Antibarb

[122,1199] An rusticus est Petrus?

[122,1200] Illius certe epistolae etsi "imperitae sermone, non tamen scientia".

[122,1201] Iacobus rusticus fuit?

[122,1202] Falso igitur huic illa tribuitur epistola, quae uidetur non modo sapientis, uerumetiam diserti.

[123,1203] Sed fingamus rusticos fuisse apostolos.

[123,1204] Ita ne nihil in apostolorum moribus imitatione dignum isti uidere potuerunt, praeter unam rusticitatem?

[123,1205] Non enim me iam contineo, quin id quod sentio, proferam; ira risus mihi ingens oboritur, quoties horum qui nobis apostolicam impolitiem obiiciunt, perditissima uita in mentem uenit.

[123,1206] Quis enim ferat Aesopum sibi de frugalitate praecipientem?

[123,1207] Sardanapalum de seueritate disputantem?

[123,1208] Quod si stomachus paulo mordacius erumpet, existimate me non in homines, sed in rem maledicere, quanquam autore Plauto, quod "dignis male dicitur, bene dicitur".

[123,1209] Qui nobis apostolorum rusticitatem obgannire non desinunt, si uirtutes tenerent apostolicas, ferri utcunque poterant, at nunc pudet me quorundam corruptissimam uitam cogitatione contueri.

[123,1210] Qui cum ecclesiasticis sacris sint initiati, ecclesiasticis stipibus alantur, adde senes, cani, rugosi, quidam etiam cucullati, cum Sardanapalo ipso certamen sumpsisse uidentur.

[123,1211] Me hominem adolescentem, prophanum ciuilibus addictum negociis et literas ipsas prophanas profitentem in ius uocant, nephandi criminis reum agunt, quod antiquos philosophos, quod priscas historias, quod poetarum et oratorum scripta libenter lectitem.

[123,1212] Ipsi cum iussi sint in lege domini, in sanctis literis die noctuque uersari, ab omni se prorsus studio cohibent, religioso quodam metu, opinor, adducti ne si libros tractare coeperint, in ethnicum aliquem autorem imprudentes incidant.

[123,1213] At ita demum apostolos se imitari credunt, si usqueadeo sint literarum ignari, ut ne ipsas quidem preces, quas cotidie remurmurant, intelligere possint.

[123,1214] Dic mihi stultissime imitator, sic nobis apostolos refers?

[123,1215] Ais rusticos et imperitos fuisse apostolos?

[123,1216] Esto sane, donemus istud tibi, habes quod glorieris; uicisti rusticitate piscatores, non inuidemus tibi gloriam istam cum agricolis communem, uerum ubi simplicitas apostolica? ubi mores?

[123,1217] Num quando uenatos legisti apostolos? num isto ornatu usos accepisti? num pellacarum gregem domi aluerunt apostoli? num tantum opum in unum barathrum demergebant apostoli?

[123,1218] Tu si superis placet, apostolos imitandi studio sumptibus ecclesiasticis aedes regales in coelum erigis.

[124,1219] Nitet amplissima in domo supellex Attalica, ministris militaribus omnia perstrepunt, coenae Persico instruuntur apparatu, uideas illic agi Sybaritica conuiuia, et quidem assidue, uincitur audacia perdendae rei Cleopatra, uincitur Aesopus cum filio haudquaquam degenere.

[124,1220] Fastidiuntur illic acipenseres, non sapiunt murenae, nauseam mouent attagines.

[124,1221] Noctes diesque estur, bibitur, luditur, saltatur, subatur et cum uino immodico balbutire coeperint, uidentur (opinor), sibi incultum sermonem apostolorum imitari.

[124,1222] Cum his factis, quorum uel Neronem pudeat, audent nobis apostolos imitandos proponere.

[124,1223] Nuper cum in Flandria legationem uestro nomine obirem, incidi in huiusmodi portenti conuiuium, ibi inter pocula, ut fit, cum hospitalitatem nobis suam iactitaret, ut festiuiore fabulatione conuiuium exhilararem, Tantali et Lycaonis et his similes nonnullas fabellas commemoraui, rogabat me, ubinam illa legerentur; aio in poetis, orauit protinus, ne illos ethnicos ad suam mensam nominarem, ne foedis nominibus sanctum conuiuium prophanaretur.

