De Rerum Natura

cum facit ut digito quae sint praesentia monstrent.

sentit enim vim quisque suam quod possit abuti.

cornua nata prius vitulo quam frontibus extent,

illis iratus petit atque infestus inurget.

at catuli pantherarum scymnique leonum

unguibus ac pedibus iam tum morsuque repugnant,

vix etiam cum sunt dentes unguesque creati.

alituum porro genus alis omne videmus

fidere et a pennis tremulum petere auxiliatum.

proinde putare aliquem tum nomina distribuisse

rebus et inde homines didicisse vocabula prima,

desiperest. nam cur hic posset cuncta notare

vocibus et varios sonitus emittere linguae,

tempore eodem alii facere id non quisse putentur?

praeterea si non alii quoque vocibus usi

inter se fuerant, unde insita notities est

utilitatis et unde data est huic prima potestas,

quid vellet facere ut sciret animoque videret?

cogere item pluris unus victosque domare

non poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent.

nec ratione docere ulla suadereque surdis,

quid sit opus facto, facilest; neque enim paterentur

nec ratione ulla sibi ferrent amplius auris

vocis inauditos sonitus obtundere frustra.

postremo quid in hac mirabile tantoperest re,

si genus humanum, cui vox et lingua vigeret,

pro vario sensu varia res voce notaret?

cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarum

dissimilis soleant voces variasque ciere,

cum metus aut dolor est et cum iam gaudia gliscunt.

quippe etenim licet id rebus cognoscere apertis.

inritata canum cum primum magna Molossum

mollia ricta fremunt duros nudantia dentes,

longe alio sonitu rabies restricta minatur,

et cum iam latrant et vocibus omnia complent;

at catulos blande cum lingua lambere temptant

aut ubi eos lactant, pedibus morsuque potentes

suspensis teneros imitantur dentibus haustus,

longe alio pacto gannitu vocis adulant,

et cum deserti baubantur in aedibus, aut cum

plorantis fugiunt summisso corpore plagas.

denique non hinnitus item differre videtur,

inter equas ubi equus florenti aetate iuvencus

pinnigeri saevit calcaribus ictus Amoris

et fremitum patulis sub naribus edit ad arma,

et cum sic alias concussis artibus hinnit?

postremo genus alituum variaeque volucres,

accipitres atque ossifragae mergique marinis

fluctibus in salso victum vitamque petentes,

longe alias alio iaciunt in tempore voces,

et quom de victu certant praedaque repugnant.

et partim mutant cum tempestatibus una

raucisonos cantus, cornicum ut saecla vetusta

corvorumque gregis ubi aquam dicuntur et imbris

poscere et inter dum ventos aurasque vocare.

ergo si varii sensus animalia cogunt,

muta tamen cum sint, varias emittere voces,

quanto mortalis magis aequumst tum potuisse

dissimilis alia atque alia res voce notare!

Illud in his rebus tacitus ne forte requiras,

fulmen detulit in terram mortalibus ignem

primitus, inde omnis flammarum diditur ardor;

multa videmus enim caelestibus insita flammis

fulgere, cum caeli donavit plaga vaporis.

et ramosa tamen cum ventis pulsa vacillans

aestuat in ramos incumbens arboris arbor,

exprimitur validis extritus viribus ignis,

emicat inter dum flammai fervidus ardor,

mutua dum inter se rami stirpesque teruntur.

quorum utrumque dedisse potest mortalibus ignem.

inde cibum quoquere ac flammae mollire vapore

sol docuit, quoniam mitescere multa videbant

verberibus radiorum atque aestu victa per agros.

Inque dies magis hi victum vitamque priorem

commutare novis monstrabant rebus et igni,

ingenio qui praestabant et corde vigebant.

condere coeperunt urbis arcemque locare

praesidium reges ipsi sibi perfugiumque,

et pecudes et agros divisere atque dedere

pro facie cuiusque et viribus ingenioque;

nam facies multum valuit viresque vigebant.

posterius res inventast aurumque repertum,

quod facile et validis et pulchris dempsit honorem;

divitioris enim sectam plerumque secuntur

quam lubet et fortes et pulchro corpore creti.

quod siquis vera vitam ratione gubernet,

divitiae grandes homini sunt vivere parce

aequo animo; neque enim est umquam penuria parvi.

at claros homines voluerunt se atque potentes,

ut fundamento stabili fortuna maneret

et placidam possent opulenti degere vitam,

ne quiquam, quoniam ad summum succedere honorem

certantes iter infestum fecere viai,

et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictos

invidia inter dum contemptim in Tartara taetra;

invidia quoniam ceu fulmine summa vaporant

plerumque et quae sunt aliis magis edita cumque;

ut satius multo iam sit parere quietum

quam regere imperio res velle et regna tenere.

proinde sine in cassum defessi sanguine sudent,