De Rerum Natura

ex insensilibus ne credas sensile gigni?

ni mirum lapides et ligna et terra quod una

mixta tamen nequeunt vitalem reddere sensum.

illud in his igitur rebus meminisse decebit,

non ex omnibus omnino, quaecumque creant res

sensilia, extemplo me gigni dicere sensus,

sed magni referre ea primum quantula constent,

sensile quae faciunt, et qua sint praedita forma,

motibus ordinibus posituris denique quae sint.

quarum nil rerum in lignis glaebisque videmus;

et tamen haec, cum sunt quasi putrefacta per imbres,

vermiculos pariunt, quia corpora materiai

antiquis ex ordinibus permota nova re

conciliantur ita ut debent animalia gigni.

Deinde ex sensilibus qui sensile posse creari

constituunt, porro ex aliis sentire sueti

* * *

mollia cum faciunt; nam sensus iungitur omnis

visceribus nervis venis, quae cumque videmus

mollia mortali consistere corpore creta.

sed tamen esto iam posse haec aeterna manere;

nempe tamen debent aut sensum partis habere

aut similis totis animalibus esse putari.

at nequeant per se partes sentire necesse est:

namque animus sensus membrorum respuit omnis,

nec manus a nobis potis est secreta neque ulla

corporis omnino sensum pars sola tenere.

linquitur ut totis animantibus adsimulentur,

vitali ut possint consentire undique sensu.

qui poterunt igitur rerum primordia dici

et leti vitare vias, animalia cum sint,

atque animalia sint mortalibus una eademque?

quod tamen ut possint, at coetu concilioque

nil facient praeter volgum turbamque animantum,

scilicet ut nequeant homines armenta feraeque

inter sese ullam rem gignere conveniundo.

sic itidem quae sentimus sentire necessest.

quod si forte suum dimittunt corpore sensum

atque alium capiunt, quid opus fuit adtribui id quod

detrahitur? tum praeterea, quod fudimus ante,

quatinus in pullos animalis vertier ova

cernimus alituum vermisque effervere terra,

intempestivos quam putor cepit ob imbris,

scire licet gigni posse ex non sensibus sensus.

Quod si forte aliquis dicet, dum taxat oriri

posse ex non sensu sensus mutabilitate,

aut aliquo tamquam partu quod proditur extra,

huic satis illud erit planum facere atque probare,

non fieri partum nisi concilio ante coacto,

nec quicquam commutari sine conciliatu.

Principio nequeunt ullius corporis esse

sensus ante ipsam genitam naturam animantis,

ni mirum quia materies disiecta tenetur

aere fluminibus terris terraque creatis,

nec congressa modo vitalis convenientes

contulit inter se motus, quibus omnituentes

accensi sensus animantem quamque tuentur.

Praeterea quamvis animantem grandior ictus,

quam patitur natura, repente adfligit et omnis

corporis atque animi pergit confundere sensus.

dissoluuntur enim positurae principiorum

et penitus motus vitales inpediuntur,

donec materies omnis concussa per artus

vitalis animae nodos a corpore solvit

dispersamque foras per caulas eiecit omnis;

nam quid praeterea facere ictum posse reamur

oblatum, nisi discutere ac dissolvere quaeque?

fit quoque uti soleant minus oblato acriter ictu

reliqui motus vitalis vincere saepe,

vincere et ingentis plagae sedare tumultus

inque suos quicquid rursus revocare meatus

et quasi iam leti dominantem in corpore motum

discutere ac paene amissos accendere sensus;

nam qua re potius leti iam limine ab ipso

ad vitam possint conlecta mente reverti,

quam quo decursum prope iam siet ire et abire?

Praeterea, quoniam dolor est, ubi materiai

corpora vi quadam per viscera viva per artus

sollicitata suis trepidant in sedibus intus,

inque locum quando remigrant, fit blanda voluptas,

scire licet nullo primordia posse dolore

temptari nullamque voluptatem capere ex se;

quandoquidem non sunt ex ullis principiorum

corporibus, quorum motus novitate laborent

aut aliquem fructum capiant dulcedinis almae.

haut igitur debent esse ullo praedita sensu.

Denique uti possint sentire animalia quaeque,

principiis si iam est sensus tribuendus eorum,

quid, genus humanum propritim de quibus auctumst?

scilicet et risu tremulo concussa cachinnant

et lacrimis spargunt rorantibus ora genasque

multaque de rerum mixtura dicere callent

et sibi proporro quae sint primordia quaerunt;

quando quidem totis mortalibus adsimulata

ipsa quoque ex aliis debent constare elementis,

inde alia ex aliis, nusquam consistere ut ausis;

quippe sequar, quod cumque loqui ridereque dices

et sapere, ex aliis eadem haec facientibus ut sit.

quod si delira haec furiosaque cernimus esse

et ridere potest non ex ridentibus auctus,