Antibarb

Latin Library (medieval and later) · Erasmus · The Latin Library · 1,451 sections

1001
[108,999] Nam si pudici sunt, non habent cur uitentur; sin impudici, quid ita fugitas eos, qui eadem scribunt, quae tu facis?
1002
[108,1000] Cur non amplecteris potius tuarum uirtutum praecones? ibi tuarum morum imaginera expressam agnosces.
1003
[108,1001] Eho Sardanapale, non te pudet tandem cum istis factis mihi frontem istam ostendere?
1004
[108,1002] An me uero tuam iubes religionem imitari, qui grauius flagitium putas ethnicum librum attingere, quam uxorem non tuam permolere?
1005
[108,1003] Potare, amare, constuprare uirgines tu ludum et pueriles nugas iudicas, legere poetam pro capitali flagitio ducis.
1006
[108,1004] Tibi licebit ethnica flagitia designare, mihi non licebit ethnicas literas perdiscere?
1007
[108,1005] Dissimulauit homo bilem, dicens huiusmodi cauillatiunculis lautum prandium non esse corrumpendum; post spacium pomeridianum duxit me tanquam officiosus in bibliothecam publicam; ubi cum me uideret homo Ciceronianis quibusdam dialogis, qui mihi forte in manus inciderant, attentius incumbere, tandem irritatior Gratianum, quem unum legerat, mihi obiicit: Iam, inquit, te confutabo planissime.
1008
[108,1006] Commonstrat distinctionem tricesimamoctauam, in qua de liberalibus disciplinis nescio quae quaestio tractatur, at ita tractatur, ut pariter omnia in dubium uocentur.
1009
[108,1007] Quod quam sit absurdum, quis non uideat?
1010
[108,1008] Iubeo pronunciet, uix legebat, tantum aberat, ut recte intelligeret.
1011
[108,1009] Episcopus gentilium libros non legat, haereticorum autem" perlegat "pro necessitate ac tempore".
1012
[108,1010] Rogabam hominem, quid sibi uellet "pro necessitate ac tempore".
1013
[108,1011] Ait si forte contra haereticum aut disputandum esset aut scribendum.
1014
[108,1012] Et quid, inquam, si idem contra ethnicum usu ueniat?
1015
[108,1013] Quid si nec theologorum libros intelligere queas?
1016
[108,1014] Non iam uides oriri necessitatem?
1017
[108,1015] Non placebat ratio, iussi pergeret legere.
1018
[108,1016] Nonne uidetur in uanitate sensus et obscuritate mentis ingredi, qui diebus ac noctibus in dialectica arte torquetur, qui physicus perscrutator oculos trans coelum leuat et caetera quae sequuntur.
1019
[108,1017] Item illud: "Sicera inebriantur, qui abutuntur scientia seculari et dialecticorum tendiculis".
1020
[108,1018] Hic ego: Et non uides, inquam, abutuntur dictum, non autem habent, ut intelligas sapientiae secularis plane usum quendam esse neque uetitum, neque ociosum.
1021
[108,1019] Post multa congesta ita suo more doctissime colligit Gratianus, ex quibus omnibus concluditur, "quod non est ab ecclesiasticis secularium literarum quaerenda peritia".
1022
[108,1020] Iam perinde ac si debellatum esset, ira coepit ineptus se ad triumphum praeparare, uix exoraui ut paucis me auscultaret.
1023
[109,1021] Et non intelligis, inquam, hanc ipsam collectionem contra te uehementer facere.
1024
[109,1022] Primum non mirandum fuisset, si homo secularium literarum ignarus eas condemnasset, praesertim in hac parte, ubi uestigandi gratia data opera aduersus illas pugnat.
1025
[109,1023] Nec tamen ausus est concludere interdictam esse ecclesiasticis ethnicam literaturam, uerum non esse quaerendam; frustra enim ibi quaeras, ubi minime sit, sed extra iocum, quaerendam id est exigendam.
1026
[109,1024] Non hoc igitur in quaestionem uocatur, sit ne ecclesiasticis concessa eruditio secularis, sed an sit exigenda, non an habere, sed an carere liceat.
1027
[109,1025] Adiecit "ecclesiasticis", ne quid dubites hanc a scholasticis prorsus exigendam.
1028
[109,1026] Vobis ignoscitur si careatis, nos si careamus, damnamur.
