← Library

Commentarium In Evangelium Matthaei (Lib. 12-17)

First Thousand Years of Greek · First Thousand Years of Greek · 702 sections

1. 13.29.1

   Alius autem forsitan dicet pusillum hic dici perfectum secundum illud, quod alibi ait: »qui autem minoir fuerit in omnibus vobis, hic erit maior«. qui enim humiliaverit se, imitator existens illius, qui semetipsum humiliavit pro salute humana, in medio omnium credentium (sive ille apostolus fuerit sive episcopus), ipse est pusillus, quem Christus ostendit. talem se pusillum etiam Paulus ostendit dicens: »mihi minimo omnium sanctorum data est gratia haec«. sed huiusmodi expositioni illud quod dicitur: »si quis scandalizaverit unum de pusillis istis« et cetera non videtur convenire, vel illud quod dictur: sic non est voluntas patris mei qui in caelis est, ut pereat unus de pusillis istis, quoniam talis pusillus, qui vere perfectus est, non scandalizatur nec perit: »pax enim multa diligentibus legem dei, et non est illis scandalum«. et quoniam non perit pusillus huiusmodi, dicere postest: »quis nos separabit a caritate dei, quae est in Christo 610 Iesu ?« et cetera et »credo quod neque mors neque vita« et cetera. sed qui hanc expositionem aestimat veram, dicet quoniam et iusti hominis anima vertibilis est 30 18, 15[—18]). Et scandalizatur aliquando, etsi Non facile, Sicut testator Ezechiel dicens Etiam iustum a mandatis dei posse Recedere, ita ut non inputetur ei Iustitia prior. Propterea dicit: »si quis scandalizaverit unum de Pusillis istis«, et quia non est vo- Luntas patris mei Ut pereat unus de pusillis istis. Quails autem exposition sit verior, Et tu; sicut potueris iudicabis. Post Hanc parabola sequitur De ovibus centum et una ex eis Errata partier et inventa. Hanc Sicut potuimus tractavimus, ex- Ponentes evangelium quod est se- Cundum Lucam, Quoniam et ille memor fuit para- Bolae huius. Ne ergo repetere Videamur, hic praetrmittentes Transmittimus ad expositionem Evangelii secundum lucam om- Nem volentem cognoscere, quid Senserimus in ista parabola.

2. 13.30.1

   Si autem peccaverit frater Tuus, vade et corripe eum inter te Et ipsum solum. <> Si te audierit, lucratus es fra- Trem tuum, si autem non audie- Rit, adhibe tecum adhuc unum Vel duos, ut in ore duorum vel Trium testium stet omne verbum. Quodsi non audierit eos, dic eccle- Siae. Si autem ecclesiam non au- Dierit, sit tibi sicut ethnicus et pu- Blicanus. Videamus ne forte sentential haec Non de quocumque peccato posita Sit. Quodsi aliquis qui nominator Frater, peccaverit aliquid eorum Peccatorum quae sunt ad mor- Tem, utputa masculorum concu- Bitor est factus au test adultery aut Homicida aut mollis, numquid et Istum talem sicut aliquem modica Peccandtem rationis est arguer so- Lus ad solum, et siquidem audierit Qui talia illa peccavit, statim eum Dicere lucrifactum, et si non au- Dierit, non prius eum expelli de Ecclesia, nisi postquam et coram Testibus argutus et ab ecclesia Perstiterit in actu priori? Non autem ignoramus, quoniam Sequens alius verba et aspiciens ad Inmensam misericordiam Christi Dicere posttest, quoniam cum verba Ipsa Christi nullam differentiam Faciant peccatorum, superfluum Faciunt et contra Christi miseri- < > <> Cordiam, qui haec ad minima tan- Tum peccata pertinere distin- Guunt. Sed eum qui taliter sentit, non Arbitror ad utilitatem commu- Nem ista sentire. Alius autem ipsa verba caute con- Siderans et nihil extrinsecus sub- Audire volens, non de omni pec- Cato haec dicta defendet, quoni- Am qui grandia illa peccat, nec est Frater, nisi forte nominetur frater. Differentia enim est inter fratrem Et eum qui nominator frater. Et Quoniam distant a se, Propterea dicit apostolus: » si quis Frater nominator in vobis, sit au- Tem fornicarius aut avarus aut Idolorum cultor (et cetera) cum Talibus nec cibum sumere«. Nemo Enim idolorum cultor aut forni- Cator aut avarus frater est, et *** Quamvis nomen baiulet Christi et Frater nominetur, non autem et Proprie frater est. sicut ergo aesti- Matione eminentis misericordiae Christi neglegentibus peccandi oc- Casionem dat. Qui ad omne pecca-

3. 13.30.2

   Tum generaliter haec pertinere 611 Exponit, Sic econtra qui <fratrem distinguens a nominato fratre> Docet in minimis ex humanis Peccatis peccantem etiam post Arguitionem Testium vel ecclesiae Fieri oportere sicut publicanum et Ethnicum in peccatis, quae non Sunt »ad mortem«, aut (sicut lex Appellat in Numeris) non morti- Feris, aliquid crudelitatis videtur Inducer. Nec enim aestimo cito Aliquem inveniri in ecclesia, Qui non iam ter in eadem culpa ar- Quitus sit, utputa in detractione (qua invicem homines detrahunt Proximis suis) aut in inflation Aut in epulatione aut in verbo Mendaci vel otioso aut in tali ali- Qua culpa levi, Quae etiam in illis, qui videntur Proficere in ecclesia, Frequenter inveniuntur. Considera ergo, ne forte et Illos, qui aestimatione inmensae <> <> Misericordiae Christi etiam ad Peccata maiora haec pertinere Interpretantur, praeterit intellec- Tus loci, et istos, qui haec ad mini- Ma peccata adserunt pertinere et Propterea peccatorem minimo- Rum peccatorum (nisi bis vel ter Arguitus emendaverit se) statim Sicut ethnicum et publicanum Fieri arbitrantur. Quid ergo? <>, is qui ter arguitus quasi ethnicus et publicanus factus fuerit arguenti, utrum omnino <lucrifaciat aut omnino> pereat auf aliquid patiatur. deus scit. nos autem pronuntiare non possumus secundum quod scriptum est: »nolite iudicare, ut non iudicemini«, item; »nolite ante tempus quid iudicare, donec veniat dominus, qui inluminabit occulta tenebrarum et manifestabit consilia cordium«.

4. 13.30.3

   Primum quidem, quoniam licet ei, qui ter arguitus non obaudivit, in quarto audire, ut iam non sit sicut ethnicus et publicanus. memores enim esse debemus eius quod dictum est; »sic non est voluntas patris mei, utu nus ex minimis istis pereat«; si enim »oportet »< > nos omnes praesentari ante trihunal Christi, ut reportet unusquisque propria corporis prout gessit, sive bonum sive malum«, deinde quia scriptum est: »secundum opera manuum vestrarum contingent vobis«, et non multipliciter, <sed> aut dupliciter aut septempliciter recipient de manu domini <peccata> pecatores. aliquando autem non »secundum opera manuum« homi nis redditur ei, sed amplius quam peccavit: »Hierusalem« enim (sicut docuit Esaias) »duplicia receipt de manu domini sua peccata«, vicini autem Israel (quicumque sunt illi) septuplum recipient, secundum quod ait in Psalmo: »redde vicinis nostris septuplum in sinibus eorum«. et alii inveniuntur redditionis modi, quos si intellegamus, sciemus quoniam expedit recipere in hoc mundo. novissime autem quia non puriter dixit: sit sicut ethnicus et publicanus, sed ita: sit tibi. qui ergo in peccato levi correptus ter (secundum quod diximus) non seemendat, nos quidem sic eum debemus habere quasi publicanum et ethnicum, abstinentes ab e out confundatur. an autem etiam a deo quasi publicanus et ethnicus iudicetur, non est nostrum pronuntiare, sed est in iudicio dei.

5. 13.31.1

   Convenienter autem adiunxit post tres arguitiones facto aliquot sicut publican et ethnico: quaecumque ligaveritis super terram, erunt ligata et in caelo, et quae- <> <> <> cumque solveritis super terram, erunt solute et in caelo. iuste enim ligavit, qui ter arguit et non est auditus, eum, qui factus est sicut publicanus et ethnicus. propterea ille talis alligatus et condemnatus alligatus est a pud omnes, qui sunt in caelo. ita et si arguitus <semel> emendaverit se, ut iam »funiculis peccatorum« suorum non sit ligatus, iuste solutus est etiam ab eis, qui sunt in caelo. tamen et illa, quae superius soli Petro sunt data. videntur etiam istis omnibus data, qui ter peccantes arguerint, si auditi non fuerint et alligaverint super terram iudicantes peccatorem sicut publicanum et ethnicum. sed quoniam oportebat aliquid maius habere Petrum Prae illis qui ter arguerunt, ideo illi <, > <> <> <>, quidem sic dicit: »et tibi dabo claves regni caelorum, et quaecumque solveris super terram, erunt solute et in caelis, et quaecumque ligaveris super terram, erunt ligata et in caelis«. non ergo modica differentia est, quod Petro quidem datae sunt »claves« non unius caeli, sed multorum »caelorum«, ut quaecumque ligaverit »super terram«, sint ligata non tantum in uno caelo, sed in omnibus »caelis«, et quae solverit »super terram«, sint solute non solum in uno caelo, sed in omnibus »caelis«. ad eos autem qui multi sunt ligatores et solutores in terra sic dicit, ut solvent et alligent, non in »caelis« sicut Petrus, sed in caelo uno, quia non sunt in tanta perfectione sicut Petrus, ut alligent vel solvant in omnibus »caelis«. quanto ergo melior fuerit qui ligat, tanto qui alligatur amplius quam in uno caelo alligatur; et quanto melior fuerit qui solvit, tanto beatior erit qui solvitur, quoniam in omnibus solutus est eaelis.

