Antibarb

[129,1299] Et Battus: Vtere, inquit, permisso.

[129,1300] Subiicit consul: Longis tu quidem ambagibus circumactus mihi uideris, callido opinor consilio, ut apostolicae interim simplicitatis obliuio nobis obreperet.

[129,1301] Verum quod in hac re praecipuum erat, praeteritum non oportuit.

[129,1302] Demus sane complures pios uiros literatura prophana cum laude usos, attamen haud temere, ut reor, apostolos rudes et nullis instructos literis, nostrae religionis et autores et duces et principes nacti sumus, quos tu me uetas imitari.

[129,1303] Ego uero summae laudis et primae iudico primos ac summos aemulari.

[129,1304] Subridens Battus: Quantus, inquit, apostolorum imitator haec mihi obiicit.

[129,1305] Egon apostolos imitari te ueto?

[129,1306] Imo iubeo, at ita ut moribus apostolos exprimas, eruditione Hieronymum; nunc apostolicam ruditatem imitantur omnes, uitam nemo.

[129,1307] Primae laudis ais esse summos aemulari, nihil pugno, sed tu perperam facis, qui e primis et summis uiris id quod est extremum et infimum, tibi proponas.

[130,1308] Diligens imitator qui sit, non solum quam accuratissimum sibi deliget exemplar, uerum in eo ipso quod optimum putauerit, excerpit, quaedam praeteribit, quaedam reprehendet.

[130,1309] Summa modo conabitur imitari.

[130,1310] Primus est Petrus, primus Hieronymus, hic doctorum, ille apostolorum.

[130,1311] In Petro summus erat ardor fidei, in Hieronymo summa doctrina; alterius animum, alterius studia imitare.

[130,1312] At tu mauis apostolorum quam doctorum ordinem tibi proponi; propono et quidem e primo ordine praecipuos, Petrum et Paulum.

[130,1313] Paulus omnium literarum genere refertissimus erat.

[130,1314] Petrus autoritate superior a Paulo reprehensus scientiori et credidit et paruit.

[130,1315] Imitamur hos, sed plane praepostere.

[130,1316] Indocti literatos ultro reprehendimus, quando parum est quod parere recusamus.

[130,1317] At non temere curatum est, ut Christiana religio a rudibus autoribus initium caperet.

[130,1318] Istud quidem recte, ne scilicet tanti facti gloria penes humanam esset industriam, sed omnis diuinae uirtuti tribueretur.

[130,1319] Ea res illi quidem tempori erat apta, uerum quid ad nos? hic dies aliam uitam, alios mores postulat.

[130,1320] Non percalluerunt seculares disciplinas apostoli, at nunquid reprehenderunt?

[130,1321] Num quando literatos a suo contubernio exclusisse leguntur?

[130,1322] Rudes erant literarum apostoli, quid istud ad te, qui ipsas profiteris literas.

[130,1323] Neque enim de apostolis, sed de ludimagistris agimus; quanquam quis Christianae pietatis amator ferat ab istis nebulonibus toties insimulari uiros coelestes et nostrae salutis autores?

[130,1324] Age nunc, si placet, eorum rusticitatem cum nostra eruditione componamus.

[130,1325] Nempe illos linguarum species omnes calluisse legimus, nos unica uix balbutimus.

[130,1326] Illi tantum ualuerunt dicendo, ut tyrannos, ut populos immanes et barbaros permouerent, nos pecudibus ipsis fere mutiores.

[130,1327] Illi testamenti utriusque mysteria memoriter tenuere.

[130,1328] Nos uix prima literarum elementa percepimus et audemus postea homines ipsa ruditate rudiores imperitos fuisse apostolos dicere.

[130,1329] CONSVL: Tum consul: At tu, inquit, Batte, in ista disputatione uehementi magis quam apta, bis mihi peccare uideris, nam et de prophana literatura instituta erat disputatio, non diuina, quam apostolos accepisse constat, et eam ipsam non humano studio, sed coelesti munere sunt consequuti.

[130,1330] BATTVS: Profecto tu istorum mentem pulchre tenes, istud enim ipsum ineptus aliquis theologus fuerat responsurus.

[130,1331] Huc enim confugiunt, quoties eis Hieronymiana facundia, Augustini eruditio et ueterum literae obiiciuntur.

[130,1332] Istis enim, inquiunt, coelestis spiritus ministrauit.

[130,1333] Equidem admirari soleo in hominibus, qui sibi perquam acuti uidentur, quippe dialectici, tam hebes ingenium, nisi forte perperam ista faciunt.

[130,1334] Quid enim ista tandem oratione sibi uolunt?

[130,1335] An nullam nobis expetendam scientiam, nisi quae coelitus infundatur? frustra igitur nocturnis diurnisque studiis maceramur.

[131,1336] Quorsum autem attinent ludi literarii et quidem publici?

[131,1337] Quorsum tot sumptuosae bibliothecae?

[131,1338] Quid meliores annos atque adeo totos insanis lucubrationibus consumimus? quid frustra pallemus, frustra libris insenescimus?

[131,1339] Resipiscamus uel sero et moniti meliora sequamur.