1029
[109,1027] Vides igitur, quod tua ista conclusiuncula pro nobis faciat, sed mane paulisper etiam nunc accusationem audiuimus, defensionem audiamus, nondum satis pernosti Gratianicam eloquentiam, de unaquaque re non in utramuis, sed in utranque partem disputat, et quidem pari copia parique facundia, quod idem olim Gorgiam et Carneadem fecisse legimus.
1030
[109,1028] Nunc huius palinodiam audi.
1031
[109,1029] Iussi paginam euolui, consequuntur enim illa, sed econtra legitur, quod "Moses et Daniel omni scientia Aegyptiorum et Chaldaeorum eruditi fuerunt" et post pauca turbat acumen legentium et deficere cogit, qui eos a legendis secularibus libris omnibus modis existimat prohibendos, in quibus si qua inuenta sunt utilia, quasi sua sumere licet, "alioqui Moses et Daniel sapientia Aegyptiorum et Chaldaeorum non paterentur erudiri" et alia quae sequuntur.
1032
[109,1030] Rursum paulo inferius ex Ambrosio : "Si quis artem nouerit grammaticam uel dialecticam, ut recte loquendi rationem habeat et inter falsa et uera diiudicet, non improbamus".
1033
[109,1031] Mox ex eodem : "Qui de uino et mensa regis nolunt comedere, ne polluantur, utique si scientiam Babyloniorum scirent esse peccatum, nunquam acquiescerent discere, quod non licebat.
1034
[110,1032] Et iterum aliquanto inferius ex synodo Eugenii pontificis : "De quibusdam locis ad nos refertur neque magistros, neque curam inueniri pro studio literarum, idcirco ab uniuersis episcopis subiectis plebibus et aliis locis, in quibus necessitas occurreret, omnino cura et diligentia habeatur, ut magistri et doctores constituantur, qui studia literarum liberaliumque artium doginata doceant, quia in his diuina maxime manifestantur atque declarantur mandata".
1035
[110,1033] Haec ubi ostendissem, rogabam, nunquid poeniteret Gratianum obiecisse rhetorculo.
1036
[110,1034] Nunquam inquit, ista antehac animaduerti.
1037
[110,1035] Nec miror, inquam, si non capis uenatu, quae minime uenaris; quae pro te faciunt, ea demum excerpis; quae pro tua causa facere uidentur, legis nec perlegis nec intelligis ea, quae legis; quod non ira tibi eueniret, nisi tam in fugiendis literis ethnicorum esses religiosus.
1038
[110,1036] Audisti modo a sanctissimo concilio cautum esse, ut omnibus in locis comparentur, qui liberales disciplinas doceant et quidem assidue.
1039
[110,1037] Nulla autem ex liberalibus disciplinis Christiana est, quia neque de Christo agunt, neque a Christianis inuentae, ad Christum autem omnes referuntur.
1040
[110,1038] Nec est, quod tergiuerseris, nullam artem excepit, non rhetoricen, non poesim, omnes in genere edicti forma complectitur, nisi cauillaberis poesim liberalem non esse, ut quae in ludis triuialibus inter eas non numeretur.
1041
[110,1039] Ego uero contempta ista praescriptione non liberalern modo, uerumetiam liberalissimam iudico, quippe quae liberis olim non inter caeteras, sed ante caeteras tradi consueuit.
1042
[110,1040] Obmutuit meus iureperitus, iubeo reliquos suos autores ostendat, recusat.
1043
[110,1041] Ipse a decretis ad decretales epistolas duco, titulum de magistris ostendo, ubi diligenter cauetur de parandis linguarum doctoribus, cum isti Christianum non putent, nisi sit elinguis.
1044
[110,1042] Hinc itur ad Antonini Summam, ad Pisanam, ad Astesanam, ad Angelicam caeterosque non autores modo, sed congestores; omnes fere eandem cantilenam canant et coccyx coccyci succinit.
1045
[111,1043] Est enim huic scriptorum generi moris nihil suum ponere, sed diuersorum dicta hinc atque hinc decerpta congerere, non modo diuersa, uerumetiam aliquoties inter se pugnantia; sat habent coaceruasse caeterum iudicii onus lectori relinquentes.
1046
[111,1044] Cui ubi iam longa lectione cerebrum uertigine rotari et caligare acies coeperit, non multo certior surgit quam Demipho ille Terentianus, qui ex tribus aduocatis consultis, cum unus suasisset alter negasset, tertius deliberandum censuisset, "fecistis" inquit, "probe: incertior sum nunc multo quam dudum".