6. 14.1.1

   Iterum amen dico vobis, quia si duo vestrum consenserint super terram, de omni re, quamcumque petierint, fiet illis a patre meo qui in caelis est. ubi enim duo vel tres congregati fuerint in nomine meo, ibi sum in medio eorum. <> In primis videamus sapienter, si potest iste consensus esse in multis vel in toto conventu, ut in medio eorum sit christus, quoniam »angusta et tribulata via est quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui inventiunt eam«. forsitan autem hoc tali consensu nec pauci consentiunt sibi per omnia, sed duo forte vel tres, sicut Petrus et <> | Iacobus et Iohannes, quibus quasi consentientibus sibi per omnia ostendit verbum dei gloriam suam, ex eo quod »non habebat speciem neque decorem« vertens se ad gloriam suam, ut vestimenta sua ostenderet eis splendentia »sicut lumen«. consenserunt autem et deo, Paulus et Sosthenes, scribentes Corinthiis epistolam primam, item Paulus et Timotheus mittentes secundam. et tres consenserunt, ut esset Christus in medio eorum, Paulus et Silvanus et Timotheus scribentes Thessalonicensibus. item in veteri testamento invenimus consentientes tress super terram, ut esset in medio eorum dei verbum, sicut ostendit suprascriptio Psalmi quadragesimi primi continens ita : »in finem in consensu filiis Core«. cum essent tres filii Core quorum nomina invenimus in Exodo: Asir qui interpretatur eruditio, secundi Helcana quod intellegitur dei creatura, tertii Abiasaph, quod interpretatur congregatio patris. pro- <>

7. 14.1.2

   <> phetiae ergo non sunt divisae, sed quasi ex uno spiritu, quasi ex una anima et ex una voce, consensu videlicet operante sunt dictae et scriptae, et locuti sunt tres quasi unus dicentes: »sicut cervus desiderat ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, deus«. dixerunt autem et pluraliter in quadragesimo tertio: »deus, auribus nostris audivimus«.

8. 14.1.3

   *** ideo et apostolus praecipit dicens: »ut sitis perfecti in eodem sensu et in eadem sententia«. et in Actibus de consentientibus dicit: »erat autem credentium coret anima una«, quoniam facti fuerant unum, si tamen possibile est (sicut diximus) in multis inveniri per omnia unum sentientes, ut nec modica sit dissensio inter eos. <> <> <> non autem consentiebant Corinthii dicentes: »ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, et ego Christi«; sed erat in illis schisma, quo soluto congregabantur cum spiritu Pauli et »virtute domini Iesu«, ut iam non essent alius alium se mordentes et comedentes, ut consumerentur »abinvicem«. consumit enim dissensus, sicut congregat consensus, et separat Iesum qui in medio consentientium sibi solummodo invenitur. et proprie quidem in duobus istis generalibus fit consensus: in fide, sicut ait apostolus: »ut sitis perfecti in eodem sensu«, id est secundum eadem dogmata, »et in eadem sententia«, id est ut similiter conversentur. ideo dicit: si duo vestrum consen serint super terram de omni re, quidquid petierint fiet eis. manifestum est autem, quoniam ubi non fit de omni re consensus, nec duo consenserunt super terram. et ista est causa proter quam non exaudimur orantes, quia non consentimus nobis per Omnia super terram, neque dogmate neque conversatione. adhuc autem, si corpus sumus Christi, et »posuit deus singular membr in corpore« , ut id ipsum sapient in invicem membra et consentient et sollicita sint et patiente membro <uno> conpatiantur Omnia, et glorificato congaudeant Omnia, debemus in bobis musicum istum servare consensum. sicut enim in musicis nisi fuerit convenientia vocum. non delectate audientem, sic et ecclesia nisi consensum habuerit, non delectatur deus in ea nee audit voces eorum. consentiamus ergo, ut congregates nobis in nomine Iesu, sit Iesus in medio nostrum, verbum scilicet dei et apientia et virtus ipsius.

9. 14.2.1

   Est et alia exposition verborum istorum, quam exposuit aliquis ante nos exhortans ad castitatem coniuges. si duo (inquit) vestrum consenserint, id est vir et uxor ex consensus semetipsos abinvicem separantes a corporali coniunctione, ut vacant »oration«, tunc enim orantes de omni re quamcumque petierint consequentur, praestante eis deo propter talem castitatis consensum et iste consensus non videtur coniugium solver, sed virtutem continentiae exercere. si autem alter voluerit caste agree, alter vero noluerit aut non potuerit, et propterea melius volens et potens condescenderit nolenti vel non potenti, non erit in eis quod dicitur: de omni re quamcumque petierint fiet eis.

10. 14.3.1

    Scio et aliam expositionem. in malis enim hominibus peccatum carnis animae dominator v ad oboediendum ei in desideriis eius. in his autem qui expulerunt quasi de throno corporis sui peccatum, quod regnaverat prius in eis, et certant adversus eum. »caro quidem concupiscit adversus carnem«. in viris autem perfectis obtinuit spiritus et opera carnis mortificavit et conmodavit vitam suam carni, ut vivificent »mortalia corpora« sua »propter inhabitantem spiritum« in eis. et fit consensus duorum (spiritus et carnis) super teram; quo consensus expleto et oratio transmittitur »corde« quidem credenti »ad iustitiam, ore autem« confitenti »ad salute«, ut cor non <iam> sit longe a deo, sed cum eo et [iam non] labiis adpropiet ei; et sic fiunt duo congregati in nomine Iesu. adhuc autem beatius est, si tres convenerint in nomine Iesu, ut inpleatur apostolicum illud vo- tum: »deus autem sanctificet vos ad perfectum, et integer spiritus vester et anima et corpus sine macula servetur in adventu domini nostril Iesu Christi«. potest autem fieri ut duo convenient sine tertio.

11. 14.4.1

    Iucundum est autem istum consensum intellegere etiam circa convenientiam duorum testamentorum. in quo enim duo testamenta consentiumt sibi, ut nullus sit inter ea dissensus eorum, invenitur oratio de omni re acceptabilis deo. si autem et tertium congregatorem duorum requires, non te pigeat dicere spiritum esse sanctum, quoniam »sermons sapientium« (sive ante adventum, sive in ipso adventu sive post adventum sunt) »quasi stimuli« sunt, »quasi fixorii inplantati«, »dati ab uno pastore«. sicut enim duos boves altercantes stimulus cogit in unum venire, ita et sermo sapientium duo testamenta convenientia reddit, etiamsi in quibusdam inconvenientia videantur apud eos, qui non possunt adtingere profundum consensum eorum. nec illud praetereas, quoniam non dixit: in medio eorum ero, sed: in medio eorum sum. ergo non medius futurus est neque medius esse tardabit, sed mox ut consenserint, invenitur Christus in eis, quoniam et Christus ipse consensus est.

12. 14.5.1

    Tunc accedens Petrus dixit ei: domine, quotiens peccaverit in me frater meus, et dimittam ei? usque septies? dicit ei Iesus: non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies. <> quod putatur simpliciter dictum, a Petro quasi putanti septem pecata fratri dimittere peccanti in se octavum autem nequaquam, a salvatore autem quasi docente * * * proximi in se peccata non solum septem dimittere oportere sed etiam septuaginta septem, post septuaginta autem septem iam neque fratri dimittere, oportere sed etiam septuaginti septem, post septuaginta autem septem iam neque fratri dimittere, satis mihignum et quantum ad Petri profectum in Christo et quantum ad Christi eminentissimum intellectum. ergo ne gforte etiam haec verba habent aliquem similem intellectum eis quae dicuntur in Genesi: »audite verba mea, mulieres Lamech, quoniam occidi virum in vulnere meo et iunenem in livore meo; quoniam septies vindicatum est de Cain, de Lamech autem septuagies septies«? <>, <> <>, numerus ergo sextus videtur esse operis et laboris, septimus autem repausationis. et vide, si potes [intellegere] eum quidem, quidem diligit »mundum« et ea quae sunt in mundo operatur et saecularia agit, dicere sexies peccare et finem ei peccatorum esse numerum septimum. tale ergo aliquid intellexit Petrus, septempeccata aestimans indulgere proximi sui in se. quoniam autem decades et hecatontades aliquem sermonem communem habent ad numerum qui in monadibus est, et sciebat Christus extendere aliquos peccata sua etiam ulterius, propterea aestimo Christum iuxta septenarium numerum etiam septuaginta addidisse, ut dicat remissionem fieri oportere fratribups in hoc mundo degentibus et secundum res huius mundi peccantibus; si autem aliquis supergrediens ea peccata, quae fieri solent in rebus mundialibus et saecularibus, ultra 30 4ff Vgl. Hanak TU. 42, 4, 111 A. 4 – 4 – 284,3 Vgl. C1 Nr. 210 Or. – <>, peccaverit (si tamen et hoc posibile fuerit), iam non habebit iustam remissionem peccatorum suorum. quoniam remissio in istis rebus locum habet et in istis peccatis iuste praestatur, sive tardius fiat remissio sive cito. non et ergo remissio neque fratri qui supra septuagies septies peccat. considera autem (si potes), et in natura omnium peccatorum ubicumque vel quandocumque factorum vel fieri potentium, quoniam est differentia, cognationem aliquam habens ad numeros, ut dicas omnium peccatorum pessima esse quae sunt supra numerum septuaginta septem, quandocumque nec Iesus consiliatur Petro suorum remittere supra numerum illum peccata, etsi a fratre fianti in eum. adhuc autem considera (si potes) secundum ea quae de Petro tradidimus, cui portae non praevalent inferorum, et hic intellegere eum, ut quasi in Petrum aliquis peccet, qui in talem peccaverit qualis fuit Petrus, et secundum huiusmodi quidem peccata esse eum in minori numero peccatorum, secundum peiora autem peccata esse eum in numero non habenti peccatorum remissionem.

13. 14.6.1

    Ideo dico nobis: simile est 621 regnum caelorum homini regi, qui voluit rationem ponere cum seruis suis. et cum coepisset rationem ponere, oblatus est ei unus, qui debebat decem milia talenta. cum autem non haberet unde redderet, iussit eum dominus eius venumdari et uxorem eius et filiow et omnia quae habebat et reddi debitum. procidens ergo sernus ille adorabat eum dicens: domine, patientiam habe in me, et omnia tibi reddam. misertus autem dominus serui illlius dimisit eum et omne debitum dimisit ei. egressus autem seruus ille invenit unum ex conservis suis, qui debebat ei centum denarios, et tenens eum suffocabat dicens: redde si quid debes. procidens ergo conservus eius ad pedes eius rogabat eum dicens: patientiam habe in me, et omnia tibi reddam. ille autem noluit, sed abiit et misit eum in carcerem, donec redderet debitum. videntes autem conservis eius quae fiebant, contristati sunt valde et venientes enarraverunt domino suo omnia, quae facta sunt.

14. 14.6.2

    tunc vocans eum dominus suus ait illi: serve nequam, omne debitum dimisi tibi, quoniam rogasti me. nonne ergo oportuit et te misereri conservi tui, sicut et ego misertus sum tui? et iratus dominus eius tradidit eum tortoribus, donec redderet universum debitum. sic et pater meus caelestis faciet vobis, si non remiseritis hominibus unusquisque de cordibus vestris. Propositum quidem parabolae vult docere nos faciles esse ad indulgendum eis, qui nocuerunt nobis, maxime si postquam nocuerint, satifaciant nocitis nobis et deprecentur dari sibi veniam eorum quae offenderunt. illud quoque nos instruit, quod etiam eorum peccatorum, quae iam nobis a deo indulta sunt, revocaationem faciet deus etiam post indulgentiam, nisi indulserimus offendentibus nos ita ex corde, ut nec modicam aliquam memoriam offensionum earum apud nos reservemus.

