Antibarb

Latin Library (medieval and later) · Erasmus · The Latin Library · 1,451 sections

901
[102,899] Fieri enim non potest, ut qui honesti et inhonesti discrimen scite intelligit, non aliquando et turpitudinem exhorrescat et uirtutis speciem admiretur.
902
[102,900] Praeterea qui doctus est uel simulat honestatem, quod est uirtuti proximum, indoctus e uitiis suis etiam laudem sibi pollicetur.
903
[102,901] Ille morbum suum probe intelligit, quo sanabilior est, hic pene desperandus est, quod sibi sanus uideatur.
904
[102,902] Illi ad uirtutem arma sunt instructa, hic nihil ad uirtutem habet adiumenti, uerum hoc ad nostram disputationem nihil interest.
905
[102,903] Donemus minus esse perniciosam rusticam maliciam docta malicia, num igitur malae literae?
906
[102,904] Imo uel hoc uno argumento sunt optimae, ut telum, quo me iugulare parabas, in te retorqueam.
907
[102,905] Primum enim non adferunt maliciam literae, uerum additae tanquam fax praelata reddunt conspectiorem.
908
[102,906] Vt exempli causa duos uideo adulteros, alterum coelibem, coniugatum alterum, cum non dispar sit admissum, non par tamen culpa erit, nempe in coniugato turpior.
909
[102,907] Cur ita, an quia malum est coniugium?
910
[102,908] Minime quidem, uerum quo res sanctior est coniugium, eo grauior est noxia illud adulterio temerare.
911
[103,909] Qui rem sacram inuncarit, grauioris piaculi tenetur quam furti nempe sacrilegii; ergo ne prophanum sacro anteponendum?
912
[103,910] In sacerdote grauioris est culpae stuprum quam in laico; ergo ne malum sacerdotium?
913
[103,911] Quid ni? fecit nequiorem, imo nisi melius esset sacerdotium, non faceret hoc pacto nequiorem.
914
[103,912] Quo nanque res quaeque erit sanctior, eo abutens erit turpior.
915
[103,913] Sed iam alteros duos componamus.
916
[103,914] Pone duos utrosque probos et alterum rudem alterum literatum, uter utri anteponendus?
917
[103,915] Tergiuersantur, haesitant; modo, inquiunt, inueniatur doctus et idem probus.
918
[103,916] Fateor quidem huius generis summam esse inopiam, nam indoctorum et improborum magna ubique est copia.
919
[103,917] Verum quid haesitant, ubi nihil haesitauit Hieronymus, qui libere et plenis (ut aiunt) buccis sanctae rusticitati sanctam eruditionem anteposuit.
920
[103,918] Daniel", inquit, "in fine sacratissimae uisionis ait iustos fulgere quasi stellas et intelligentes id est doctos quasi firmamentum.
921
[103,919] Vides quantum inter se distant iusta rusticitas et docta iusticia? alii stellis, alii coelo comparantur".
922
[103,920] Idem paulo ante: "Sancta rusticitas solum sibi prodest et quantum aedificat ex uitae merito ecclesiam, tantum nocet, si destruentibus non resistat".
923
[103,921] Vere profecto Hieronymus haec ut omnia; nam quo quodque bonum latius patet, eo praestantius sit necesse est.
924
[103,922] Qui uiuit integre, magnam quidem ille rem agit, at sibi uni confert aut certe paucis, quibuscum uictitat.
925
[103,923] Quod si huius integritati doctrina accesserit, quanto iam pulchrius ac latius quasi face adhibita uirtus pollebit?
926
[103,924] Si uero eiusmodi erit, qui possit pulcherrimas animi cogitationes mandare literis, hoc est si praeterquam quod doctus etiam disertus fuerit, huius demum hominis utilitas latissime manet necesse est, nempe non ad conuictores modo, non tantum ad aequales, non tantum ad finitimos, uerumetiam ad peregrinos, ad posteros, ad ultimos orbis incolas.
927
[103,925] Indocta probitas nisi scriptis posteritati commendetur, cum suo autore demoritur.
928
[103,926] Doctae eruditioni non terrae, non maria, non seculorum longa series obstat, quo minus ad uniuersos mortales peruolet.