1047
[111,1045] Horum igitur odiosas disputationes, cum iam complures legissemus, huc euadebant omnes ethnicarum literarum usum nemini uitio uerti, imo laudi potius ducendum, uerum abusum perniciosum esse eoque uetitum, id quod nemo puerorum nesciebat.
1048
[111,1046] Iam mitis erat, sed libebat hominem paulisper eludere, rogabam nuncubi in suo Gratiano legisset, licere uiris ecclesiasticis amare, potare, scortari, moechari.
1049
[111,1047] Negabat, at ista iam uulgo faciunt et dormiunt decreta, nobis qui oratores et historicos ethnicos legimus, obiiciuntur.
1050
[111,1048] Sed obsecro te, quandoquidem tibi morem gessi, mihi iam mutuam operam redde et meos theologos paulisper consulamus.
1051
[111,1049] Hieronymum aperio, locum forte obuium ostendo, ubi de muliere captiua disputat, quam eruditionem prophanam uir doctissimus et apte et festiue interpretatur.
1052
[111,1050] "Quid ergo", inquiens, "mirum si et ego sapientiam secularem propter eloquii uenustatem et membrorum pulchritudinem de ancilla atque captiua Israelitidem facere cupio et si quid in ea mortuum idololatriae, uoluptatis, erroris, libidinum uel praecido uel rado et mixtus purissimo corde uernaculos ex ea genero domino sabaoth?
1053
[111,1051] Labor meus in familiam Christi proicit, stuprum in alienam, numerum auget conseruorum".
1054
[111,1052] Neque orationis metaphoram, ne uocabula quidem, intelligebat; ancillam ministram domesticam putabat, uernaculos, quo sane uocabulo Hieronymus elegantissime usus est, quid sibi uellet, nihil potuit suspicari.
1055
[111,1053] Hic iam, inquam, ulciscuntur contumeliam in se admissam literae seculares, erat autem locus in ea epistola in primis nobili, quam ad Magnum oratorem inscripsit, an scripserit, nescio, in qua uir sanctissimus, sicubi alias sententiam inuidiae placandae gratia uafre dissimulauit, hic certe non perplexe proloquitur.
1056
[111,1054] Repetamus, inquam, a capite (non enim perlonga est epistola).
1057
[111,1055] Quod autem quaeris in calce epistolae tuae, cur in opusculis nostris secularium literarum interdum ponamus exempla et candorem ecclesiae ethnicorum sordibus polluamus, breuiter responsum habeto : nunquam hoc quaereres, nisi te totum Tullius possideret, si scripturas sanctas legeres, si interpretes earum omisso Vulcatio euolueres.
1058
[112,1056] Quis enim nesciat et in Mose et in prophetarum uoluminibus quaedam assumpta de gentilium libris et Solomonem philosophis Tyri et proposuisse nonnulla, et aliqua respondisse.
1059
[112,1057] Vnde in exordio Prouerbiorum commonet, ut intelligamus sermones prudentiae uersutiasque uerborum, parabolas et obscurum sermonem, dicta sapientium et aenigmata, quae proprie dialecticorum et pbilosophorum sunt".
1060
[112,1058] Pauloque inferius Paulum collaudans, "Ac ne parum hoc esset", inquit, "ductor Christiani exercitus et orator inuictus, pro Christo causam agens, inscriptionem fortuitam arte torquet in argumentum fidei.
1061
[112,1059] Didicerat enim a uero Dauid de manibus hostium extorquere gladium et Goliae superbissimum caput proprio mucrone truncare.
1062
[112,1060] Legerat in Deuteronomio domini uoce praeceptum mulieris captiuae radendum caput supercilia omnes pilos et ungues corporis amputandos et sic eam habendam coniugio".
1063
[112,1061] Deinde post ea uerba, quae paulo superius recitauimus, "Osee", inquit, "accepit uxorem fornicariam Gomer filiam Debelaim id est dulcedinum et nascitur ei de meretrice filius Israel qui uocatur semen dei.
1064
[112,1062] Esaias nouacula acuta barbam et crura radit peccantium.
1065
[112,1063] Et Ezechiel in typo fornicantis Hierusalem tondet caesariem suam et quicquid in ea absque sensu et uita est, auferatur".
1066
[112,1064] Horum, me legente, cum ille nihil intelligeret, rogabat, quorsum ista omnia spectarent.