[124,1224] Gessi morem conuiuatori meo.

[124,1225] Aderat theologus quidam, homo adolescens, sed plane doctus, nec ita ut hodie theologorum est uulgus, quorum plerique praeter sophismata nihil didicerunt, uerum ita ut non minus rhetor esset, quam theologus.

[124,1226] Cum hoc mihi (assidebat enim proxime) de scriptorum ecclesiasticorum eloquentia sermo incidit, dicebamus Aurelium Augustinum acute quidem, sed subobscure ac perplexe et suo quodam more dicere, et huic tamen esse suam gratiam ob schemata, quae frequenter affectaret.

[124,1227] Hieronymi uehementem esse dictionem, uariam, uafram, acrem, locupletem.

[124,1228] Lactantium Firmianum Ciceroniana facilitate fluere nec a declamatoria illa palaestra, in qua fuerat multos annos uersatus, abhorrere.

[125,1229] Ambrosii stilum plus obscuritatis, minus habere acuminis, delectare tamen allusionum aculeis.

[125,1230] Bernardi orationem facetam nec incultam, ecclesiasticam tamen, Hilarii uero parum copiosam, uerum cultiorem, praeterea floridam.

[125,1231] Bedae aequalem ac somniculosam, doctam tamen, ut eo sane seculo.

[125,1232] Gregorii modulatam ac numerosam magis quam succulentam, quod identidem eadem repetere cogitur, ut expleat sermonis periodum.

[125,1233] Recentiores theologos ne loqui quidem adeoque non illustrare ueritatem orationis adminiculis, ut quae per se praeclara sunt, infantia sua dehonestent.

[125,1234] Haec et alia quaedam cum nugaremur, risit nos homo seuerus ille et curiosos appellauit, qui res ociosas et ad nihil utiles curaremus.

[125,1235] Intellecta hominis improbitate putaui malo nodo malum esse quaerendum cuneum, ac de industria quidem eum sermonem inieci, in quo illum sciebam ut plurimum ualere de uinorum generibus, de arte coquinaria, de uenaticis epulis.

[125,1236] Ibi ille tanquam in re magna erectus, magno silentio, magna autoritate diu disputauit acute, copiose, polite.

[125,1237] Platonem ipsum dixisses; sexcenta uinorum genera memoriter reddebat.

[125,1238] Praeterea precia, qualitates, differentias, patrias, naturas seque ista non e physicorum literis, sed sapiente illo suo palato didicisse gloriabatur.

[125,1239] Plinium (illum enim citabam) delirare dicebat, qui tanta in re alienis potius literis, quam suopalato fidem habuisset.

[125,1240] Iam uero de epulis coquendis, condiendis, si disputantem audisses, quem tu non ibi coquum, quem non Catium, quem non Philoxenum, quem non Apitium, quem non Platynam contemneres ; hae nimirum sunt artes tetricae et graui sacerdote dignae, has didicerunt ipsi, nobisque tradiderunt apostoli, non syllogismorum laqueos nectere, non Ciceronem non Vergilium euoluere, non aliorum ingenia dictionemue taxare.

[126,1241] Haec non in poetarum fabulas, sed in sacris literis discuntur scilicet.

[126,1242] Ferendum hoc quoque, si non inter epulas senes sola libidine fortes antiqua sua facinora iactarent inuicem et, quod facere per aetatem nequeunt, fecisse se turpiter gloriarentur.

[126,1243] Hi sunt quorum aures poetarum fabulas religiose refugiunt, qui nos ad apostolicos mores prouocant; horum perditam rusticitatem et simplicitatem fraudulentam diuus Hieronymus quodam in loco scite notat.

[126,1244] "Venerationi", inquit, "semper mihi fuit, non uerbosa rusticitas, sed sancta simplicitas.

[126,1245] Qui in sermone se imitari dicit apostolos, prius imitetur uirtutes in uita.

[126,1246] Illorum in loquendo simplicitatem excusabit sanctimoniae magnitudo et syllogismos Aristotelis contortaque Chrysippi acumina resurgens mortuus confutabit.

[126,1247] Caeterum ridiculum, si quis e nobis manens inter Croesi opes et Sardanapali delicias de sola rusticitate se iactet, quasi omnes latrones et diuersorum criminum rei diserti sint, et cruentos gladios philosophorum uoluminibus et non arborum truncis occulant".