929
[103,927] Nolo hic inuidiosam suscitare comparationem, plus ne contulerit nostrae religioni martyrum sanguis an eruditorum hominum stilus.
930
[103,928] Non eleuo martyrum gloriam, quam ne copiosissima quidem oratione quisquam assequi queat; at quantum ad nostrum attinet commodum, nonnullis etiam haereticis plus prope debemus, quam quibusdam martyribus.
931
[104,929] Et martyrum quidem summa fuit copia, doctores perpauci.
932
[104,930] Martyres moriendo Christianorum numerum imminuerunt, docti persuadendo adauxerunt.
933
[104,931] In summa:frustra illi pro Christi doctrina sanguinem fortiter fudissent, ni hi ab haereticis eam suis literis uindicassent.
934
[104,932] Quare non tam ingrata erit Christiana religio, ut bonas literas quas in rebus afflictis tam salutares experta est, nunc in pace rebusque florentibus in exilium extrudat, per quas et pacem et felicitatem sit assequuta.
935
[104,933] Quo magis nonnullos demirari compellor, qui prudentes etiam eruditionem se fugere fateantur.
936
[104,934] Nam quod ab ethnicorum inuentis abstinere se dicunt, id quidem plusquam insanum esse iam demonstrauimus.
937
[104,935] An uero est aliquid, quod aiunt, insolentiam sese uelle effugere?
938
[104,936] At uide, ne ista sit non tam infirmi animi trepidatio, quam inertiae fucus culpam fingere, ubi culpa non est.
939
[104,937] Istos ego ita demum simpliciter errasse intelligam, si moniti ac correpti corrigantur; alioqui quaenam erit ista religio minimi mali metu in maximam incidere perniciem?
940
[104,938] Ita inepti dum muliebriter trepidantes curiositatis uitium student defugere, in diuersum, sed multo perniciosius decidunt.
941
[104,939] Frustra uitium uitaueris illud, si te alio prauum detorseris", ait Horatius.
942
[104,940] Male Scyllam effugeris, si in Charybdim incidas, male procellam declinaueris, si ad littoris scopulos nauem fregeris.
943
[104,941] Hi sunt quorum puerilem, ne dicam peruersam trepidationem sanctissimus ille et regum et prophetarum Dauid notauit : "Illic", inquiens, "trepidauerunt timore, ubi non erat timor".
944
[104,942] Nam qui superstitiose uentum obseruat, is nunquam se mari credet et qui nubes anxie consyderat, is metet nunquam.
945
[104,943] Quid autem perniciosius quam illic metum fingere, ubi honestissimi sint capiendi labores, hic ubi summum et certum est periculum supinum stertere?
946
[104,944] Illi inepta sedulitate nostris ex oculis curiositatis festucam uolunt educere, ipsi in suis ignauiae trabem non sentientes.
947
[104,945] Nos criminantur, quod plusquam sat est scientes semper plura discere cupiamus, ipsi nec illa scire curant, sine quibus nec homines sumus nec uiuimus.
948
[104,946] Iam fac nos modum oblitos, utrum honestius est in rebus honestis ultra limites esse, an citra?
949
[105,947] Vtrum praestabilius excedere, an deficere?
950
[105,948] Verentur necubi in libris ethnicis aliquid forte minus seuerum tetricis auribus insonet, nec uerentur terrificam illam domini uocem: "Serue nequam, quare non dedisti ad mensam pecuniam meam et ego utique ueniens cum usura exegissem illam".
951
[105,949] Adeo nihil aeque auersatur deus ut ignauiam.
952
[105,950] Filium perditum, qui uniuersam substantiam in scorta lenonesque et popinas dissipauerat, in gratiam laetus recipit, seruum, qui talentum integrum etiam restituit tam immaniter obiurgat.
953
[105,951] Semina quaedam bonarum artium indidit nobis parens deus intellectum, ingenium, memoriam caeterasque animi dotes, quae talenta sunt ad usuram credita; quae si exercitatione ac studio quasi duplicauerimus, ut impigros seruos dominus reuersus laudabit, peculium esse sinet; sin acceptum talentum in terram defoderimus, quo tandem animo domini redeuntis oculos, ora, uocem feremus, ubi caeteris pro accepta sorte lucrum annumerantibus nos inutile talentum referemus ignaui?