1067
[112,1065] Eo, inquam, ut nullas ethnicas literas fugiamus, sed repurgatas ad Christianorum eruditionem transferamus, quod si tu fecisses, non hic marmoreus astares.
1068
[112,1066] Quod autem repurgatas dixi, non ad scientiam, sed ad opinionem referri uolo.
1069
[112,1067] Non enim ethnicorum philosophorum errores legere perniciosum est, sed eos ecclesiasticis disputationibus immiscere, non confutandi, sed approbandi gratia, id uero nequaquam licuerit.
1070
[112,1068] Deinde illustrium scriptorum catalogum texit tum Graecorum, tum Latinorum, et Graecorum quidem hoc elogio claudit: "Qui omnes in tantum philosophorum doctrinis atque sententiis suos refarciunt libros, ut nescias quid in illis primum admirari debeas: eruditionem seculi, an scientiam scripturarum".
1071
[113,1069] Latinorum ita concludit : "De caeteris uel uiuentibus, uel mortuis taceo, quorum in scriptis et uires manifestae sunt et uoluntas".
1072
[113,1070] Mox callidam imperitorum calumniam excludens, addit: "Nec statim praua opinions fallaris, contra gentiles hoc esse licitum, in aliis disputationibus dissimulandum, quia omnes pene omnium libri exceptis iis, qui cum Epicuro literas non didicerunt, eruditionis doctrinaeque plenissimi sunt".
1073
[113,1071] Mordax quidem illud quo epistolam claudit, sed plane barbarorum stultitia dignissimum: "Cui quaeso", inquit, "ut suadeas ne uescentium dentibus edentulus inuideat et oculos caprearum talpa contemnat".
1074
[113,1072] Ostendi et eam praefationem quam Exodo praeposuit, in qua adeo non dissimulat, ut etiam nominatim praedicet artes liberales.
1075
[113,1073] Taceo", inquiens, "de grammaticis, rhetoribus, philosophis, geometris, dialecticis, musicis, astrologis, medicis quorum scientia mortalibus ---".
1076
[113,1074] Quid hic expectas dicturum Hieronymum?
1077
[113,1075] Pestifera est? "uel utilissima est", inquit.
1078
[113,1076] Rogabam ecquid haec placerent; cum tantum ac talem habeamus autorem, exoriere tu nobis et nescio quod glossema e tuis barbaris autoribus contra liberalem eruditionem obiicies.
1079
[113,1077] Astrologiam uestra decreta damnant, at Hieronymus approbat disciplinam et prope curiosam et ad pauca utilem.
1080
[113,1078] Quid igitur de rhetorica, de poetica sensisse credis?
1081
[113,1079] Commonstraui homini eiusdem de uiris illustribus opus, ubi in permultis scriptoribus miratur eloquentiam, praedicat poetarum philosophorumque cognitionem, effert literaturam secularem.
1082
[113,1080] Quae si pestifera esset, non tam diligenter eam in autoribus ecclesiasticis uir piissimus commemoraret.
1083
[113,1081] In eiusdem opusculi praefatione tantum abest, ut improbet, ut etiam aduersus ethnicos et haereticos magnifice iactare sit ausus Christianorum in ethnicis literis praestantiam.
1084
[113,1082] Discant ergo", inquit, "Celsus, Porphyrius, Iulianus, rabidi aduersum Christum canes, discant sectatores eorum, qui putant ecclesiam nullos philosophos et eloquentes, nullos habuisse doctores, quantique et quales uiri eam fundauerint, instruxerint, adornauerint, et desinant fidem nostram rusticae tantum simplicitatis arguere suamque imperitiam potius recognoscant".
1085
[113,1083] Non pudet, inquam, te Christianum obiicere Christiano et quidem laico, quod Hieronymus non dubitauit apud hostes gloriari uir ecclesiasticus, iam sanctitatis opinione celebris, postremo monachus et eremi cultor, praesertim ea tempestate cum Christiana adhuc religio cum ethnicis conflictaretur.
1086
[114,1084] Si mala est eruditio secularis, nihil Hieronymo stultius, qui hoc apud aduersarios iactat, quod illi pro summo crimine poterant retorquere; uerum de compotore meo iam nimium.
1087
[114,1085] Ad caetera properabimus, si prius alterum testem citauerimus, nam nunc decreui contentus esse duobus, grauissimis tamen.