[126,1248] Haec per digressum tangere uolui, quo intelligatur, qui apostolorum imperitiam nobis ingerunt, eos non id apostolos aemulandi studio facere, sed ut sunt superbi, suae rusticitatis patrocinium ab apostolis petere.

[126,1249] Alioquin, si id recte fit quod multorum fit exemplo, quot et quantos habemus quos imitemur?

[126,1250] A Mose repetamus; quid eo imperatore sanctius ? et hic omnem disciplinam Aegyptiorum a puero doctus legitur; non huic fraudi fuit secularis, ut uocant, eruditio, quo minus e mortalium genere unus in domini familiaritatem ascisci meruerit.

[126,1251] Daniele quid castius? et hic Chaldaeis disciplinis non recusauit institui.

[126,1252] Docto patre doctiorem Solomonem accepimus.

[126,1253] Et Iob et omnes prope prophetas non illiteratos fuisse cum Hieronymi Augustinique testimonio constat, tum ipsa scriptorum monumenta declarant.

[126,1254] At ne cauillentur, id cum lege Mosaica desiisse fas esse, Paulum apostolum eis proponam, Pauli discipulum Dionysium, quorum uterque quanta doctrina, quantaque fuerit eloquentia, ipsi sibi sunt testes.

[127,1255] Quadratus apostolorum auditor eruditionem in primis admirandam illis praeceptoribus non dedidicit.

[127,1256] Qui cum esset Atheniensis autistes ecclesiae, Adriano imperatori librum porrexisse traditur tantae eruditionis, ut acerrimam in Christianos persecutionem suo ingenio sedauerit.

[127,1257] Fecit idem huius aequalis Aristides philosophus grauissimus et idem summus orator.

[127,1258] Iustinus etiam habitu philosophus in disciplinas liberalibus artifex praecipuus, ad Christi tutandam religionem, non modo eruditissimum uertit ingenium, uerumetiam animam impendit.

[127,1259] Clemens praeceptor Origenis, Alexandrinae ecclesiae presbyter, uir omnium longe doctissimus, idque indice uiro omnium longe doctissimo Hieronymo, ad sacrae religionis defensionem, quae tum negocium exhibentibus ethnicis in summo discrimine uersabatur, non parum adiumenti contulit tum eloquentia, tum libris eruditionis plenis.

[127,1260] Sed plane harenas metiar, si hic tendam omnem eruditorum catalogum reuoluere.

[127,1261] Bis mille recensere possem, quorum insignis eruditio nisi fidei laboranti succurrisset, neque tam amplam, neque ita confirmatam, fortasse et nullam haberemus, et postea trepidant isti discere disciplinas humanas, quasi desint quorum exemplo id faciant.

[127,1262] Deflectant paulisper obtutum ab exemplis domesticis, euoluant ueterum Chronica, euoluant eos, qui de scriptoribus scripserunt illustribus; inuenient Origenem, Gregorium Nazanzenum, Didymum, Ioannem Chrysostomum et, ut ad Latinos ueniam, Lactantium, Hilarium, Seuerum, ad summam, omnes prope ad unum qui in defensanda fide ac tractandis mysteriis scripturarum operam nauarunt, scholasticis fuisse disciplinas instructissimos; quorum omnium ethnicam eruditionem, imo et Christianam effert ac miratur Hieronymus, ne nos contemnamus : at nos, qua sumus religione, nihil quantumuis politum eruditione mouere potest, nisi sit idem pium.

[128,1263] At Origenes haereseos notam non effugit.

[128,1264] Habent quod causificentur.

[128,1265] Age, ne huius quidem generis deerunt exempla.

[128,1266] Hilarius in diuorum numerum relatus est, hunc nobis proponamus.

[128,1267] Cyprianus etiam martyrio nec minus literatura seculari clarus, hunc sequamur.

[128,1268] Ambrosio quid sanctius? hunc aemulemur.

[128,1269] Hieronymo uel Augustino quid uel magis pium uel literatius? horum similes esse curemus.

[128,1270] Quantum in his omnibus compositionis, linguarum, philosophiae, historiarum, antiquitatis, Latinitatis, Graecanitatis, autorum quanta peritia et haec quidem ethnica adhuc.