15. 14.6.3

    <> <> Post hanc parabolae voluntatem est quidem et simpliciter per singula verba eam discutere universam, ut negotietur quis ex ipsa discussione dictorum, quidem singula diligenter inquirit. est et sublimior expositio et mysterialior, secundum quam rationis est quaerere, quis est rex et qui servi et quod principium ponendi rationem cum servis, et quis est debitor talentorum multorum et quae uxor eius et qui filii eius et quae omnia eius. quae rex vendi praecepit, ut redatur debitum de facultatibus eius ; quid est egredi eum, qui accepit indulgentiam talentorum multorum, vel quis est ille conservus unus, qui non patrifamiliaw, sed servo indulgentiam debitorum suorum consecuto debebat, et quid sibi vult numerus centum denariorum, 622 et quid est offocare et dicere »redde quod debes«, et quis est illecarcer, inquem <abiens> conservum suum detrusit indulgentiam consecutus talentorum multorum. et qui conservi, qui sunt contristati et domino nuntiantes omnia facta, et qui sunt tortores quibus traditus est is, qui conservum suum detrusit in carcerem, et <> quomodo reddidit tortoribus traditus omne quod debuit, ut iam nihil deberet. iam nunc propositam expositionem tangamus.

16. 14.7.1

    Simile (inquit) est regnum caelorum homini regi. si regnum caelorum adsimilatum est cuidam homini regi, videamus in primis, quid sit hoc ipsum regnum caelorum quod adsimilatgum est homini regi nisi filius dei. ipse est enim regnum caelorum, et sicut ipse est sapientia, ipse est iustitia, ipse veritas, ita ipse est regnum. regnum autem non alicuius eorum qui sunt deorsum nec quorundam eorum qui sursum habentur, sed omnium qui sunt sursum, qui appellati sunt caeli. secundum hoc dicere potes, quoniam ipsorum est Christus, secundum quod ipse est regnum, regnans cottidie in sensibus eorum, sicut est regnans et iustitia et sapientia et veritas ceteraeque virtutes in eorum qui factus est caelum, per hoc quod portavit »caelestis imaginem«. hoc ergo regnum caelorum quando factum est »in similitudine carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum«, tunc similis factus est homini regi uniens eum sibi et per omnia faciens eum sibi unum, et secudum hoc mysterium suscepti hominis factus est Iesus Christus, quoniam »qui coniungit se domino fit spiritus unus cum eo«. hoc itaque regnum caelorum, quod adsimilatum est homini regi <et unum factum est ei>, per <>,

17. 14.7.2

    anticipationem dicitur, quia voluit ponere rationem cum servis suis. nondum enim ponit, positurus est autem, ut appareat quomodo unusquisque domini sui argenteis probabilibus et intellegibilibus pecuniis usus est.

18. 14.7.3

    quas quidam quidem amplius, alius autem accipit minus. secundum virtutem enim uniuscuiusque alii quidem dantur »quinque talenta« quasi tantum sufficienti tractare, alii »autem duo« quasi minus potenti, alii »autem unum« quasi adhuc inpotentiori. et si quis consideret varietatem humanarum animarum et ingenia hominum <multum> distantia inter se, quoniam iste quidem facit ad plures virtutes ille autem ad pauciores, alius vero ad istas facit ad illas autem non facit,k forsitan intellegere potest quomodo unaquaeque anima venit cum aliquibus dominicis pecuniis in hunc mundum.

19. 14.8.1

    Adhuc autem quaeres, utrum omnes homines servi sunt regis huius, aut quidam quidem servi, »quos praescivit et praedestinavit«, alii autem non servi, sed qui negotiantur cum servis. de quibus et dicitur cuidam servo: »non oportebat te dare pecuniam meam ad mensam, ut ego veniens cum usura recepissem eam?« et sic requires, utrum extra servos habentur, a quibus cum usuris promittit se recepturum dominus, non solum qui sunt alieni a fide sed etiam credentium quidam; servi autem, hi soli <>. quantum ad istas parabolas), qui dispensatores verbi habentur et quibus hoc est commissum, ut negotientur et fenerent. nec enim omnibus consequens est intellegere dicturm: »negotiamini donec redeo«. et sequitur, ut cum posita fuerit ratio cum servis, requiratur etiam quaecumque fecerunt servi ad eos, qui extra domum fuerant regis. nec enim conservus invenitur fuisse vilico illi iniquitatis, qui »centum tritici coros« debebat aut »centum olei batos«, secundum quod ipse vilicus manifestat dicens: »quantum debes mino notro. intellege autem mihi omnem quidem actum bonum lucrum dici, malum autem dispendium; et sicut est differentia inter lucrum et lucrum pecuniarum, sic et in bonis operibus differentia est inter bonum opus et bonum, sic differentia est inter malum opuse et malum. quorum differentiam solus scit deus, qui potest talia ista discutere et ex ipso adfectu verborum et actuum videt, quae nostra ex nobis videntur sed non sunt ex nobis, et quod est opus magnum lucrum vel quod mediocre vel quod exiguum. e contrario quod peccatum magnum dispendium invenitur (cum ratio ponitur) vel quod minimum, vel quod est damnum novissimi <minuti aut novissimi> quadrantis. omnis ergo vitae nostrae ratio est ponenda a rege, quando »omnes nos praesentari oportuerit ante tribunal Christi, ut reportet unusquisque propria corporis prout gessit, sive bonum sive malum«, et adducetur ad rationem etiam »omne verbum otiosum quod locuti fuerint homines«, vel si quis aliquando potaverit aliquem »calicem aquae frigidae tantum in nomine discipuli«.

20. 14.9.1

    <> <> Haec autem non sic dici putamus, quasi opus habentia multo tempore, ut ponatur nobis ratio de omnibus actibus vitae nostrae, ut suspicion sit rege ponente singulis in tanta servorum multitu- <> dine rationem, ne forte res ipsa necessarium habeat longum tempus, quoadusque ad finem perveniant omnia, quae ab initio mundi usque ad consummationem saeculi non unius, sed multorum saeculorum sunt gesta ab omnibus. sed non est ita. volens enim deus ventilare omnium mentes (ut unusquisque sentiat proprios actus bonos vel malos) cito omnia ab omnibus omni tempore gesta singulis quibusque faciet in mente ineffabili quadam virtute. nec enim sicut nos volentes in mente facere alicui ea, quae fecit, opus habemus tempore sufficienti ad consummationem eorum, quae rediguntur, sic et deus opus habet 627 tempus volens nobis in mente facere omnia, quae gessimus in vita, ut cognoscentes universa quae fecimus intellegamus propter quae aut punimur aut honoramur. si quis autem celeritati divinae virtutis circa hace omnia consummanda non credit, hic nondum intellexit deum, qui omnia fecit et non indiguit spatio temporis alicuius ad faciendam caeli et terrae et omnium, quae in eis sunt, creaturam. nam etsi videtur in sex diebus fecisse omnia deus, maxime quia dicit: hic est liber generationis caeli et terrae, qua die facta sunt caelum et terra«, ***. audendum est tamen et dicendum, quoniam tempus futuri iudicii non opus habebit spatio temporis, sed sicut resurrectio dicitur futura »in momento, in ictu oculi«, sic puto et iudicium fore.

21. 14.10.1

    Post haec dicamus quid est quod ait: incipiente eo ponere rationem oblatus est ei debitor unus multorum talentorum. initium iudicii est incipiens a domo dei, qui dixit (sicut scriptum est in Ezechiel) angelis qui constituti fuerant super poenas: »a sanctis meis incipite«. quod initium »ictui oculi« simile est, quoniam in ictu oculi omnium sanctorum acta considerans iudicat eos. sic et tempus ponendae rationis erit, quod conciptur mente. nec enim obliti sumus quae dicta sunt supra de debentibus plura, propter quod non quidem scriptum est: ponente autem eo rationem, sed ita: incipiente autem

22. 14.10.2

    ponere rationem oblatus est (in principio ponendae rationis) debitor talentorum multorum, qui milia multa fecerat damna, et magna quidem ei erant iniuncta, et creditus multa nullum domino adtulit lucrum, ita ut debitor efficeretur talentorum multorum. et forsitan ideo talentorum multorum factur est debitor, quoniam <saepe> secutus est mulierem super talentum plumbi sedentem, cuius nomen Iniquitas. intellege autem unumquodque maximum peccatum dici talentum damni dominici, qualia peccant fornicatores, adulteri, molles, masculorum concubitores 628 idololatrae, homicidae, sicut et iste nihil modicum sed omnia magna et pessima peccavit, qui oblatus est regi. qui forsitan tot talenta perdidit, quantos perdidit homins qui reeperunt eum in se talia operantem peccata; »grande est enim homo et honorabile vir misericors«, et honorabile quasi talentum dignum sive aureum (qualis fuit lucerna illa talenti aurei) sive argenteum taletum aut cuiuslibet alterius metalli intellegibilis. quorum mysteria in Verbis dierum scripta habentur: sicut et David ditatus talentis mulitis, quorum et numerus est ostensus in talentis aureis tantis et argenti tantis et reliquorum metallorum quae illic nominantur, ex quibus fabricatum est templum die.

23. 14.11.1

    Et cum non haberet unde redderet, iusssit eum vendi et uxorem eius et filios eius et omnia eius et reddi debitum. ( ( <>

24. 14.11.2

    Opus est ergo dicere secundum volunatem Christi, quis est debitor talentorum multorum et quae uxor eius et qui filii eius et omnia eius, et quis est * * * debitor qui ipsi debitori * * * debebat, et qui conservi videntes hunc quidem offocantem illum autem offocari. et sicut est quidem ver, confiteor neminem exponere posse nisi solum Christum, qui »discipulis suis omnia secrete solvit« veniens in sensum eorum et aperiens eis parabolarum thesauros obscuros, secretos, invisibiles et confirmans demonstrationibus indubitabilibus[aut] eum quem voluerit inluminare scientiae lumine, ut intellegat omnia parabolae huius. sive autem potest esse diabolus sive »homo peccati« sive et neuter eorum, aut alius aliquis <homo aut aliquis> eorum qui sub diabolo sunt. est enim sapientiae dei hoc opus.

25. 14.12.1

    Quando autem (secundum parabolam) homo rex voluit ponere rationem, videre est dignum, et ad quod tempus quae dicuntur referre debemus. si enim post consummationem aut sub ipsa consummatione (secundum tenus snerati iudicii), quomodo quis salvet quod dicitur de eo, 003C;> qui denarios centum debebat et offocabatur ab eo, qui multorum talentorum veniam fuerat consecutus? si autem ante iudicium, quis potest ostendere <ante illud> positam rationem abv homine rege cum servis suis?

