Antibarb

[134,1399] At ex asino theologum repente factum, quis unquam aut audiuit aut legit?

[134,1400] Nec quicquam his exemplis moueor, quae uulgo narrant, alii columbam ad aurem dicentis scribentisue conspectam, alii per somnium librum traditum.

[134,1401] Sint ista sane uel conciliandae autoritatis gratia a beneuolis conficta, sint uel uera, si quis pugnet, equidem haud pugno.

[134,1402] Nihilo minus tantum unumquenque eruditione ualuisse uidemus, quantum ingenio polluisset, quantum studio contendisset.

[134,1403] Ingenium et indoles multis contigere gratis, sunt enim naturae dotes, uirtus et eruditio nullis.

[134,1404] CONSVL: Hic consul: E duobus, inquit, scrupulis altero me propemodum liberasti, si hoc unum expedias, quod nemo barbarorum mihi non obiicit, diuum Bernardum praeter sanctitatis laudem uirum ex recentioribus nec indoctum, nec infacundum nescio quonam in loco ipsum fateri se quercubus et fagis usum pro magistris.

[134,1405] BATTVS.

[134,1406] Sapientes profecto arbores, inquit Battus, quae talem discipulum nobis reddidere, indignae prorsus, quae in montibus senescerent ac sues alerent, dignae quae in cathedris theologorum potius praesiderent aut certe, ut de nauibus illis Aeneae fabulatur Maro, in Nymphas transformarentur.

[135,1407] Deum immortalem, ut nil pudet homines ipsis quercubus hebetiores, quique iuxta poetarum fabulas ex arborum truncis nati uideri possint.

[135,1408] Quid, arbores homines dotent?

[135,1409] Inter haec cum Battus incandesceret, Guilhelmus meus aderat, Socratica quadam uafricie, festiua tamen magis quam mordaci praeditus.

[135,1410] Age, inquit, ignosce Batte, fieri potest; qui scis enim an ex illa paradisiaci nemoris arbore fuerint propagatae, quae boni malique scientiam non habuisse modo, uerum et ministrasse legitur.

[135,1411] Aut si id non placet quando species non conuenit, quanquam nec apud nos species nominatur et crebra plantatione degenerare potuerunt, ex illarum certe genere, quae canentem Orpheum admiratae consecutaeque fuisse narrantur, inter quas quercus in primis fuisse compertum est.

[135,1412] Postremo scis homines olim uulgo in arbores transmutari solere.

[135,1413] Quid si quercus illae et fagi summi olim fuerunt philosophi, quorum longa incommoda miserati dii arbores eos esse iusserunt; sed utcunque res habet, unum hoc uehementer optarim, ut essent Erasmo aliquot ex sapientissimis illis arboribus surculi, quos in nouis pomariis, quae molitur, inserat, "haberet domi", ut Comicus ait, "unde disceret".

[135,1414] BATTVS : Ad quae uix arridens Battus, erat enim commotior: Iure, inquit, ridetis in re risu potius quam argumentatione confutanda.

[135,1415] Sed extra iocum, miror Bernardum, si doceri cupiebat, ad arbores potius quam ad homines se contulisse ac non Socratem illum potius Platonicum imitatum.

[135,1416] Huic enim cum Phaedrus locum in agris perquam amoenum ostendisset, iamque Socratem eius specie uehementer captum sentiret, mirari se dicebat, quod non antea urbe relicta rus concessisset.

[135,1417] Cui quidem ille, scite respondens : "Ignosce", inquit, "mihi, optime Phaedre, nam discendi cupidus sum, agri uero et arbores nihil me docere possunt, sed homines qui in urbe uersantur".

[135,1418] Quid igitur Bernardus inter quercus uersari maluit, nisi forte (quando ridere libet) Gallia doctiores habet arbores, quam olim habuit Graecia.

[135,1419] Figurate dictum est, inquit, orabat sub arborum umbraculis, imo et legebat et lecta animo uoluebat et scribebat et scribenda suo cum animo tractabat: ergo non tam discendi quam docendi cupidus ad quercus confugiebat, secessum uidelicet et silentium scribentibus necessarium captans.

[136,1420] Qua quidem in re non ille superstitiosum agebat hominem, sed poetarum institutum imitabatur, qui carmen scripturi syluas et fontes captare consueuerunt.

[136,1421] Hic si maxime pugnant sacros scriptores, orando eam eruditionem esse consecutos, iam ipsi nobis laqueum quo capiantur, ministrant.

[136,1422] Cum enim diuus Bernardus literis non modo philosophicis, uerumetiam poeticis instructus fuerit utique prophanis, quis iam ausit nos reprehendere, quod id nostra industria conemur assequi, quod coelestis ille spiritus aliquot felicibus impertiuit.

[136,1423] Si ethnicorum eruditio spiritus sancti munus est, igitur bona atque expetenda, malorum enim non est autor deus.

[136,1424] Quod si in his ethnicas fuisse negabis, ego oculos esse tibi negauero, sin diuinam scientiam illis orantibus infusam esse, humanam uero sibi peperisse dixeris, ridebo commentum et te uicissim criminabor, qui contra tantorum exempla uirorum, praeteritis humanis literis, ad diuinam scientiam tam stolide irrumpas.