954
[105,952] Hic erit cur trepidare merito potuissent isti meticulosi homines non illic, ubi commodi plurimum, periculi perparum.
955
[105,953] CONFVTAT AVTORITATES AVTORITATIBVS.
956
[105,954] Hic cum Battus collectis oculis aliquandiu intersiluisset, Deum immortalem, inquit, quantum disputationis campum aperiri uideo, sed sit modus.
957
[105,955] Dextrum igitur cornu (ut arbitror) uel profligauimus uel certe inclinauimus, urgent tamen hostes et sinistram alam infensis animis admouent, sacrarum literarum armis nos eminus cominusque territant.
958
[105,956] Primum igitur erit hostibus sua tela eripere, deinde suomet ipsos, (ut inquit Comicus), gladio iugulare.
959
[105,957] Rationibus cedere coacti ad ecclesiasticas literas confugiunt et nobis occinunt, quod ipsi non intelligunt.
960
[105,958] Hic mihi Cato nescio quis, reducto mento, labiis porrectis, oculis stupidis, supercilio adducto, dextera prolata, laeua cingulo iniecta: Facessant, inquit, humanae cauillationes, audiamus quid diuina scriptura iubeat.
961
[105,959] Paulum audiamus : "Non altum", inquit, "sapientes, sed humilibus consentientes".
962
[105,960] Idem "sapere" iubet "ad sobrietatem".
963
[105,961] Iterum alibi: "Noli altum sapere, sed time".
964
[105,962] Rursum alibi: "Qui se existimat aliquid scire, nondum scit, quemadmodum oporteat eum scire" et "qui sibi uidetur sapiens, stultus fiat ut sit sapiens".
965
[106,963] Ad eundem modum Esaias: "Perdam", inquit, "sapientiam sapientium et prudentiam prudentiam reprobabo".
966
[106,964] Item diuus Iacobus : "Non est enim ista sapientia desursum descendens, sed terrena, animalis, diabolica.
967
[106,965] Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, bonis consentiens, plena misericordia et fructibus bonis, non iudicans, sine simulatione".
968
[106,966] Huiusmodi aliquot sententiolas homines ineptissimi in nos iaciunt, quas omnes recensere tum odiosum sit, tum ad nihil utile, praesertim quod et eodem spectent et eadem ratione dissolui possint, uniuersa ista quidem et iure et recto scripta.
969
[106,967] Verum nos alio torquemus deprauamusque, quae recte dicta sunt, siquidem ad nostram tegendam ignauiam deflectimus, cum tam euidens sit, ut (quod inquiunt) sentiri possit manibus his sententiis non uituperari eruditionem, sed admoneri nos, ne mundi successibus sublatis animis parum meminerimus Christianae modestiae.
970
[106,968] Opes addunt cristas, hic metuendum, quod monet Paulus, imo ad eos haec pertinent, qui profecerunt in uirtutibus.
971
[106,969] Neque tamen inficiabor haec ad eruditos quoque pertinere, uerum non omnes, sed eos duntaxat, qui aut efferunt sese, quod paulo sint eruditiores, aut eis in studiis uel immodici uol intempestiui inueniantur, aut suae sententiae tenaciores audeant ab ecclesiasticis opinionibus desciscere, aut certe alioqui bonis literis abutantur.
972
[106,970] Inuisa est superis impia, superba, impudica literatura.
973
[106,971] Scimus istud, adde et mortalibus odiosa, merito in hanc fulminat scriptura.
974
[106,972] Horreant et corrigantur, qui noxiam agnoscunt, gaudeant immunes.
975
[106,973] Quid haec ad imperitos, qui prope nihil didicere? scilicet hoc credo triumphant, quod egregie cauerint, ne quicquam horum in se dici possit.
976
[106,974] Neque enim reprehendi potest, quod male rem administret, cui nihil unquam rei fuit.
977
[106,975] Ridicule profecto perinde quasi istae sententiae peritos literarum magis quam imperitos feriant.
