Georgicon

pocula, Panchaeis adolescunt ignibus arae;

et mater, “Cape Maeonii carchesia Bacchi:

Oceano libemus,” ait. Simul ipsa precatur

Oceanumque patrem rerum Nymphasque sorores

centum quae silvas, centum quae flumina servant.

Ter liquido ardentem perfundit nectare Vestam,

ter flamma ad summum tecti subiecta reluxit.

Omine quo firmans animum sic incipit ipsa:

“Est in Carphatio Neptuni gurgite vates

caeruleus Proteus, magnum qui piscibus aequor

et iuncto bipedum curru metitur equorum.

Hic nunc Emathiae portus patriamque revisit

Pallenen, hunc et Nymphae veneramur et ipse

grandaevus Nereus; novit namque omnia vates,

quae sint, quae fuerint, quae mox ventura trahantur;

quippe ita Neptuno visum est, immania cuius

armenta et turpes pascit sub gurgite phocas.

Hic tibi, nate, prius vinclis capiendus, ut omnem

expediat morbi causam eventusque secundet.

Nam sine vi non ulla dabit praecepta, neque illum

orando flectes; vim duram et vincula capto

tende; doli circum haec demum frangentur inanes.

Ipsa ego, te, medios cum sol accenderit aestus,

cum sitiunt herbae et pecori iam gratior umbra est,

in secreta senis ducam, quo fessus ab undis

se recipit, facile ut somno adgrediare iacentem.

Verum ubi correptum manibus vinclisque tenebis,

tum variae eludent species atque ora ferarum

Fiet enim subito sus horridus atraque tigris

squamosusque draco et fulva cervice leaena,

aut acrem flammae sonitum dabit atque ita vinclis

excidet, aut in aquas tenues dilapsus abibit.

Sed quanto ille magis formas se vertet in omnes,

tanto, nate, magis contende tenacia vincla,

donec talis erit mutato corpore, qualem

videris, incepto tegeret cum lumina somno.”

Haec ait et liquidum ambrosiae defundit odorem,

quo totum nati corpus perduxit; at illi

dulcis compositis spiravit crinibus aura

atque habilis membris venit vigor. Est specus ingens

exesi latere in montis, quo plurima vento

cogitur inque sinus scindit sese unda reductos,

deprensis olim statio tutissima nautis;

intus se vasti Proteus tegit obice saxi.

Hic iuvenem in latebris aversum a lumine Nympha

collocat; ipsa procul nebulis obscura resistit.

Iam rapidus torrens sitientes Sirius Indos

ardebat, caelo et medium sol igneus orbem

hauserat; arebant herbae et cava flumina siccis

faucibus ad limum radii tepefacta coquebant:

cum Proteus consueta petens e fluctibus antra

ibat; eum vasti circum gens umida ponti

exsultans rorem late dispergit amarum.

Sternunt se somno diversae in litore phocae.

Ipse, velut stabuli custos in montibus olim,

vesper ubi e pastu vitulos ad tecta reducit,

auditisque lupos acuunt balatibus agni,

considit scopulo medius numerumque recenset.

Cuius Aristaeo quoniam est oblata facultas,

vix defessa senem passus componere membra

cum clamore ruit magno manicisque iacentem

occupat. Ille suae contra non immemor artis

omnia transformat sese in miracula rerum,

ignemque horribilemque feram fluviumque liquentem.

Verum ubi nulla fugam reperit fallacia, victus

in sese redit atque hominis tandem ore locutus:

“Nam quis te, iuvenum confidentissime, nostras

iussit adire domos? Quidve hinc petis?” inquit. At ille:

“Scis, Proteu, scis ipse; neque est te fallere quicquam

sed tu desine velle. Deum praecepta secuti

venimus hinc lapsis quaesitum oracula rebus.”

Tantum effatus. Ad haec vates vi denique multa

ardentes oculos intorsit lumine glauco

et graviter frendens sic fatis ora resolvit.

“Non te nullius exercent numinis irae;

magna luis commissa: tibi has miserabilis Orpheus

haudquaquam ob meritum poenas, ni fata resistant,

suscitat et rapta graviter pro coniuge saevit.

Illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps,

immanem ante pedes hydrum moritura puella

servantem ripas alta non vidit in herba.

At chorus aequalis Dryadum clamore supremos

implerunt montes; flerunt Rhodopeiae arces

altaque Pangaea et Rhesi mavortia tellus

atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia.

Ipse cava solans aegrum testudine amorem

te, dulcis coniunx, te solo in litore secum,

te veniente die, te decedente canebat.

Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis,

et caligantem nigra formidine lucum

ingressus manesque adiit regemque tremendum

nesciaque humanis precibus mansuescere corda.

At cantu commotae Erebi de sedibus imis

umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum,

quam multa in foliis avium se milia condunt

vesper ubi aut hibernus agit de montibus imber,

matres atque viri defunctaque corpora vita

magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae,

impositique rogis iuvenes ante ora parentum,

quos circum limus niger et deformis harundo