De Rerum Natura

corpore cum lanae, dirimi qui non queat usquam,

non si Neptuni fluctu renovare operam des,

non mare si totum velit eluere omnibus undis.

denique res auro non aurum copulat una,

aerique aes plumbo fit uti iungatur ab albo?

cetera iam quam multa licet reperire! quid ergo?

nec tibi tam longis opus est ambagibus usquam

nec me tam multam hic operam consumere par est,

sed breviter paucis praestat comprendere multa.

quorum ita texturae ceciderunt mutua contra,

ut cava conveniant plenis haec illius illa

huiusque inter se, iunctura haec optima constat.

est etiam, quasi ut anellis hamisque plicata

inter se quaedam possint coplata teneri;

quod magis in lapide hoc fieri ferroque videtur.

Nunc ratio quae sit morbis aut unde repente

mortiferam possit cladem conflare coorta

morbida vis hominum generi pecudumque catervis,

expediam, primum multarum semina rerum

esse supra docui quae sint vitalia nobis,

et contra quae sint morbo mortique necessest

multa volare; ea cum casu sunt forte coorta

et perturbarunt caelum, fit morbidus aeer.

atque ea vis omnis morborum pestilitasque

aut extrinsecus ut nubes nebulaeque superne

per caelum veniunt aut ipsa saepe coorta

de terra surgunt, ubi putorem umida nactast

intempestivis pluviisque et solibus icta.

nonne vides etiam caeli novitate et aquarum

temptari procul a patria qui cumque domoque

adveniunt ideo quia longe discrepitant res?

nam quid Brittannis caelum differre putamus,

et quod in Aegypto est, qua mundi claudicat axis,

quidve quod in Ponto est differre et Gadibus atque

usque ad nigra virum percocto saecla colore?

quae cum quattuor inter se diversa videmus

quattuor a ventis et caeli partibus esse,

tum color et facies hominum distare videntur

largiter et morbi generatim saecla tenere.

est elephas morbus qui propter flumina Nili

gignitur Aegypto in media neque praeterea usquam.

Atthide temptantur gressus oculique in Achaeis

finibus. inde aliis alius locus est inimicus

partibus ac membris; varius concinnat id aeer.

proinde ubi se caelum, quod nobis forte alienum,

commovet atque aeer inimicus serpere coepit,

ut nebula ac nubes paulatim repit et omne

qua graditur conturbat et immutare coactat,

fit quoque ut, in nostrum cum venit denique caelum,

corrumpat reddatque sui simile atque alienum.

haec igitur subito clades nova pestilitasque

aut in aquas cadit aut fruges persidit in ipsas

aut alios hominum pastus pecudumque cibatus,

aut etiam suspensa manet vis aeere in ipso

et, cum spirantes mixtas hinc ducimus auras,

illa quoque in corpus pariter sorbere necessest.

consimili ratione venit bubus quoque saepe

pestilitas et iam pigris balantibus aegror.

nec refert utrum nos in loca deveniamus

nobis adversa et caeli mutemus amictum,

an caelum nobis ultro natura corumptum

deferat aut aliquid quo non consuevimus uti,

quod nos adventu possit temptare recenti.

Haec ratio quondam morborum et mortifer aestus

finibus in Cecropis funestos reddidit agros

vastavitque vias, exhausit civibus urbem.

nam penitus veniens Aegypti finibus ortus,

aeera permensus multum camposque natantis,

incubuit tandem populo Pandionis omni.

inde catervatim morbo mortique dabantur.

principio caput incensum fervore gerebant

et duplicis oculos suffusa luce rubentes.

sudabant etiam fauces intrinsecus atrae

sanguine et ulceribus vocis via saepta coibat

atque animi interpres manabat lingua cruore

debilitata malis, motu gravis, aspera tactu.

inde ubi per fauces pectus complerat et ipsum

morbida vis in cor maestum confluxerat aegris,

omnia tum vero vitai claustra lababant.

spiritus ore foras taetrum volvebat odorem,

rancida quo perolent proiecta cadavera ritu.

atque animi prorsum tum vires totius, omne

languebat corpus leti iam limine in ipso.

intolerabilibusque malis erat anxius angor

adsidue comes et gemitu commixta querella,

singultusque frequens noctem per saepe diemque

corripere adsidue nervos et membra coactans

dissoluebat eos, defessos ante, fatigans.

nec nimio cuiquam posses ardore tueri

corporis in summo summam fervescere partem,

sed potius tepidum manibus proponere tactum

et simul ulceribus quasi inustis omne rubere

corpus, ut est per membra sacer dum diditur ignis.

intima pars hominum vero flagrabat ad ossa,

flagrabat stomacho flamma ut fornacibus intus.

nil adeo posses cuiquam leve tenveque membris

vertere in utilitatem, at ventum et frigora semper.

in fluvios partim gelidos ardentia morbo

membra dabant nudum iacientes corpus in undas.

multi praecipites nymphis putealibus alte