[131,1340] Missos faciamus inutiles labores, compendiariam uiam astutum hoc genus hominum indicat.

[131,1341] Nos cutem curemus ac uini somnique benigni (ut ait Flaccus) coelitus expectemus, donec oscitantibus nobis spiritus illabatur aethereus ac deinde perinde ac fonte Aonio poti repente theologi prosiliamus, nisi malumus expectare, dum Pauli more uel in paradisum uel in tertium usque coelum rapiamur audituri, quae nephas sit hominem homini prodere.

[131,1342] Sed statuamus oportet, utrum semel nobis omnia infundi iubeamus, an quoties usus erit, toties praesto spiritum fieri malimus.

[131,1343] Equidem posterius hoc longe commodius esse censeo; nam si semel infundat, noster erit labor meminisse.

[131,1344] Quare ut memoriam ea sarcina leuemus, satius erit coelesti spiritui omnia permittere, ille modo praesto fiat, uocatus et inuocatus ut res postulabit, quantum satis non amplius suggerat.

[131,1345] Scribendus erit liber, aduolet et nobis securis calamum regat.

[131,1346] Habenda erit oratio, tum uero in columbae figura ad aurem assideat, linguam ipse temperet, nos modo hiscere meminerimus ut cum psalmographo rege canere liceat: "Os meum aperui et attraxi spiritum".

[131,1347] Erunt fortasse, quibus haec acerbius dicta uidebuntur.

[131,1348] Quid autem acerbum in homines tam arrogantes dici potest, qui contemptis aliorum egregiis laboribus, ipsi cum nihil sciant, coelitus tamen docti uideri uolunt?

[131,1349] Ne ego quidem homo poeticus auderem istos deos lacessere, ni diuus ipse Augustinus in praefatione in libros de Christiana doctrina, istorum amentiam multis salibus prior elusisset.

[131,1350] Quo inquit, error iste demum euasisset, si semel animos hominum occupasset?

[131,1351] Nemo a scientiori se doceri passus fuisset.

[131,1352] Nullus ad ecclesiasticam concionem properasset, nec quisquam euangelium pronuncianti praebuisset aurem.

[131,1353] Haec enim ociosa fuerant futura, si coelitus eruditionem expectandam putassent.

[131,1354] Addit ibidem, uulgo iactatam fuisse fabulam, de nescio quo, cui citra humanam operam literarum peritia contigerit, quam ille quidem non magnopere confutat, parui tamen ducit, propterea quod etiam si maxime uera fuisset, non cuiuis idem sperandum esset.

[132,1355] Nec putat illius unius felicitatem nos ab industria debere auocare, nam quod commode possis ab homine doceri, id e coelesti afflatu praestolari hominis est aut stulti aut quod foedius arrogantis.

[132,1356] CONSVL: Tum consul: Libet scholastico more tecum obiectatiunculis argutari.

[132,1357] Quid igitur sibi uult, quod ipse suos discipulos sollicitos esse uetat, quid coram regibus atque praesidibus essent dicturi.

[132,1358] Dabitur enim", inquit, "uobis in illa hora, quid loquamini neque enim uos estis qui loquamini, sed spiritus patris uestri, qui loquitur in uobis".

[132,1359] Quid, quod Petrus spiritu sancto instructos loqui dei homines, scripsit.

[132,1360] Quid illud Iacobi: "Qui indiget sapientia postulet a deo, qui dat omnibus abundanter et non improperat".

[132,1361] Haec, nisi fallor, longe aliud quam tua oratio sonare uidentur.

[132,1362] BATTVS: Recte tu quidem admones et in tempore, uerum ista perfacile dissolui poterunt.

[132,1363] Cedo, num tibi Christus istis uerbis quae modo recitasti discipulos deterruisse uidetur, ne apud principes dicturi, quid essent dicturi cogitarent, quod nemo nisi phreneticus non fecit, cum Christus ipse, quatenus homo erat, non sine praemeditatione sit locutus.

[132,1364] Non igitur apostolis, quod prudentis hominis proprium uidetur, terrorem incutere sed metum adimere studuit, ne quid homines contempti et imperiti apud principes et doctos et facundos dicere trepidarent, apud quos summi et exercitatissimi oratores solent exalbescere, se enim non deserturum patronos suos, ipsi modo magno animo essent.

[132,1365] Ergo non industriam et uigilantiam interdicere, sed animum addere uoluit.

[132,1366] Imo ausim dicere cum reliquos apostolos, tum uero Paulum meditata et fortassis scripta oratione nonnunquam dixisse, id quod ex eius defensionibus, quae sunt in Actibus apostolorum, haud obscure licet coniicere, tum neque Petri, neque Iacobi, neque Ioannis huiusmodi sunt epistolae, ut sine cura scriptae uideri possint.

[132,1367] Sed hic mihi illud obiicies, quod spiritu sancto instructi locuti sunt dei homines.

[132,1368] Quonam igitur modo tu eos locutos fuisse arbitraris?

[132,1369] Num uaticinantium Phoebadumue more, ut furore quodam correpti, ipsi quid dixerint non intelligerent?

