De Rerum Natura

angustum per iter luctantes ambitionis;

quandoquidem sapiunt alieno ex ore petuntque

res ex auditis potius quam sensibus ipsis,

nec magis id nunc est neque erit mox quam fuit ante.

Ergo regibus occisis subversa iacebat

pristina maiestas soliorum et sceptra superba,

et capitis summi praeclarum insigne cruentum

sub pedibus vulgi magnum lugebat honorem;

nam cupide conculcatur nimis ante metutum.

res itaque ad summam faecem turbasque redibat,

imperium sibi cum ac summatum quisque petebat.

inde magistratum partim docuere creare

iuraque constituere, ut vellent legibus uti.

nam genus humanum, defessum vi colere aevom,

ex inimicitiis languebat; quo magis ipsum

sponte sua cecidit sub leges artaque iura.

acrius ex ira quod enim se quisque parabat

ulcisci quam nunc concessumst legibus aequis,

hanc ob rem est homines pertaesum vi colere aevom.

inde metus maculat poenarum praemia vitae.

circumretit enim vis atque iniuria quemque

atque unde exortast, ad eum plerumque revertit,

nec facilest placidam ac pacatam degere vitam

qui violat factis communia foedera pacis.

etsi fallit enim divom genus humanumque,

perpetuo tamen id fore clam diffidere debet;

quippe ubi se multi per somnia saepe loquentes

aut morbo delirantes protraxe ferantur

et celata mala in medium et peccata dedisse.

Nunc quae causa deum per magnas numina gentis

pervulgarit et ararum compleverit urbis

suscipiendaque curarit sollemnia sacra,

quae nunc in magnis florent sacra rebus locisque,

unde etiam nunc est mortalibus insitus horror,

qui delubra deum nova toto suscitat orbi

terrarum et festis cogit celebrare diebus,

non ita difficilest rationem reddere verbis.

quippe etenim iam tum divom mortalia saecla

egregias animo facies vigilante videbant

et magis in somnis mirando corporis auctu.

his igitur sensum tribuebant propterea quod

membra movere videbantur vocesque superbas

mittere pro facie praeclara et viribus amplis.

aeternamque dabant vitam, quia semper eorum

subpeditabatur facies et forma manebat,

et tamen omnino quod tantis viribus auctos

non temere ulla vi convinci posse putabant.

fortunisque ideo longe praestare putabant,

quod mortis timor haut quemquam vexaret eorum,

et simul in somnis quia multa et mira videbant

efficere et nullum capere ipsos inde laborem.

praeterea caeli rationes ordine certo

et varia annorum cernebant tempora verti

nec poterant quibus id fieret cognoscere causis.

ergo perfugium sibi habebant omnia divis

tradere et illorum nutu facere omnia flecti.

in caeloque deum sedes et templa locarunt,

per caelum volvi quia nox et luna videtur,

luna dies et nox et noctis signa severa

noctivagaeque faces caeli flammaeque volantes,

nubila sol imbres nix venti fulmina grando

et rapidi fremitus et murmura magna minarum.

O genus infelix humanum, talia divis

cum tribuit facta atque iras adiunxit acerbas!

quantos tum gemitus ipsi sibi, quantaque nobis

volnera, quas lacrimas peperere minoribus nostris!

nec pietas ullast velatum saepe videri

vertier ad lapidem atque omnis accedere ad aras

nec procumbere humi prostratum et pandere palmas

ante deum delubra nec aras sanguine multo

spargere quadrupedum nec votis nectere vota,

sed mage pacata posse omnia mente tueri.

nam cum suspicimus magni caelestia mundi

templa super stellisque micantibus aethera fixum,

et venit in mentem solis lunaeque viarum,

tunc aliis oppressa malis in pectora cura

illa quoque expergefactum caput erigere infit,

ne quae forte deum nobis inmensa potestas

sit, vario motu quae candida sidera verset;

temptat enim dubiam mentem rationis egestas,

ecquae nam fuerit mundi genitalis origo,

et simul ecquae sit finis, quoad moenia mundi

et taciti motus hunc possint ferre laborem,

an divinitus aeterna donata salute

perpetuo possint aevi labentia tractu

inmensi validas aevi contemnere viris.

praeterea cui non animus formidine divum

contrahitur, cui non correpunt membra pavore,

fulminis horribili cum plaga torrida tellus

contremit et magnum percurrunt murmura caelum?

non populi gentesque tremunt, regesque superbi

corripiunt divum percussi membra timore,

ne quod ob admissum foede dictumve superbe

poenarum grave sit solvendi tempus adauctum?

summa etiam cum vis violenti per mare venti

induperatorem classis super aequora verrit

cum validis pariter legionibus atque elephantis,

non divom pacem votis adit ac prece quaesit

ventorum pavidus paces animasque secundas?

ne quiquam, quoniam violento turbine saepe