[136,1425] CONSVL: Hic cum Battus dicendi finem facturus uideretur : Perge quaeso, consul inquit, me etiam altero leuare scrupulo, nam nodum ipsum modo tua sponte tetigisti, nulli apostolorum spiritus coelestis prophanas literas infudit, de quibus hic erat instituta disputatio, non dialecticen, non rhetoricen, non poesim, infusurus haud dubie, sicubi haec usui futura fuissent.

[136,1426] BATTVS: Ad quae conuersus Battus: Nemini infudit, inquit, donemus istud, at cui unquam ademit?

[136,1427] Petro non inspirauit, cur Paulo non ademit? cur uti non uetuit? uetiturus utique, si perniciosas uideri uoluisset: quanquam quid refert an infuderit ethnicas literas? id certe infudit, cuius gratia ethnicae literae sunt discendae.

[136,1428] Si datum esset quauis lingua et integre loqui et loquentes intelligere, nihil esset causae, cur grammatici miseros adolescentes excarnificarent, si is esset mortalium animus, qui nulla nube praepeditus facile statimque uerum et uideret et ostenderet, frustra et raciocinatione et dialecticis argutiis exerceremur.

[136,1429] Si nobis esset in manu, quos uellemus animorum motus et sumere nobis et aliis excitare, sine causa rhetorum praecepta disceremus.

[136,1430] Verum quando haec multo secus habent, nec ille nobis spiritus est expectandus, disciplinis liberalibus opus est, ut uel longis ambagibus eo tandem perueniamus, quo spiritus apostolos compendio perduxit.

[136,1431] Non desiderauit Petrus nostras literas, Paulum tamen adiuuerunt.

[136,1432] Sed in re puerili plus satis est disputatum; nam qui istam diuinam scientiam nobis solent obiicere, adeo tum ab humana, tum a diuina absunt, ut Hippocraticis potius uinculis sint alligandi, quam rationibus coarguendi.

[137,1433] Ita simplicitatem praedicant, ut docti tamen haberi uelint; ita se nihil didicisse fatentur, ut nihil non sciant tamen.

[137,1434] Sed hos cum sua dementia relinquamus, quod reliquum est de poetica et eloquentia disputetur.

[137,1435] Hic cum Battus paulisper intersiluisset: Vnam, inquit, aciem, ut arbitror, profligauimus, quam tamen non ita magni negocii fuit uincere, quippe neque satis armatam, neque ita capitaliter infestam; reliquum est, ut confutemus eos, qui negant eloquentiae dare operam Christianum oportere, uerum huic bello non paulo difficiliori imperatorem praeficiendum censeo, cum integrum, tum meliorem.

[137,1436] Vt enim in causis non optimis optimus patronus, ita in bello durissimo peritissimus dux quaerendus.

[137,1437] Qui eloquentiae studium damnent, et plurimi sunt et habent fortasse quae dicant, si non uera, at certe uerisimilia.

[137,1438] Et iam tantum uerborum a me factum uideo, ut mirer aurium uestrarum duriciem, quae me tot horas blaterantem ferre potuerint.

[137,1439] Quare successorem mihi peto, qui quae restant disertius possit disputare.

[137,1440] GVILHELMUS: Tum Guilhelmus pudenti risu: Te ne, inquit, Batte, iniussu senatus ante negocium confectum de tradita prouincia decedere, ac cum iam prope debellatum sit, successorem tibi nullo exemplo petere, penes quem omnis belli profligati sit gloria?

[137,1441] Quod uero de meliore imperatore quaerendo dicis, ambitiosus tu quidem uideri non uis, caeterum eum adhuc te ducem praestitisti, cui prorogandum etiam sit imperium, tantum abest, ut successor ante tempus sit mittendus; quare uolente senatu perge ac strenue, ut coepisti, tuo munere defungere.

[137,1442] Tantum autem abest ut tua oratio cuiquam e nobis uisa sit longior, ut mira quadam cum uoluptate omnes habuerit attentissimos.

[137,1443] Dum haec inter se cauillantur illi, consulis puerum ab illius uilla recurrentem conspicimus; is cum domi instructa esse omnia, corrumpi prandium, uxorem iamdudum nos operiri renunciasset: Age, inquit consul, eamus omnes; ad prandium philosophicum, non consulare uos uoco; quod reliquum est disputationis, id pomeridiano consessu in hortis meis conficiemus.

[137,1444] ERASMUS.

[137,1445] Hic ego: Ita ne mecum agitur, inquam? ni tam esses iurisconsultus, in ius te uocarem, iniuriae tecum agerem, qui tam charos hospites sic abducas, quia luxuriosior sit tibi culina, quasi domi nostrae, si frugaliter, tamen non lautissime sint accipiendi.

[138,1446] CONSUL: Tum consul: Aequus, inquit, esse debes, ego hac pomeridiana disputatione uillulam meam nobilitari cupio; hanc gloriae partem, si mihi non inuides, libenter nobis concede.

[138,1447] Tum uxor id iubet, cuius huiuscemodi in rebus imperium nosti.

[138,1448] ANTIBARBARORUM LIBRI PRIMI AVTORE D- ERASMO ROT- FINIS.

Erasmus Neo-Latin The Latin Library The Classics Page