26. 14.12.2

    dicemus igitur, quoniam videtur de temporibus iudicii praedictis hoc fore. probatio autem huius est una quidem parabola istius ipsius evangelii posita in extremo, altera autem secundum Lucam. sed ne exponentes eam prolongemus sermonem, breviter dicemus quoniam prarin Joh. (IV, 467, 22f):

27. 14.12.3

    < < bola quidem secundum Matthaeum <demonstrat, quoniam> »homo quidam peregre profectus vocavit servos suos et tradidit eis substantiam suam«, et alii quidem quinque, alii autem duo, alii autem talentum unum. et »post multum tempus reversus est dominus servorum eorum«. et his ipsis sermonibus scriptum est quoniam » posuit rationem cum eis«. considera ergo quod ait: »et posuit rationem cum eis«, et confer cum isto quod dictum est: inc ipiente autem eo ponere rationem, et vide quoniam peregrinationem quidem patrisfamilias appellavit tempus, secundum quod »donec sumus in corpore, peregrinamur a deo«, adventum <autem> eius, quando »post multum tempus venit dominus servorumeorum«, tempus esse iudicii cum venerit in consummatione. 1 Matth. 25, 14 – 15 – 10. 12f 22 Matth. 25, 19 <> secundum Lucam autem clarius manifestat, quoniam »homo quidam nobilis profectus est in regionem longinquam accipere sibi regnum et reverti«. proficiscens autem vocavit decem servos suos et »dedit illis decem mnas et dixit eis: negotiamini donec venio «. iste autem nobilis vir, qui odiebatur a civibus suis, qui miserant »legationem super se, reversus est »regno accepto et vocar <i iuss> it servos quibus dederat pecuniam, ut videret quae esset negotiatio eorum«. quis ergo non dicat, quoniam nobilis ille homo, qui abierat »in regiionem loninquam accipere sibi regnum et reverti«, Christus est qui abiit accipere regnum et mundi et omnium quae in eo sunt, qui autem decem acceperant mnas, sunt quibus dispensatio verbi credita est, cives autem eius (secundum quod natus fuerat in hoc mundo et susceperat humanam naturam) qui noluerunt eum regnare, Iudaei sunt qui ei credere noluerunt et ceteri infideles?

28. 14.13.1

    Haec retulimus ex eis volentes ostendere, quoniam et hoc quod dicit: qui voluit ponere rationem cum servis suis ad tempus consummationis refertur, quando etiam rex est regno accepto: » quo accepto voluit ponere rationem cum servis suis, et incipiente eo ponere oblatus est ei unus debitor talentorum multorum, oblatus est autem quais regi a suis ministris, videlicet angelis. et forsitan unus est iste, cui commissa fuit quaedam villicatio magna, et <qui> quia non bene villicavit sed dispersit omnia sibi commissa, quasi factus debitor est talentorum multorum. hic non habens unde redderet iubetur venundari a rege cum uxore, cui communicans factus est pater quorundam natorum. opus est autem non mediocre videre in intellegibilius patrem et matrem et filios. sicut enim Hierusalem quae sursum est, mater est Pauli et omnium similium ei, sic mater est <> <>. quorundam quidem Soene Aegypti vel Memphis, aliorum autem Tyrus et Sidom et ceterae civitates, quae nominatae sunt in scripturis gentium impiarum. et sicut Hierusalem sponsa est ornata »viro suo« Christo, sic et illae matres virtutum quarundam possidentium esa coniuges suntvel sponsae. et sicut sunt quidam filii Hierusalem quasi matris quidam filii Soenes vel Memphidis vel Tyri vel Sidonis et praepositorum eis primcipum quasi patrum. et forsitan et iste unus, quioblatus est homini regi. habet uxorem et filios, quos primum quidem iussit rex venundari, postea autem misertus dimisit <eum et diminit> ei omne debitum eius, non ignorans futura, sed ut nos discamus quod actum est. unusquisque ergo habentium (se- »<>

29. 14.13.2

    | cundum quod diximus) uxorem vel sponsam aut filios daturus est rationem, cum venerit rex ponere rationem, etis in initio ponendae rationis oblatus est. unusquisque enim eorum habet et debitores, quasi princeps alicuius vel Soenes vel Memphidis vel Tyri vel Sidonis vel alicuius huiusmodi.

30. 14.13.3

    Iste ergo qui dimissus est et indulgentiam consecutus exiens a rege invenit unum de conservis suis qui debebat ei denarios centum, et offocabat eum dicens: redde si quid debes. ideo (arbitror) offocabat eum, quoniam a rege exierat, nec enim offocaret conservum suun si nonexisset a rege. adhuc considera subtilitatem scripturae, quoniam servus quidem talentorum multorum debitor procidens adoravit regem quasi regem, qui acceperat regnum et venerat ad rationem ponendam, qui autem centum debebat denarios procidens non adoravit, sed rogavit conservum discens: patientam k <> habe in me, et omnia reddam tibi. et rex quidem misertus dimisit eum cum debito universo, iste autem nec misereri voluit suo conservo. et ille quidem et priusquam dimitteret, non misit in carecrem debitorem talentorum multorum, sed iussit eum uenundari et uxorm et filiow eius et reddi debitum, donec redderet quod debebat. sunt autem et conserui quidem eius, qui indulgentiam est consecutus talentorum multorum; qui yidentes quae facta sunt a servo inmisericorde, habentes videlicet misericordiam similem regis, contristati sunt ualde super eum qui cetum debebat denarios et in carcerem fuerat missus, et volentes iuvare domino quae fuerant acta. et vide quia non est scriptum: detraxerunt vel dixerunt, sed: enarrauerunt. et tunc yocans eum dominus eius dixit ei, quod non dixerat prius; sicut enim pius et misericors re quasi debitori talentorum multorum: serue nequam vemale; hoc enim reservavit, ut non de pecuniis, sed de conservo in carcerem misso diceret. <><>

31. 14.13.4

    tune autem et inproperavitei de indulgentia debitorum donata propter petitionem. vide autem et humilitatem regis, quoniam aliud quidem fecit debifor talentorum multorum, aliud autem nominat rex. debitor enim ille procidensadorauiteumdicens, dominus autem eius et rex vocans eum non dixit: omne debitum dimisi tibi, quoniam rogasti me. et iratus tradidit eum tortoribus, donec redderet debitum. et iam non iussit eum uenundari ei uxorem eius et fiblios eius, quia peius eum oportuerat pati propter malitiam suam traditum tortoribus, doanec redderet omne debitum tortus ab eis. qui autem sunt isti tortores, qui constituti sunt super poenas?

32. 14.13.5

    <>

33. 14.14.1

    0 » » »

34. 14.15.1

    Et factum est cum comsummasset ieuse Sermones istos, <> <>. transiit inde et venit in fines Iu- daeae. non ad mediam Iudaeam, sed ad fines, ubi erat Iordanis dinidens: usque trans illum secutae sunt eum turbae multae, quos et sanavit in ipsis finibus Iudaeae trans Iordanem, ubi bap- tismum dabatur hominibus. et forsitan ideo dici- tur de trubis sequentibus domi- num ad baptismum Iordanis: et sanavit eos ibi. vere enim omnes ab infirmitatibus suis spiritalibus salvantur in baptism, qui tamen in Iordane fuerint baptizati, qui eest in mysterio Christi ex duobus fontibus factus divinitatis et car- nis. considera autem differentiam tur- barum, et Petri qui Omnia reliquerat et secutus fuerat eum. turbae enim non dixerunt ei quod dixit Petrus: »ecce nos Omnia reliquimus et secuti sumus te, quid utique erit nobis?« et in turba quidem scriptum est: et secutae sunt eum turbae multae. Matthaeus autem dicente sibi. domino: »sequere me« non sim- pliciter secutrs est, sed »surgens secutus est«. magnum est enim surgere et sic sequi Christum. Christum, sicut turbae secutae sunt, tamen non surgentes ut se- quantur neque relinquentes om- nia sua priora; pauci sunt autem qui surgentes sequuntur et Omnia relinquentes.

35. 14.16.1

    Et accesserunt ad eum Pharisaei temptantes eum et di- centes: si licet homini dimittere uxorem suam quacumque ex causa? Ergo accedentium et interrogan- tium Christum errant quidam temptantes. temptato autem domino tali, quis discipulorum eius graviter ferat, <> qui positus est ad docendum, si temptatus fuerit a quibusdam? tamen et temptatoribus respondit dogmata pietatis. quidam ergo dicebant: silicet homini dimittere uxorem suam quacumque ex causa? quibus respondens dixit: »non legistis, quoniam qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit eos et dixit: propter hoc relinquet homo patrem et matrem et iungetur uxori suae, et erunt duo in carne una? itaque iam non sunt duo, sed caro una. quod ergo deus con- iunxit homo non separet. et puto quod Pharisaei qui dicebant: si licet homini dimittere uxorem suam quacumque ex causa, ideo proposuerunt hoc verbum volentes eum reprehendere quid- <> < >, <> < > <> quid dixisset; ut si quidem dixis- set: licet dimittere, culparent eum quasi *** solventem coniu- gia; si autem dixisset: non licet, iterum culparent eum quasi iu- bentem viros convivere mulieribus etiam cum peccatis. non autem nidebant quomodo eis manifeste et inreprehensibiliter fuerat responsurus, sicut alibi interrogaverunt eum: »si licet dare tributum Caesari?«, ut siquidem dixisset: date, cul- parent eum quasi subdentem ho- minibus populum dei et addi- centem eum Romanis et non legi- bus dei; si autem dixisset: non licet dare, iterum culparent eum quasi seditions et proelia conci- tantem et facientem populum dis- cedere a Caesare, qui mundum te- nebat. vide autem quomodo inre- prehensibiliter respondit primum quidem interrogantibus: si licet di- mittere uxorem quacumque ex causa dicens: non legistis quoniam qui fecit masculum et feminam fecit eos? et cetera, ad illud autem quod obiecerunt dicentes: quomodo Moyses prae- cepit dare labellum repudii? ait: propter duritiam cordis vestry.

36. 14.16.2

    vidit enim quia non omnis causa iuste solvit coniugium, sed quo- niam oportet virum cohabitare mulieri »quasi nasi infirmiori et reddere ei honorem« et sustinere »onera« vitiorum eius. <et Phari- sa>eos, qui in littera legis Gloria- bantur, ex ipsis Moysi scripturis convincit dicens: non legistis quoniam qui fecit ab initio mascu- lum et feminam fecit eos? et cetera.

