De Rerum Natura

propter dissimilem naturam dissimilisque

texturas inter sese primasque figuras.

multa meant inimica per auris, multa per ipsas

insinuant naris infesta atque aspera tactu,

nec sunt multa parum tactu vitanda neque autem

aspectu fugienda saporeque tristia quae sint.

Deinde videre licet quam multae sint homini res

acriter infesto sensu spurcaeque gravisque;

arboribus primum certis gravis umbra tributa

usque adeo, capitis faciant ut saepe dolores,

siquis eas subter iacuit prostratus in herbis.

est etiam magnis Heliconis montibus arbos

floris odore hominem taetro consueta necare.

scilicet haec ideo terris ex omnia surgunt,

multa modis multis multarum semina rerum

quod permixta gerit tellus discretaque tradit.

nocturnumque recens extinctum lumen ubi acri

nidore offendit nares, consopit ibidem,

concidere et spumas qui morbo mittere suevit.

castoreoque gravi mulier sopita recumbit,

et manibus nitidum teneris opus effluit ei,

tempore eo si odoratast quo menstrua solvit.

multaque praeterea languentia membra per artus

solvunt atque animam labefactant sedibus intus.

denique si calidis etiam cunctere lavabris

plenior et lueris, solio ferventis aquai

quam facile in medio fit uti des saepe ruinas!

carbonumque gravis vis atque odor insinuatur

quam facile in cerebrum, nisi aqua praecepimus ante!

at cum membra domans percepit fervida febris,

tum fit odor vini plagae mactabilis instar.

nonne vides etiam terra quoque sulpur in ipsa

gignier et taetro concrescere odore bitumen,

denique ubi argenti venas aurique secuntur,

terrai penitus scrutantes abdita ferro,

qualis expiret Scaptensula subter odores?

quidve mali fit ut exalent aurata metalla!

quas hominum reddunt facies qualisque colores!

nonne vides audisve perire in tempore parvo

quam soleant et quam vitai copia desit,

quos opere in tali cohibet vis magna necessis?

hos igitur tellus omnis exaestuat aestus

expiratque foras in apertum promptaque caeli.

Sic et Averna loca alitibus summittere debent

mortiferam vim. de terra quae surgit in auras,

ut spatium caeli quadam de parte venenet;

quo simul ac primum pennis delata sit ales,

impediatur ibi caeco correpta veneno,

ut cadat e regione loci, qua derigit aestus.

quo cum conruit, hic eadem vis illius aestus

reliquias vitae membris ex omnibus aufert.

quippe etenim primo quasi quendam conciet aestum;

posterius fit uti. cum iam cecidere veneni

in fontis ipsos, ibi sit quoque vita vomenda,

propterea quod magna mali fit copia circum.

Fit quoque ut inter dum vis haec atque aestus Averni

aeera, qui inter avis cumquest terramque locatus.

discutiat, prope uti locus hic linquatur inanis.

cuius ubi e regione loci venere volantis,

claudicat extemplo pinnarum nisus inanis

et conamen utrimque alarum proditur omne.

hic ubi nixari nequeunt insistereque alis,

scilicet in terram delabi pondere cogit

natura, et vacuum prope iam per inane iacentes

dispergunt animas per caulas corporis omnis.

frigidior porro in puteis aestate fit umor,

arescit quia terra calore et semina si qua

forte vaporis habet proprie, dimittit in auras.

quo magis est igitur tellus effeta calore,

fit quoque frigidior qui in terrast abditus umor.

frigore cum premitur porro omnis terra coitque

et quasi concrescit, fit scilicet ut coeundo

exprimat in puteos si quem gerit ipsa calorem.

Esse apud Hammonis fanum fons luce diurna

frigidus et calidus nocturno tempore fertur.

hunc homines fontem nimis admirantur et acri

sole putant subter terras fervescere partim,

nox ubi terribili terras caligine texit.

quod nimis a verast longe ratione remotum.

quippe ubi sol nudum contractans corpus aquai

non quierit calidum supera de reddere parte,

cum superum lumen tanto fervore fruatur,

qui queat hic supter tam crasso corpore terram

perquoquere umorem et calido focilare vapore?

praesertim cum vix possit per saepta domorum

insinuare suum radiis ardentibus aestum.

quae ratiost igitur? ni mirum terra magis quod

rara tenet circum fontem quam cetera tellus

multaque sunt ignis prope semina corpus aquai.

hoc ubi roriferis terram nox obruit undis,

extemplo penitus frigescit terra coitque.

hac ratione fit ut, tam quam compressa manu sit,

exprimat in fontem quae semina cumque habet ignis,

quae calidum faciunt laticis tactum atque vaporem.

inde ubi sol radiis terram dimovit obortus

et rare fecit calido miscente vapore,

rursus in antiquas redeunt primordia sedes

ignis et in terram cedit calor omnis aquai.

frigidus hanc ob rem fit fons in luce diurna.

praeterea solis radiis iactatur aquai