

Austrinos tulerit, quae terga obverterit axi,

restituant: adeo in teneris consuescere multum est.

Collibus an plano melius sit ponere vitem,

quaere prius. Si pinguis agros metabere campi,

densa sere; in denso non segnior ubere Bacchus;

sin tumulis adclive solum collisque supinos,

indulge ordinibus, nec setius omnis in unguem

arboribus positis secto via limite quadret.

Ut saepe ingenti bello cum longa cohortis

explicuit legio et campo stetit agmen aperto,

directaeque acies, ac late fluctuat omnis

aere renidenti tellus, necdum horrida miscent

proelia, sed dubius mediis Mars errat in armis:

omnia sint paribus numeris dimensa viarum;

non animum modo uti pascat prospectus inanem,

sed quia non aliter viris dabit omnibus aequas