37. 14.16.3

    tamen quoniam tetigimus istum locum ubi et illud dicitur: »haec vocabitur mulier, quia de viro suo adsumpta est«, sciendum quia nihil proprium habet quantum ad Graecum [vel ad Latinum] sermonem, ut ideo vocetur mulier, quia de viro suo adsumpta est. propterea legentes Hebraica invenimus originationem istam convenienter positam in Hebraeo. habet autem Hebraicum ita: quod intellegitur et mulier <>, <> et adsumpta; apud Hebraeos enim mulier adsumpta vocatur) item quod est a viro). vides quomodo iunctum est iuxta id est a viro adsumpta. unde Theodotion sic posuit: haec vocabitur mulier sumptio, quia de viro suo sumpta est, Symmachus autem ita: haec vocabitur quod est mulier a viro. et quod debet esse inter eos, qui ex deo iunguntur, dignum deo qui iunxit, addi[di]t dicens: itaque iam non sunt duo. ubi enim Concordia est et consensus <et concentus> viri ad mulierem et mulieris ad virum, huius quidem quasi principis, illius autem quasi obsequentis secundum quod dictum est: »et ipse tui dominabitur«, vere de eis dicitur: iam non sunt duo. ergo deus est qui coniunxit duos in unum, ut iam non sint duo, 639 <> » ubi »ex deo conparatur uxor viro«. et quoniam deus coniunxit, ideo gratia est in eis quos deus coniunxit. quod Paulus sciens castam coniunctionem gratiam appellavit, dicens: »volo omnes <homines> esse sicut meipsum, sed unusquisque propriam habet gratiam ex deo, alius quidem sic, alius autem sic«. qui enim ex deo sunt iuncti et sapient et faciunt quod mandate apostolus: »viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit ecclesiam«, item: »mulier ut timeat virum«, sicut ecclesia Christum, eorum coniunctio gratia dei est.

38. 14.17.1

    Sed quoniam apostolus profert: »et erunt duo in carne una. sacramentum hoc magnum est, ego autem puto in Christo et in ecclesia«, dicendum est quoniam non dimisit Christus primam <ut ita dicam> uxorem suam (id est primam synagogam) secundum aliam speciem spiritalem servans quod dictum est: quod deus coniunxit, homo non separet, nisi quando adultera<ta> es uxor illa corrupta ab adultero inimico, cuius consilio et insidiata est viro et interficere eum voluit dicens: »tolle de terra huiusmodi«, et: »crucifige, crucifige eum«. illa ergo se potius abstinuit, quam vir eius eam dimisit. <> <>, et reliquit propter ecclesiam Christus vir patrem, cum quo erat, »cum in forma dei esset«, reliquit etiam matrem, cum esset et ipse filius Hierusalem quae erat sursum, secundum corpus, et coniunctus est uxori suae isti quae ceciderat huc, et facti sunt <hic> duo in carne una. propter eam enim et ipse »caro est factus«, cum esset verbum. »et habitavit in nobis«, et sun tuna caro, quoniam de muliere ecclesia dicitur: »vos estis corpus Christi et membra ex membro«. nec est <aliquid> aliud corpus Christi a corpore ecclesiae, sed unum sunt corpus, et deus illos univit, mandans ut homo non separet ecclesiam a Christo, quos deus coniunxit. unde omnis anima quae cognoscit se insepara bilem esse a Christo *** sic dicit: »quis nos separabit a caritate Christi? tribulation an angustia«? et cetera, et: »confide, quia neque mors neque vita« neque aliquid eorum, quae sequutur, »poterit nos searare a caritate dei,quae est in Christo Iesu«.

39. 14.18.1

    Post haec accedamus ad verbum Pharisaeorum quod dixerunt ad Iesum: quid ergo Moyses praecepit dare labellum repudii et dimittere?

40. 14.20.1

    ( <>

41. 14.21.1

    » »

42. 14.22.2

    <>

43. 14.23.1

    <> > <»>

44. 14.23.2

    Quoniam Moyses legem scribens non tantum aspexit quae sit vera iustitia, sed secundum infirmitatem eorum propter quos lex ponebatur, condescendens plura mandvit, sicut est et lex dandi repudii. quoniam autem secundum infirmitatem eorum dabatur, et non seundum iustitiam, subiectus sermo demonstrat dicens: ab initio autem non fuit sic. et in novo quoque testamento sunt quaedam non secundum veram iustitiam, sed secundum duritiam cordis hominum carnalium constituta, utputa propter duritiam cordis nostri data est nobis lex dicens: »bonum est mulierem non tangere: propter fornicationem autem unusquisque propriam habeat <> uxorem et unaquaeque proprium virum« et cetera. si autem hoc propter duritiam cordis nostri mandatum est, quanto magis illud propter duritiam cordis nostri est, quod alibi dicit de viduis volentibus iterum nubere: »quod si non se continent nubant; melius est enim nubere quam uri«. scio enim quosdam eorum quipraesunt ecclesiis, extra scripturam permisisse aliquam nubere viro priore vivente – et contra scripturam quidem fecerunt (dicentem »mulier ligata est quanto tempore vivit vir eius«, item: »vivente viro adultera vocabitur, si facta fuerit alteri viro«), non tamen omnino sine causa hoc permiserunt; forsitan enim propter huiusmodi infirmitatem incontinentium hominum peiorum conparatione quae mala sunt permiserunt, adversus ea quae ab initio fuerant <praecepta etx003E; scripta: dico autem vobis, quoniam quicumque dimiserit uxorem suam nisi ob causam fornicationis et aliam duxerit, moechatur, et dimissam qui duxerit, moechatur.

45. 14.24.1

    Forsitan <autem> audax aliquis et Iudaicus vir adversans doctrinae salvatoris nostri dicet, quoniam et Iesus dicens: quicumque dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam moechari, permisit uxorem dimittere quemadmodum Moyses, quem retulit propter duritiam cordis Iudaeorum hoc praecepisse, et hanc ipsam inquiet esse causamfornicationis, per quam iuste uxor a viro dimittitur, secundum quam et Moyses praecepit dimittere uxorem, si inventa fuerit »res turpis in ea«. sed ad hoc ita est respondendum quoniam, si secundumn legem adultera lapidatur, manifestum est quoniam non secundum hoc intellegitur «res turpis«; nec enim <> <> <> (in causa adulterii oportet dare »labellum repudii«. sed forsitan Moyses omnem culpam mulieris turpem rem appellavit, quae si inventa fuerit <a viro> in uxore, non invenienti gratiam coram viro suo, scribitur ei libellus repudii et dimittitur »de domo« mariti. quod ab initio non fuit sic. post hoc autem dominus non permittit propter aliam aliquam culpam uxorem dimittere, nisi propter solam causam fornicationis***, dicens: quicumque dimiserit uxorem, excepta causa fornicationis, facit eam moechari. quaerendum est autem si propter solam causam fornicationis dimittere iubet uxorem, quid sit si mulier non quidem fuerit fornicate, sed aliud quid gravius fecerit, utputa, venefica inveniatur aut interfectrix communis infantis nati aut in quocumque homicidio aut export- <> ( <tans domum et male dispergns substantiam viri aut furta viro faciens, si iuste huiusmodi mulier dimittatur, cum dominus excepta causa fornicationis dimittere vetet ? ex utraque enim parte aliquid inhonestum videtur, nescio autem si vere inhonestum. talia enim mulieris sustinere peccata, quae peiora sunt adulteriis et fornicationibus, inrationabile esse videbitur; item facere contra voluntatem doctrinae salvatoris, omnisconfitebitur impium esse. Disputo ergo quia non praeceptive mandavit, ut nemo dimittat uxorem excepta causa fornicationis, sed quasi exponens rem dixit: qui dimiserit uxorem, excepta causa fornicationis, facit eam moechari. et vere quidem (quantum ad se) facit eam moechari dimittens eam non moechantem. si enim » vivente viro adultera voca <bi>tur si facta fuerit alteri viro«, sine dubio qui dimittit, date i occasionem secundarum nuptiarum et propter hoc facit eam moechari. sed vir qui (quantum ad se) uxorem dimittens fecit eam moechari, utputa vene- > <> <> ficam vel homicidam aut aliquid huiusmodi constitutam, si iustam excusationem habet apud deum ***, tractabis. potestautem et citra dimissionem propter alias causas facere vir, ut uxor eius moechetur, utputa qui supra mensuram permittit uxorem suam agree quod vult et in amicitiam descendere virorum quorum vult: frequenter enim ex simplicitate virorum huiusmodi vitia nutriuntur in mulieribus. sed si est excusationis locus viris talibus in huiusmodi casibus ***, diligenter requires pronuntia. item et qui abstinent se a muliere sua frequenter facit eam moechari, non adimplens aviditatem ipsius, forsitanspeinrationabili <maioris> sanctitatis et castitatis ductus; et forsitan iste amplius reprehensione est dingus quam ille, qui (quantum ad se) facit eam moechari dimittens non quidem fornicantem, in veneicio autem vel in homicidio vel in quibuscumque aliis gravioribus peccatis inventam. qua enim ra- tione adultera est mulier, quamvis legitime nubere videatur viro, <priore> vivente, eadem ratione et vir, quamvis legitime accipere videatur dimissam ab aliquot viro, non accipit legitime (secundum sententiam Christi) sed magis moechatur, quasi alienam accipiens.

46. 14.25.1

    Post haec intellegentes apostoli, quanti sint casus inter coniuges quos debet vir sustinere, et propterea tenere quidem interitum esse, dimittere autem peccatum esse in deum, responderunt ei quasi ad rem facilem refugientes ad castitatem et magis utilem et dixerunt: ergo non oportet nubere, si ita est causa viri cum muliere. ad haec autem Christus respondit, docens <nos> gratiam esse donatam a deo continentibus se omnino, quae gratia non solum per continentiam adprehenditur, sed multis orationibus a deo praestatur. hoc enim significat dicens: non omnes capiunt hoc verbum, sed quibus datum est. quoniam autem quidam calumniantur, » <> »quod Christus ait:” quibus datum est, quasi excusationem habentes ut volentes quidem esse in castitate, non autem praevalentes. quibus est respondendum: si quidem accipimus simpliciter quod dictum est: sed quibus datum est, non autem adtendimus, quod alibi dicit: »petite, et dabitur vobis« et »omnis qui petit accipit«, aut fideles non sumus aut scientes scripturas. qui enim vult capax esse verbi quod de castitate positum est, petat dicenti credens et accipiet, non dubitans de illo quod dictum est: » omnis qui petit accipit«. facti autem in loco dicamus, quoniam nemo eorum, qui non acceperunt, petiverunt, etsi videantur petisse; quoniam non est fas dicere mendacem esse, qui dixit: » omnis qui petit accipit«. quis est ergo qui petit <quam> qui credit Christo dicenti: » »<> » <> si steteritis orantes« ,» credite quo- Niam <accipitis, et> accipietis«? Debet autem qui petit Omnia Facere quantum ad se, ut oret »spiritu«, oret »et mente«, memor Apostolici verbi quod ait: »sine Intermission orantes«. Utile est autem et scire, quid de- Beat petere quis, ut mereatur acci- Pere, Et quod ait:»dico vobis, etsi non Dabit ei surgens propter quod Amicus est eius; tamen propter Inportunitatem eius <surget et> Dabit ei quantos voluerit«; et Addit: »et ego vobis dico: petite Et dabitur vobis, Quaerite, et invenietis; pulsate, Et aperietur vobis. Omnis enim qui Petit accipit, et qui quaerit in- Venit, et pulsanti aperietur«.