[128,1271] Conferamus, quaeso, cum his uiris uel scholasticos uel theologos nostri temporis.

[128,1272] Videbimus utroque genere adeo inferiores, ut umbras dicas non homines; et in tanta grauissimorum hominum multitudine soli apostoli nobis in mentem ueniunt, quos ita demum imitari nos credimus, si indocti simus.

[128,1273] A moribus uero apostolicis tam absumus, quam a nobis India.

[128,1274] Quod si nos apostolorum rusticitatem imitandi tantopere studium habet, miror, cur non etiam piscari incipiamus.

[128,1275] Sed extra iocum, Ambrosium imitari metus est?

[128,1276] Hieronymum imitari religio est?

[128,1277] Isti, inquiunt, nondum Christiani et pueri adhuc, literis illis sunt imbuti.

[128,1278] At Hieronymus parentibus Christianis natus, a puero Christianus, se tamen inter grammaticos et rhetores educatum fatetur, imo gloriatur.

[128,1279] Verum quid istud refert, cum iis quae ante baptismum didicerunt, non modo Christiani, uerum et episcopi et senes sint usi.

[128,1280] Cur omnes libros suos ethnicis literis resperserunt? cur ut recte factum defendunt?

[128,1281] Si taciti fecissent, ignoscendum potius quam imitandum uideri potuisset, nunc et recte et optimi cuiusque exemplo fecisse se testantur.

[128,1282] Augustinus ipse iam non ethnicus, de singulis artibus liberalibus singula uolumina scripsit.

[128,1283] At scripsit, inquiunt, catechumenus non Christianus.

[128,1284] Commode uero admones.

[128,1285] Tum igitur ne cogitandum quidem de studiis ethnicis erat, cum nouus tyro ad Christianam religionem exercebatur.

[128,1286] Sed esto sane, peccauerit, errauerit, ignorauerit, cur iam sanior et senior hunc errorem non reprehendit?

[128,1287] Cur autem consulto etiam a se factum fatetur, ut his tanquam uestigiis ad summae ueritatis cognitionem gradatim ascenderet?

[128,1288] Has enim disciplinas scintillas quasdam ait esse ab immortali illa luce promicantes, quarum indicio ad fontem illum perueniatur.

[128,1289] Et quanto religiosius ille quam nos, qui animis rudibus repente ad diuinitatis arcana non ingredimur, sed irrumpimus, non ascendimus, sed inuolamus, et tanquam gigantes extructis in coelum molibus, inuito Ioue, arcem illius occupare conamur; eoque ille quia gradatim ascendit receptus est, nos repellimur, deiicimur, praecipitamur.

[129,1290] Beda monachus uir Anglus quidem aut certe Scotus, sed et uitae probatae et doctrinae non contemnendae, adeo scholasticas disciplinas non contempsit, ut de schematis grammaticis et carminibus condendis scribere non piguerit.

[129,1291] Post hos quidem nitor politiesque theologiae sensim in deterius degenerauit et non parum rubiginis coepit contrahere.

[129,1292] Non defuerunt aliquot secula docte, uerum ut rariores, ira inferiores.

[129,1293] Laboriosorum nunquam non fuit copia.

[129,1294] Thomas Aquinas scriptor nobilissimus in Aristotelem ethnicum philosophum commentarios aedidit arque adeo in ipsis theologicis quaestionibus, ubi de summo principio, de trinitate disputat, Ciceronis ac poetarum testimonia profert.

[129,1295] Scotus tametsi a Musis prorsus alienus fuisse uidetur, scholasticus tamen est ac ne in mediis quidem mysteriis et arcanis theologiae philosophorum suorum obliuisci potest.

[129,1296] Et quid attinet uel recentiores uel uiuos commemorare, quorum licet sit inferior multo eruditio, istamen inter ipsos uidetur praestantissimus, qui secularibus doctrines instructissimus fuerit.

[129,1297] Haec summa est, multis quidem summis uiris non contigit eruditio secularis, at cui contigit, nemo non est usus, nemo ueritus est Christianorum templum ethnicis opibus exornare.

[129,1298] Hic cunctante paulisper Batto, consul interloquens : Per deum, inquit, immortalem, quid si et ego e consule philosophus fiam?