978
[106,976] Ita ne in solos eruditos cadit "altum sapere", at non multo maxime in stolidissimum quemque?
979
[106,977] Quid tandem est "altum sapere" alte doctum esse, an potius sibi placere?
980
[106,978] Eis ista canantur non qui bene docti sunt, sed iis potius, qui cum nihil didicerint, doctioribus imperare contendunt.
981
[107,979] Non studiosis, sed diuitibus inquit Paulus, "non altum sapere".
982
[107,980] Eruditis ista non apte canuntur, stolidis ista cantentur, qui alienam eruditionem fastidiunt, suam rusticitatem mirantur.
983
[107,981] Et quae tandem est illa scientia animalis, diabolica?
984
[107,982] Vtique quae zelum amarum habet, quae contentiones et simultates parit, quae aduersus ueritatem dimicat, hoc apostoli sentiebat animus, hoc ipsa sermonis series ostendit.
985
[107,983] Quid simplicem scripturam torquemus? quid inuitam et reluctantem trahimus?
986
[107,984] Non hic de literis liberalibus, sed de theologicis quaestiunculis agitur, quas nihil ad rem pertinentes nonnunquam inter se pertinacissimis contentionibus agitant, quo stulto popello sublimiter eruditi uideantur, cum eruditio Christiana nesciat supercilium.
987
[107,985] Quid autem istis contentiosius, qui coelum terrae misceant citius quam usquam cedant? protinus haereticum uociferantes, siquis ab illis dissentiat.
988
[107,986] Atque haec quidem e scripturis, quas appellant canonicas, depromere solent.
989
[107,987] Nunc pauca proferam, quae de caeteris scriptoribus arma soleant mutuari; at ne iuxta Graecorum prouerbium harenas metiamur plurimos repetendo, unius Gratiani meminisse sat fuerit, qui praeter caeteros nos terrere poterat, si non autoritate, certe uoluminis immanitate.
990
[107,988] Nuper igitur cum e schola Parisiorum in patriam reuersus essem, incidit mihi cum quodam concertatio homine capitaliter nostris studiis infenso, alioquin humano, comi nec ineleganti, bello, lepido, festiuo et quod his uirtutibus conuenit, amatore strenuo, potore inuicto, commessatore assiduo, aleatore fortissimo multisque id genus uirtutibus exornato.
991
[107,989] Accreuerat mihi cum hoc Sardanapalo iam inde a puero coniunctior familiaritas, cui quidem adhuc tribuo, ut nomini parcam congerronis uetusti.
992
[107,990] Consueuit mihi comicorum militum more sua iactare facinora, quot eadem in urbe haberet amicas, quoties et quibus artibus ad alienas uxores penetrasset, quot riuales superasset, quoties una nocte marem praestare potuisset, quae barathra bibendo quanta cum gloria uicisset.
993
[107,991] Haec erant hominis studia, in his operam, curam, uoluptatem, ocium et negocium, in his felicitatem reponebat.
994
[107,992] Huiusmodi nugis cum iam biduum mihi aures calfecisset, incidit inter prandendum, ut nescio quid amoenius e poetarum fabulis proferrem.
995
[107,993] Ibi homo sui repente oblitus, nouam quandam religionem coepit assumere, execrari uero me, quod ethnicos illos et impudicos autores legerem, iam et serio hortari ut resipiscerem, ut illis relictis ecclesiasticos euoluerem.
996
[107,994] Miratus sum subitam hominis metamorphosim ex Epicureo mihi factum Zenonem.
997
[107,995] Rogabam quid ita censeret et nunquid ipse eosdem legisset; abominatus est perquam religiose.
998
[108,996] Nunquam, inquit, in uita nec attigi istos, nec attigero, sic mihi superi sint propicii.
999
[108,997] Istud, inquam, uel citra iusiurandum facile tibi creditur.
1000
[108,998] Sed quid tu illos tantopere fugis?

The Latin Library (thelatinlibrary.com), via CLTK's latin_text_latin_library mirror. Public Domain Mark 1.0: no copyright. Licence: Public Domain Mark 1.0. Source.