47. 15.1.1

    Sunt <enim> eunuchi qui Ex utero matris suae nati sunt sic, Et sunt eunuchi qui facti sun tab Hominibus, et sunt eunuchi qui Seipsos eunuchos fecerunt propter Regnum caelorum. Qui potest capere capiat.

48. 15.1.2

    Priusquam exponamus, quae Nobis videntur in loco, notum Facimus duas esse expositions Loci isius: Quorundam quidem <qui> duas eu- Nuchizationes carnales aspicientes, Quasi consequenter dicereaesti- Mantes, ausi sunt etiam tertiam Eunuchizationem dicere corpo- Ralem, utputa, qui propter timo- Rem dei Corporaliter se eunuchizant Et obiecerunt se opprobriis et Confusionibus non solum apud Alienos fidei, sed etiam apud eos Qui ignorantiae <omni> hominum Ignoscere solent. Alii autem et plerique sic intelle- Xerunt, non discutientes modum Consequentiae verborum: duas Quidem eunuchizationes priores Similiter prioribus expositoribus Carnales esse dixerunt et nihil Spiritaliter intellegendum in eis; Tertiam autem eunuchizationem Dixerunt ex verbo non corporalem, Quando spe regni caelestis [a] se- Verissimo verbo praecidunt con- Cupiscentiae passionem. Et primi quidem facti amatores Evangelicae litterae et non in- Tellegentes, quod etiam haec in Parabolis locutus est Iesus, Consequenter prioribus eunuchi- Zationibus duabus corporalibus Intellexerunt Et tertiam: non quidem peccantes Quantum ad consequentiam <tri- Um>, necessarie autem peccave- Runt, quoniam ab initio Duas illas eunuchizationes cor- Poraliter tantum intellegi puta- Verunt; Consequens enim erat postquam Priores corporaliter intellexerunt, Ut tertiam quoqe corporalem Aestimarent. Secondi autem interpretatores Tertiam quidem eunuchizationem Salubriter exposuerunt fieri verbi Praecisione, non autem consideraverunt, quo- naim ta\lis exposition conveniens erat etiam in prioribus eunuchi- zatonibus duabus secundum si- militudinem illius tertiae.

49. 15.2.1

    Cui autem displicet, quo- Niam est et evangelica littera Occidens, audiat exempli gratia Quod dixit ad apostolos suos: »quando misi vos sine sacculo et Pera et calciamentis, ne aliquid Vobis defuit? » <> qui dixerunt: nihil. respondit Iesus: sed nunc qui habet sacculum accipiat, similiter et peram, et qui non habet vendat vestimentum suum et emat gladium«. si quis ergo litteram volens aspicere et non intellegens voluntatem verborum vendiderit vestimentum suum corporale et »emerit gladium suum corporale et »emerit gladium <homicidialem, quasi accipiens gladium > taem, contra voluntatem Christi <faciens et prave > suscipiens verbum eius peribit, forsitan et »in gladio« peribit. de quo autem gladio dicat, non est loci huius exponere. sed et illud aspiciat, »neminem in via salutaveritis«, si quis non discutiens, quid volens Iesus hoc [loco] praecepit, quasi zelans vitam apostolorum »neminem« salutaverit »in via«, quasi inhyumanus et stultus videbitur omnibus et sic docebit odire omnes verba »

50. 15.2.2

    Christi quasi agrestes et inhumanos docentia homines esse. forsitan autem et morietur in odium cunctorum deductus. littera se occidente. si autem et dextrum quis oculum eiciat aut manum aut pedem, post opprobrium insaniae infructuosum patietur interitum.

51. 15.3.1

    <>

52. 15.3.2

    <>

53. 15.4.1

    Nos autem (si spiritales sumus) verba spiritus spiritaliter accipiamus, et de tribus istis eunuchizationibus aedificationem introducentes moralem. eunuchi nunc moraliter absitnentes se a venereis sunt appellandi. eorum autem qui se continent diferentiae tres sunt: et quidam quidem sunt natura frigidiores prae ceteris viris, de quibus recte dicitur: sunt quidam eunuchi, qui de utero matris suae nascuntur sic. quidam autem continentes sunt propter verba » hominum, quorum concupiscentiam; virilem praecidit non verbum divinum, sed verba humana, utputa qui philosophati sunt apud antiquos in gentibus aut apud eos »qui prohibent nubere, <haereses,> istissunt eunuchi qui ab hominibus fiunt. qui autem suscipit »verbum vivum et efficax et acutius super omnem gladium bis acutum« et »gladium spiritus« (sicut ait apostolus) et praeciderit concupiscentiam suam corpus suum non tangens, et hoc fecerit non invitus propter timorem hominum neque propter laudem humanam, sed propter solam spem regni caelestis, isti sunt qui eunuchizaverunt seipsos prop[ter regnum dei.

54. 15.5.1

    Magna ergo res est propter regnum dei suscipere eunuchizationem: quod non capiunt omnes, sed quibus datum est. datum est autem omnibus qui huiusmodi gladium petunt sibi ex deo. si auttem oportet et secundum historias moraliter intellegere eunuchos. dicemus quoniam sunt quidam eunuchi Pharaonis non generantes bonum, ut sint oenochoi illius <et> escam ei offerentes eunuchizati, sunt autem et homines dei propter hoc ipsum eunuchi numquam generantes malum, ut reaedificent casus Hierusatem. et de primis quidem in Genesi eunuchi numquam generantes malum, ut reaedificent casus Hieerusalem. et de primis quidem in Gensi scriptum est, de secundis autem in libro secundo Esdrae qui dixit: »et ego era eunuchus regis«. et tu ergo conisiderans invenies, quare ad restaurandum templum dei principari eunuchus factus est dignus. dicunt enim filii Hebraerorum Daniel et pueros tres in Babylonia fuisse eunuchizatos, ut inpreatur verbum dei dicentis ad Ezechiam: »quoniam ex semine tuo accipent, et facient spadones in domo regis Babylonis«. dicunt et quod de eis prophetanit etiam Esaias dicens: »ne dicat * * * eunuchus: quia ego sum lignum aridum. haec diciturdominus eunuchis: si elegerint quae volo, ego dabo eis in domo mea locum electum et nominatum et meliorem filiis et filiabus«. bonum est ergo secundum mysterialem locum nec generare in Babylonia, sed sine semine esse quantum ad Babyloniam sicut Daniel, ut genermus de spiritu sancto (sicut ille et qui cum eo fuerunt) visiones et prophetias et cetera opera bona.

55. 15.6.1

    Tunc oblati sunt ei pueri, ut manus eis inpon <at et> oret; discipuli autem increpabant eos. Iesus autem dixit: sinite pueros <venire ad me> et nolitge prohibere; talium est enim regnum 19, 13—15).

56. 15.6.2

    <> caelorum. et inponens eis manus abiit inde. Sciendum quoniam non est, quando non offeruntur pueri Iesu de quibus dicit (quasi depositum suscipiens eos a deo): »ecec ego et pueri quos dedit mihi deus«. puerorum autem istorum quidam quidem sunt infantes, alii autem adicuntur lactantes quasi inferiores infantibus, et dominus noster »ex ore« utrorumque perficit »laudem«, ut cognoscentes talia beneficia eius in pueris dicamus: »ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem«. pueros autem dicimus, qui in Christo adhuc carnales sunt et infantes, quales esse Corinthios apostolus sciens dicebat: »et ego non potui vobis loqui quasi spiritalibus sed quasi carnalibus, quasi parvulis in Christo«. tales autem pueri et tunc oblati sunt et cottidie offeruntur <> (» <>.

57. 15.6.3

    (<> <> Iesu. signum autem oblationis puerorum sunt multi, qui in Christo parvuli constituti atque lactantes et »lacte opus habentes, non esca perfecta«, accedunt ad fidem; de quibus dicit, qui dixit (»quemadmodum nutrix foveat filios suos« nutriens eos): »lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec usque adhuc potestis«.

58. 15.6.4

    Exponentes autem evangelistae hunc locum, quoniam quidem oblati sunt pueri Iesu, rettulerunt, non autem manifestaverunt a quibus oblati sunt, nobis videlicet relinquentes ut quaeramus, quod ab illis est praetermissum, utrum eventu omnes <tres> evangelistae praetermiserunt (cum possent conscribere utrum a parentibus sunt oblati aut a matribus), aut ratione divina et sapientia hoc fecerunt, ut ostendant quoniam qui offerunt pueros Iesu angeli sunt, qui accedunt et ministrant ei; quoniam ispsi sapienter cognoscunt differentiam puerorum vel infantium, quales Christo oportet offerri. voluntas autem offerentium pueros est, ut manus eis inponat Iesus et oret. oratio enim Iesu Christi et tactus eius pueris et infantibus, qui non possunt audire quae audiunt iam spiritales, sufficit ad auxilium eruditionis eorum; adprehendit enim eos virtus Iesu Christi, cum <tantum> manus suae speculationis posuerit super eos, et iam nullum malum eos contingit. foresitan autem(quantum ad textum) etiam offerentium ei pueros et infantes voluntas huiusmodi erat considerantium, quoniam inpossibile est ut postquam dominus tetigerit pueros vel infantes et per tactlum dederit in eis divinam virtutem, ut ruina aut daemonium aliquod tangere eos possit.