1088
[114,1086] Aurelius Augustinus uir sanctimonia iuxta ac eruditione singularis, tum arctae adeo, ne dicam meticulosae conscientiae, ut saepenumero mihi (bona uenia tanti uiri dixerim) abs re trepidare uideatur, id quod tum ex eius uita, tum ex confessionum retractationumque libris coniicere procliue est.
1089
[114,1087] Is, inquam, talis uir utique literaturam secularem, ut uocant, dissuasisset, si aut noxiam aut ociosam aut suspectam habuisset.
1090
[114,1088] Hic in iis libris, quos de doctrina Christiana inscribit, proponit "duo genera doctrinarum : Quae in gentibus etiam", inquit, "moribus exercentur", id est ethnicorum, uel ut isti dicunt, secularium, "unum earum, quas instituerunt homines, alterum earum, quas animaduerterunt aut iam peractas, aut diuinitus institutas".
1091
[114,1089] Illud", inquit, "quod est sequundum constitutiones partim superstitiosum est, partim superstitiosum non est".
1092
[114,1090] Sed ne omnem disputationem, quae uerbosissima est, repetam, uerbis illius omissis, rei summam paucis amplectar.
1093
[114,1091] Sub hoc ultimo genere, quod superstitiosum appellat, maleficia, incantationes, excantationes, sortilegia, aruspicia, auspicia, auguria, necyomantiam, pyromantiam, alphitomantiam, hydromantiam, geomantiam, chiromantiam et id genus alia comprehendit; haec quia phytonum sunt et maleficorum nec sine commercio scelestorum spirituum exercentur, iure Christiano fugienda censuit.
1094
[114,1092] Illas quoque obseruationes, quod plurimum habeant et anxietatis et uanitatis, huic generi annumerat: qualia sunt uisorum et insomniorum interpretatio, extorum inspectio, uolatus auium cantusque, monstrorum, tonitruum, fulgurum, syderum, sortium, sternutamentorum, mustelarum, murium occurrentium aut stridentium aut aliquid arrodentium, aurium tinnientium, oculorum salientium, foliorum crepitantium, nominum et imaginum et his similium nugarum obseruatio.
1095
[114,1093] Sub altero genere, id est ab hominibus quidem instituto, minime tamen superstitioso, haec fere collocat: characteres, uocabula rerum, consuetudinem loquendi, leges, plebiscita et si qua id genus sunt alia; haec enim non modo non reprehendit, uerumetiam Christiani hominis interesse putat, ut haec quam maxime scire curet.
1096
[115,1094] In primo genere id est annotatis omnes fere liberales disciplinas collocat logicen, rhetoricen, physicen, arithmeticen, geometriam, astronomiam, musicam, historias denique et antiquitatis cognitionem.
1097
[115,1095] At ne de singulis quidem pigebit diui Aurelii sententiam pronunciare, modo ne uos audire pigeat.
1098
[115,1096] De grammatica quidem dilucidius est, quam ut in eo debeat disputari, porro quod ad dialecticen attinet, libro de doctrina Christiana secundo, capite (si bene commemini) uigesimo de dialecticis rationibus, de ueritate, de falsitate connexionum, de consequenti et inconsequenti, de repugnanti, de definiendo, de partiendo uerbose et curiosiuscule suo more dispute, petitis etiam e diuo Paulo connexionum formis, sic enim appellat, ut nos si dialecticen ignoremus, docere uoluisse uideatur.
1099
[115,1097] Hanc disciplinam in ipso disputationis capite bis uerbis commendat, nam puto, me ea, ut nuper relecta, posse reddere: "Sed disciplina", inquit, "disputationis ad omnia genera quaestionum, quae in literis sanctis sunt penetranda et dissoluenda plurimum ualet, tantum cauenda est ibi libido rixandi".
1100
[115,1098] Pauloque inferius : "Sunt etiam connexiones ratiocinationis", inquit, "falsas habentes sententias, quae consequuntur errorem illius cum quo agitur, quae tamen ad hoc inferuntur a docto et bono homine, ut his erubescens ille, cuius errorem consequuntur, eundem relinquat errorem, quia si in eodem manere uoluerit, necesse est, ut etiam illa quae damnat, tenere cogatur".

The Latin Library (thelatinlibrary.com), via CLTK's latin_text_latin_library mirror. Public Domain Mark 1.0: no copyright. Licence: Public Domain Mark 1.0. Source.