[132,1370] Sed haec paulo post commodius excutientur.

[132,1371] Illud autem Iacobi de postulanda a deo sapientia perquam insulse accipiunt.

[132,1372] Postulanda est a deo sapientia, accedo, at quomodo postulanda?

[132,1373] Nempe ut uictus, ut uestitus, ut caetera humano usui necessaria.

[133,1374] Iubemur a deo panem cotidianum cotidie petere et datur quidem cotidie, at nunquid oscitantibus?

[133,1375] Vestitum petimus, praestatur, sed laborantibus.

[133,1376] Hac ratione sapientiam quoque postulamus at ita, ut de humana industria nihil diminuamus.

[133,1377] An uero, quae corporis sunt, non nisi industria tua tibi obueniunt, quae animi sunt bona gratis accipies?

[133,1378] Panis nisi sudanti non praestatur, sapientia dormienti infunditur?

[133,1379] Perditus et homicida sui iudicatur, qui coelestem alimoniam expectans, fame mari maluit, quam pane humano labore quaesito, mortem effugere et religiosus habebitur, qui turpiter nescire praeoptet magis, quam ab homine salutarem doctrinam accipere?

[133,1380] At apostolis sine mortali opera sapientia infusa est.

[133,1381] Demus istud, et Hebraeis in eremo ab aethere cibum depluisse legimus.

[133,1382] Sed quam impium est uelle manna illud e coelo praestolari, tantundem aut etiam magis impium fuerit, apostolorum more sapientiam e nubibus ociosos expectare, nam uetamur euangelica uoce de crastino uictu uestituue esse solliciti, nusquam sapientiam quaerere prohibemur.

[133,1383] Nec uitio tamen uertitur quod non modo in crastinum, uerumetiam in multos annos parcimus, quaerimus, serimus, aedificamus, non nostrae modo uitae, uerumetiam posterorum consulentes, et uitio dabitur, si quis idem in quaerenda sapientia fruge longe meliore facit?

[133,1384] Illic sanam interpretationem admittimus non quaerendi panis industriam nobis interdictam esse, sed inanem et anxiam sollicitudinem, hic cur idem non facimus?

[133,1385] Promissa erat sapientia coelesti oraculo Solomoni, promissum erat patri regnum Israeliticum, neuter tamen ita oraculo confisus est, ut uel hic quicquam humani conatus praeterierit, quo se dignum praestaret, uel ille sapientiam languidiore studio quaesiuerit; intelligebant nimirum, quod grauissime a quodam scriptum est, deos omnia nobis laboribus uendere.

[133,1386] Dabunt igitur, sed laboranti, addent sapientiam, sed annitenti, praestabunt continentiam, sed conanti, docebunt, sed studiosos, adiutabunt, sed dimicantes.

[133,1387] Neminem deserent, ita quidem, nisi ipse sibi defuerit; alioqui cur ipsi scripsere apostoli? cur euangelistae? cur Hieronymus? cur Augustinus? cur caeteri nobis ingenii sui monumenta reliquerunt? praeclara si studio comparanda est sapientia, ociosa si per somnum ociosis expectanda.

[133,1388] Iam dedimus apostolis infusam sapientiam, mitto enim quod ante resurrectionem et post resurrectionem assiduis praeceptionibus ab optimo doctore Christo sunt formati, mitto quod apud se assidue legerint et inter sese de scripturis contulerint, cur non aequam omnibus partem immisit? cur plus sapuit Paulus quam Petrus? cur facundior est Iacobus Petro? cur diuinius scripsit Ioannes caeteris euangelistis? cur in caeteris sanctis doctoribus alius est alio eruditior, alius alio facundior?

[134,1389] Eodem certe numine instructi scripserunt.

[134,1390] Nimirum in causa est, quod spiritus ille adorandus non parem apud omnes eruditionem offendit.

[134,1391] Auget enim ille quae nostra peperimus industria, promouet studia nostra, aspirat nostris conatibus.

[134,1392] Quod si fas est hoc loco poetarum fabulas admiscere, Prometheus est nobis imitandus, qui simulachro illi suo luteo uitam ex astris ausus est petere, sed tum demum, ubi quicquid humano artificio praestari potuit, adhibuisset.

[134,1393] Nos rudem massam offerimus et spiritum omnia nobis dormientibus confecturum speramus nec meminimus Paulum ipsum, cui in tertium usque coelum rapi contigit, libros, qui in membranis essent, per literas petisse ac postea cum Petro caeterisque apostolis de fidei doctrina contulisse.

[134,1394] Apostolos ipsos non semel inter se de religione noua communicasse, Petrum Pauli uoce castigatum.

[134,1395] Vbi tum cessabat spiritus sanctus?

[134,1396] Cur legere Paulum, cur errare Petrum, cur haerere omnes sinebat?

[134,1397] Videtis ut operam humanum spiritus huius munus non excluserit, sed adiuuerit.

[134,1398] Adfuit tamen nonnunquam prodigioso quodam more, sed tum demum cum aut miraculum res postularet aut studium humanum uinceretur, et ex studiosis multos eruditos euasisse adiutore hoc spiritu legimus.