59. 15.7.1

    Aestimo autem: quoniam multae malignae virtutes circa animam hominis ab initio vacant iugiter ei insidiantes, ideo offerebant ut tangeret eos, quasi iam ex praecedentibus virtutem eius experti, qui offerunt pueros vel infantes salvatori, quoniam per inpositionem manuum eius et per orationem eius pro pueris et infantibus factam et per tactum eius repelluntur mala; virtus enim facta in eis non solum ad praesens sufficiens est custodire, verum etiam in posterum quasi prohibitoria constituta tactum contrari<or>um repellet ab eis. et salvatori ergo non quasi <simplum et> superfluum aliquid sciens hoc esse, sed salutare omnibus qui inpositionem manuum eius acceperint, dicit ad discipulos suos *** prohibentes pueros vel infan- tes offerri: sinite pueros uenire ad me et nolite prohibere eos. siquidem habent rationem, quae supra diximus de offerentibus <aut> qui erant qui offerebant, consequenter eis discipuli Iesu egregiae intelleguntur virtutes sanctae et doctae a filio dei; potest enim et ad illaw nomen discipulorum Iesu pervenire, ut non solum homines discipuli eius sint sed etiam angeli. si quis autem hoc quod dicimus putanerit violentum et voluerit discipulorum nomen non aliis nisi tantum hominibus applicare, discipulis eis qui prohibent offerri pueros Iesu et infantes, sic intelligendus est hic locus, ut eorum, qui profitentur verbi doctrinam, simpliciores quidem et quasi puerilem sermonem habentes et similem lacti quo nutriuntur adhuc novicii, quibus lac opus est et non solida esca, intellegantur esse doctores, <> <> <>, <>

60. 15.7.2

    » 9 <«> qui offerunt salvatori pueros et infants. nec enim possunt magis spiritaliori sermone eos nutrire, quam postulat status angusti sensus eorum, qui non dicere possunt sicut ille qui dicit: »Graecis ac barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum«. his ergo offerentibus salvatori huiusmodi pueros et infants, id est novicios fidei et minus adhuc eruditos, qui videntur esse perfectiores doctoribus illis simplicioribus et ideo sunt discipuli Iesu, priusquam discant rationem iustitiae de pueris etg infantibus talibus, reprehendunt eos qui simpliciter docent et per simplicem doctrinam pueros et infants offerunt Christo.

61. 15.7.3

    Manifeste autem intellegere poteris hoc, si consideraveris quod ait apostolus: »videte vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes secundum carnem, non multi fortes, non multi nobiles; sed quae stulta sunt mundi elegit deus« et »quae infirma« et »quae ignobilia« » »<>, <> <> <> et »quae non sunt, u tea quae sunt sestrueret«. [si] videat ergo quis eorum, qui doctrinam <et disciplinam> ecclesiasticam profitentur, offerentem aliquem quosdam stultos mundi et *** ignobiles et infirmos, qui propter hoc appellati sunt pueri et infants; videns autem [non] prohibeat (quasi sine iudicio facientem) eum qui offert tales salvatori atque magistro pueros et infants. et vide, si non convenit referre quae tractamus ad discipulos, quosdam quidem offerentes pueros, ut manus eis inponat Iesus et oret, alios autem prohibentes eos. et dicat ad eos qui prohibent offerentes pueros Christo magister et salvator et dominus: sinite pueros et nolite prohibere eos venire ad me. post hoc hortans discipulos sous iam viros constitutos condescendere utilitatibus puerorum (ut fiant pueris quasi pueri ut pueros lucrentur), dicat Iesus: talium est enim regnum caelorum. nam et ipse »cum in forma dei esset, non rapinam <> arbitrates est esse se aequalem deo«, sed factus est puer, ut dicat de eo Matthaeus, quoniam »stella, quam viderant in oriente, praecedebat eos donec veniens stetit ubi erat puer«. non solum Matthaeus, sed etiam ipse angelus, qui apparuit Ioseph, talem et tantum salvatorem nostrum puerum appellanit dicens: »surgens accipe puerum et matrem eius, et fuge in Aegyptum«. humilians ergo se facuts est quasi puer, ut recte dicat: sinite et nolite prohibere pueros venire ad me; talium est enim regnum caelorum.

62. 15.8.1

    Haec ergo debemus diligenter adtendere ut ne aestimatione sapientiae excellentioris et profectus spiritalioris contemnamus quasi magni pusillos ecclesiae, sed scientes quod dictum est: talium est enim regnum caelorum tales efficiamur, ut etiam parvuli sensu salventur per nos: non slum <autem sinentes pueros offerri Iesu, nec solum> non prohibentes pueros venire ad Iesum sed etiam ipsi cum pueris effecti pueri, in humilitate voluntatem domini adinpleamus, ut exaltemur a deo. scito autem quoniam pueri huiusmodi, quamvis non Omnia quae dicuntur sequi possunt (quasi pueri), tamen posuit eis manus Iesus, ponens autem abiit inde, et virtutem relinquens in pueris per tactum abiit a pueris, videlicet pueris non potentibus sequi Iesum, sicut ceteri discipuli eius perfecti. Siquidem autem »eloquia domini« evangelica »eloquia« sunt »casta« et »argentum igne examinatum«, argentum »probabile«, transmissum » terrae« et valde » mundatum« »et septies mundatum«, sine dubio debet esse aliqua idonea causa propter quam exponens Matthaeus hunc locum duas quidem causas ostendit offerendi pueros, non autem ad duas praecedentes causas intulit quae sequuntur. oblati sunt enim pueri non solum, ut manus eis inponat, sed etiam ut oret.

63. 15.9.1

    scriptum est autem post hoc, quoniam inponens eis manus abiit inde, et non addidit: et orans (potuit enim dicere: et inponens eis manus et orans abiit inde). et vide si potes dicere quoniam maioribus quidem pueroum servatur oratio Christi, qui possunt capere non solum inpositionem manuum eius super se sed etiam orationem eius ad patrem pro se, minoribus autem pueris sufficit inpositio manuum eius. dicens autem talium est enim regnum caelorum hortatur ut nemo, quamvis sit sapiens in ecclesia, glorietur adversus parvulos <neque contemnet infantes et pueros> Christi: quoniam non eorum talium puerorum est regnum caelorum, sed eorum qui per humilitatem facti sunt sicut pueri cum essent sensu perfecti. hance autem expositionem commendat apud Lucam positus sermo, quoniam cum dixisset: »offerebant ei pueros et infantes, ut tangeret eos, videntes autem discipuli prohibebant eos. Iesus autem dixit: sinite pueros venire ad me, talium est enim regnum caelorum«, statim quasi convenientia sensui praecedenti addidit dicens: »amen dico vobis, qui non receperit regnum dei sicut puer, non intrabit in illud«.

64. 15.10.1

    Et ecce unus accedens dixit ei: magister bone, quid boni faciam ut habeam vitam aeternam? (19, 16–30).

65. 15.10.2

    qui dixit ei: quid me dicis bonum? nemo bonus nisi unus deus.

66. 15.10.3

    Cum sit scriptum et de homine bono: »bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona«, et de angelis bonis et de spiritu sancto bono et de filio dei bono, hic salvator ad eum qui dixit: quid boni faciam, ut habeam vitam aeternam? ita respondit, ut proprie nulli conveniat esse bonum, nisi tantummodo deo, dicens: quid me dicis bonum? unus est enim bonus deus. scire autem oportet, quoniam hic quidem proprie bonum soli conventire dicitur deo, in aliis autem abusive. quod ergo invenitur in aliis <multis> appellatio boni, non est contrarium <>« <> huic dicto quod ait: »nemo bonus, nisi unus, deus«, quoniam omnes (sicut diximus) abusive dicuntur boni, unus autem deus proprie. Ipse quoque dominus, qui est »imago dei invisbilis«, sic et »bonitatis illius imago« est: et sicut ipse distat a bonitate patris quasi imago bonitatis a principali bonitate, sic et omnes, in quibus bonitatis nomen positum invenitur, distant a bonitate filii. plus auten distant omnes boni a bonitate filii, quam bonitas filii a bonitate paterna, quoniam plus filius propinquus est patri in omnibus bonis, quam omnes filio. forsitan autem et propter eum qui dixit: quid boni faciam, ut habeam vitam aeternam, hoc Christus respondit ad dum: quid me dicis bonum? nemo bonus nisi unus deus, ut illud confirment quod alibi dicit: »cum omnia feceritis, quae praecepta sunt vobis, debetis dicere: servi inutiles sumus. quod debuimus facere fecimus«. nam etsi omnia fecerimus, quae praecepta sunt nobis, nec sic (quantum ad haec verba) bonum aliquid fecimus; nec enim, si vere bona essent quae facimus, scriptum fuisset, ut facientaes ea dicamus esse nos inutiles servos, si proprie conveniret hominibus applelatio bonitatis: quoniam omne bonum nostrum abusive et non proprie dicitur bonum. vere enim quando declinamus »a malo« et facimus »bonum«, quan- tum ad conparationem ceterorum hominum nolentium declinare »a malo« et facere »bonum« dicuntur bona quae facimus; quantum autem ad veritatem, secundum quod dicitur in hoc loco quia unus est bonus, bonum nostrum non est bonum. et sicut »non iustificabitur in conspectus dei omnis vivens«, quoniam, quantum ad con- parationem iustitiae dei, omnis iustitia hominum invenitur neque iustitia esse, sic nec bonus in- venietur quisquam in conspetu <boni> dei quantum ad con- parationem bonitais illuis, quamvis quantum ad conpara- tionem ceterorum hominum bonus quis appelletur.

67. 15.11.1

    Dicere autem poterit quis, quoniam sciens dominus <habitum et> propositum in- terrogantis satis abese, ut fa- ciam?): quid me interrogas <> » de bono? tamquam si dicat: cum sis inparatus ad ea, qaue dicuntur, quid me interrogas de bono, quid boni faciens vitam aeternam pos- sidebis? et sic docet quoniam vere unus est bonus. considera autem, quomodo boni- tatem eius spirant etiam ea, quae videntur contraria esse (quale est: »ego percutiam« et »ego occidam« non minus quam quod dicit: »et viviere faciam« et »ego sanabo«). et si ipse facit dolorem, scire debemus, quoniam et medi- cus frequenter facit dolorem, fa- ciens enim deus dolorem »iterum restituit«. sic et ex bonitate, quos o <> < > <> <>. percutit, »percutit« quasi filios; »quis enim est filius, quem non corripit pater«? sed et »omnis disciplina ad praesens non videtur esse gaudii sed maeroris, post- modum autem fructum paci- ficum iustitiae reddet eis, qui per eam exercitantur«. propterea sicut percutit deus sic et sanat; verum est enim quod scribitur: »per- cussit, et manus eius sanaverunt«. etsi <autem> novum videtur, quod dicere nolo, tamen dico: boni dei est ipse quoque qui dicitur furor eius (quoniam opus salutis opera- tur arguens), et quae dicitur ira eius (quoniam est boni dei) corripit ut emended. et multa possunt dici de bonitate eius ad aedificationem hominum ut non conturbentur de bonitate <dei et de multitudine benignita- tis> ipsius. multa enim iuste »ab- scondit a timentibus se«, ut ne »dinitias bonitatis eius et <pa- tientiae et> longanimitatis« con- temnentes »secundum duritiam cordis sui et sine paenitentia cordis thesaurizent sibi iram«, quam non thesaurizabunt si ab- sconsa fuerit mulitudo »boni- tatis« eius ab eis.

