De Rerum Natura

hac igitur ratione vacillant omnia tecta,

summa magis mediis, media imis, ima perhilum.

Est haec eiusdem quoque magni causa tremoris.

ventus ubi atque animae subito vis maxima quaedam

aut extrinsecus aut ipsa tellure coorta

in loca se cava terrai coniecit ibique

speluncas inter magnas fremit ante tumultu

versabundaQUE portatur, post incita cum vis

exagitata foras erumpitur et simul altam

diffindens terram magnum concinnat hiatum.

in Syria Sidone quod accidit et fuit Aegi

in Peloponneso, quas exitus hic animai

disturbat urbes et terrae motus obortus.

multaque praeterea ceciderunt moenia magnis

motibus in terris et multae per mare pessum

subsedere suis pariter cum civibus urbes.

quod nisi prorumpit, tamen impetus ipse animai

et fera vis venti per crebra foramina terrae

dispertitur ut horror et incutit inde tremorem;

frigus uti nostros penitus cum venit in artus,

concutit invitos cogens tremere atque movere.

ancipiti trepidant igitur terrore per urbis,

tecta superne timent, metuunt inferne cavernas

terrai ne dissoluat natura repente,

neu distracta suum late dispandat hiatum

idque suis confusa velit complere ruinis.

proinde licet quamvis caelum terramque reantur

incorrupta fore aeternae mandata saluti:

et tamen inter dum praesens vis ipsa pericli

subdit et hunc stimulum quadam de parte timoris,

ne pedibus raptim tellus subtracta feratur

in barathrum rerumque sequatur prodita summa

funditus et fiat mundi confusa ruina.

Principio mare mirantur non reddere maius

naturam, quo sit tantus decursus aquarum,

omnia quo veniant ex omni flumina parte.

adde vagos imbris tempestatesque volantes,

omnia quae maria ac terras sparguntque rigantque;

adde suos fontis; tamen ad maris omnia summam

guttai vix instar erunt unius adaugmen;

quo minus est mirum mare non augescere magnum.

Praeterea magnam sol partem detrahit aestu.

quippe videmus enim vestis umore madentis

exsiccare suis radiis ardentibus solem;

at pelage multa et late substrata videmus.

proinde licet quamvis ex uno quoque loco sol

umoris parvam delibet ab aequore partem,

largiter in tanto spatio tamen auferet undis.

Tum porro venti quoque magnam tollere partem

umoris possunt verrentes aequora, ventis

una nocte vias quoniam persaepe videmus

siccari mollisque luti concrescere crustas.

Praeterea docui multum quoque tollere nubes

umorem magno conceptum ex aequore ponti

et passim toto terrarum spargere in orbi,

cum pluit in terris et venti nubila portant.

Postremo quoniam raro cum corpore tellus

est et coniunctast oras maris undique cingens,

debet, ut in mare de terris venit umor aquai,

in terras itidem manare ex aequore salso;

percolatur enim virus retroque remanat

materies umoris et ad caput amnibus omnis

confluit, inde super terras redit agmine dulci

qua via secta semel liquido pede detulit undas.

Nunc ratio quae sit, per fauces montis ut Aetnae

expirent ignes inter dum turbine tanto,

expediam; neque enim mediocri clade coorta

flammae tempestas Siculum dominata per agros

finitimis ad se convertit gentibus ora,

fumida cum caeli scintillare omnia templa

cernentes pavida complebant pectora cura,

quid moliretur rerum natura novarum.

Hisce tibi in rebus latest alteque videndum

et longe cunctas in partis dispiciendum,

ut reminiscaris summam rerum esse profundam

et videas caelum summai totius unum

quam sit parvula pars et quam multesima constet

nec tota pars, homo terrai quota totius unus.

quod bene propositum si plane contueare

ac videas plane, mirari multa relinquas.

numquis enim nostrum miratur, siquis in artus

accepit calido febrim fervore coortam

aut alium quemvis morbi per membra dolorem?

opturgescit enim subito pes, arripit acer

saepe dolor dentes, oculos invadit in ipsos,

existit sacer ignis et urit corpore serpens

quam cumque arripuit partem repitque per artus,

ni mirum quia sunt multarum semina rerum

et satis haec tellus morbi caelumque mali fert,

unde queat vis immensi procrescere morbi.

sic igitur toti caelo terraeque putandumst

ex infinito satis omnia suppeditare,

unde repente queat tellus concussa moveri

perque mare ac terras rapidus percurrere turbo,

ignis abundare Aetnaeus, flammescere caelum;

id quoque enim fit et ardescunt caelestia templa

et tempestates pluviae graviore coortu

sunt, ubi forte ita se tetulerunt semina aquarum.

'at nimis est ingens incendi turbidus ardor.'

scilicet et fluvius qui visus maximus ei,