68. 15.12.1

    Post hoc autem dicit: si vis in vitam intrare, serva mandata. ubi considera, quoniam quasi adhuc extra vitam con- stituto ei qui interrogabat de bono ita respondit: si vis intrare in vitam. hic autem require quo- modo quis sit extra vitam et quomodo intret in vitam: et ne forte secundum unum quidem modum sit homo extra vitam, qui est extra eum qui dixit: »ego sum vita«; alias autem omnis, qui super terram est (quamvis iustissimus esse videatur), potest quidem in umbra esse vitae, non autem in ipsa vita, cum sit corpore mortis circumdatus et dicens: »quis me liberabit de corpore mortis huius? « et: »sedens in regione et in umbra mortis«, » <> eo quod nondum venit in terram vivorum. introibit autem quis in vitam, abstinens quidem se »ab operibus mortuis« adpetens autem <eis contraria> opera viva, et iam num- quam quidem mortua loquens sed secundum verbum »dei« vivum viva, et non habens iam cogitations mortuas in corde sed vivas. sicut enim sunt opera mortua et opera viva, et verba mortua et verba viva, ita sunt et cogitationes mortuae et cogitationes vivae. de quibus ait apostolus: »cogitationibus invicem accusantibus aut etiam defendentibus in die, cum iudicaverit dominus occulta hominum«. et salvabitur quidem ille cuius cogitationes fuerin defendentes; periet autem cuius fuerint accusantes. si ergo et nos volumus introire in vitam, audiamus dicentem Iesum: si vis introire in vitam, serva mandate, et secundum mensuram observationis mandatorum ingrediemur in vitam, aut in interiore eius et beatiiora aut in mediocria aut ad quamcumque partem vitae illius, ad quam induxerit nos observatio mandatrum.

69. 15.13.1

    Ille autem audiens: serva mandata respondit: quae? data vult nos Iesus observare. data vult nos Iesus observare. ad quam interrogationem dixit: non occides, non adulterabis, non <> <> <> turtum facies, non falsum testimonium dices, honora patrem tuum et matrem, et: diliges proximum tuum sicut teipsum. et forsitan ista sufficiunt ut in pricipium (ut ita dicam) vitae ingrediatur quis, non autem sufficiunt haec vel alia similia istis ad interiora vitae introducere quemquam; qui autem praeterierit unum mandatorum istorum, nec in principium vitae intrabit. abstinendum est ergo omni volenti vel in principium vitae intrare ab adulterio, ab homicidio, a furto. sicut enim adulter et homicida non intrant in vitam, sic fur; in hoc enim peccatum multi etiam eorum, qui videntur credidisse eorum, qui videntur credidisse Christo, incurrunt, negotia huius mundi agentes et pecuniarios actus qui credunture eis, et qui operantur artes istas mediocres, qui omnes non sunt nundi a furto. non solum autem fures non intrant in vitam, sed nec socii eorum nec qui concurrunt eis; scriptum est enim in esaia: »socii furum diligentes munera«, item in Psalmo quadragesimo nono prohibetur enarrare »iustitias« domini et ad- <> <> <> <sumere in ore suo »testamentum« eius consentiens furibus ita: »si videbasfurem, concurrebas ei«, quod primum dictum est, in secundo autem loco: »et cum adulteris partem tuam ponebas«. et vide quia nec ipsum furem nec ipsum adulterum dicit, sed concurrentem furibus et cum adulteris partem suam ponentem. qui vult interare in vitam nec falsum testimonium dicere debet, expellitur autem a vita et qui non *** honoraverit parem suum et matrem. sed forsitan haec servare mandata non satis difficile est; opus autem est omnibus, qui per mandata praecedentia inducuntur, quasi maius et utilius quod mandat inplere: diliges proximum tuum sicut teipsum, quoniam et secundum apostolum quod ait: »non occides, non furtum facies, non adulterabis, et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo recapitulatur: diliges proximum tuum sicut teipsum«. et si omne mandatum »in hoc verbo recapitulatur: diliges proximum tuum sicut teipsum«, perfectus <autem> est qui inpleverit omne mandatum, <manifestum quod perfectus erit> qui inpleverit et hoc quod dicit: diliges proximum tuumsicut teipsum.

70. 15.14.1

    Si autem iste est perfectus, qui diligit proximum suum sicut se, quaere quomodo dicenti adolescenti haec omnia servavi a iuventute mea; quid adhuc mihi restat? respondit dominus quasi adhuc nondum perfecto constituto qui haec omnia fecit, et quasi consentiens ei qui dixit haec omnia feci respondit: si vis perfectus esse, vade et vende omnia quae possides et da pauperibus, et habebis thesaurum in caelis, et veni sequere me. vide erog, si possumus ad propositam quaestionem secundum unum quidem modum laliter respondere, quia ne forte quod ait: diliges proximum tuum sicut teipsum suspicari postest non a domino positum in hoc loco, sed ab aliquo nescio quo non intellegente subtilitatem dictorum istorum additum esse. hoc autem adicetum esse commendat, quod ipsum locum Marcus et lucas exponentes, neuter eorum <> <x003E; addidit: diliges proximum tuum sicut teipsum. dicet autem qui adiectum hoc esse defendere vult: si eadem ipsa diversis semonibus a tribus exposita sunt, numquam dixisset dominus: »adhuc unum tibi restat« aut »unum tibi dest« ei qui professus est se inplevisse mandatum quod ait: diliges proximum tuum sicut teipsum; quod dicitur: »non occides« et cetera »et si quod aliud est mandatum, in hoc verbo recapitulatur: diliges proximum tuum sicut teipsum«. nam secundum Marcum sic dicit: »intendens in eum« (qui dixerat: »omnia haec servavi a iuventute mea«) »dilexit eum« vel »osculatus est eum«. videtur enim adfirmasse professionem eius, qui dixit se omnia ea inplesse ***. intendens enim in eum mente vidi hominem ex bona conscientia confitentem se proposita inplevisse mandata. [

71. 15.14.2

    numquam enim si extra cetera mandata etiam illud se inplevisse dixisset diliges proximum tuum sicut teipsum, capitale et maximum Marcus et Lucas praetermisissent mandatum, nisi forte quis similia quidem dicat scripta, non autem de eodem ipso dicta esse. quomodo autem quasi nondum perfecto ei, qui extra cetera etiam hoc inplevit mandatum: diliges proximum tuum sicut teipsum, Iesus responderet: si vis perfectus esse, vade vende omnia quae possides, et da pauperibus? multam enim differentiam inter exemplaria invenimus, sive <> <> | <> <> per negligentiam scribentium, sive ex temeritate quorundam sive propter eos qui neglegunt emendare scripturas, vel propter eow qui, quod ipsis videtur, in emendationibus vel adiciunt vel subducunt. et in exemplariis quidem veteris testamenti quaecumque fuerunt inconsonantia deo praestante coaptare potuimus, utentes iudicios ceterarum editionum; ea enim quae videbantur apud Septuaginta dubia esse propter incosonantiam exemplariorum, facientes iudicium ex editionibus reliquis convenientia servavimus; et quaedm quidem notavimus quasi non posita in Hebraeo (non audentes ea omnio auferre), quaedam au7tem cum asteriscis addidimus, ut sit manifestum quonidimus, ut sit manifestum quoniam, quae non fuerunt posita apud Septuaginta, ex editionibus ceteris addidimus convenienter Hebraeo. in exemplariis autem novi testamenti hoc ipsum me posse facere suspiciones exponere me debere et rationes causasque suspicionum, non esse inrationabile exiostimavi, sicut in hoc loco quod dicitur: diliges proximum tuum sicut tei psum, quoniam apud Marcum et Lucam positum non est. iudicent autem quid possunt, utrum vera sint quae tractamus an falsa.

72. 15.14.3

    Tamen quasi posito etiam hoc: diliges proximum tuum sicut teipsum, age aliter tractemus hunc locum. scriptum est in enangelio quodam, quod dicitur secundum Hebraeow (si tamen placet alicui suscipere illud, non ad auctoritatem, sed ad manifestationem propositae quaestionis): »dixit, inquit, ad eum alter divitum: magister, quid bonum faciens vivam? dixit ei: homo, legem et prophetas fac. respondit ad eum: feci. dixit ei: vade, vende omnia quae possides et divide pauperibus, et veni, sequere me. coepit autem dives scalpere caput suum et non placuit ei. et dixit ad eum dominus: quomodo dicis: feci legem et prophetas? quoniam scriptum est in lege: diliges proximum tuum sicut teipsum, et ecce multi fratres tui filii Abrahae amicti sunt stercore, morientes praefame, et domus tua plena est multis bonis, et non egreditur omnino aliquid ex ea ad eos. et conversus dixit Simoni discipulo suo sedenti apud se: Simon, fili Ionae, facilius est camelum intrare per foramen acus quam divitem in regnum caelorum«. verum est ergo, quia non inplevit dives mandatum: diliges proximum tuum sicut teipsum, qui multos despexit pauperres et non est eis partitus aliquid de tantis facultatibus suis. impossibile est enim et inplere mandatum quod dicit: diliges proximum tuum sicut teipsum, et esse divitem, et maxime tantas possessiones habere. qui erogor non aestimat esse abiciendum verbum hoc quasi falsum diliges proximum tuum sicut teipsum, sed recipiendum quasi verum a domino dictum, dicet, non satis arguitione aperta, sed quoniam strictim et non satis odibiliter volens arguere divitem illum dominus noster quasi non vera dicentem, quod ait se inplevisse etiam illud mandatum: diliges proximum tuum sicut teipsum, dixit ad eum: si vis perfectus esse, vade vende omnia quae possides et da payperibus; sic enim apparebis dicere verum, si dilexisti aut diligis proximum tuum sicut teipsum.

73. 15.15.1

    Si quis autem aspiciens humanam infirmitatem et dificile hoc putans hominem posse inplere, despiciat verba et ad allegoricum se intellectum convertata, audiat etiam historiam quorundam gentilium, in qua propter sapientiam mundi referunt, quod hic dominus diviti facere mandat, quendam Thebaeum fecisse propter libertatem animae suae et exemplum vitae facilioris, et volentem se beatum demonstrare gentilibus et nihil » mundi istius« opus habentem tradidisse omnem substantiam suam populo Thebanorum. si ergo propter sapientiam gentium et dogmata liberantia animam (sicut illi putabant) hoc facere potuit homo gentilis, 673 quomodo non facilius potest facere, qui concupicit in se suscipere Christi perfectionem? si autem et de divinis scri ´ pturis placari quis vult, quoniam possibile est quod praecipit Christus, audiat historiam de Actibus apostolorum ita conscriptam: »omnes autem qui crediderant in idipsum habeban t omnia communia, et possessions et substantias vendebant et dividebant, prout quisque opus habebat. cottidie autem permanents in idipsum in temple, et frangentes in domibus panem, percipiebant cibum cum laetitia et simplicitate cordis, tiam ad uoniversum populum«. et post modicum iterum dicit: »multitudinis autem credentium erat cor et anima una, et nemo eorum dicebat aliquid suum esse, sed errant illis Omnia communia« et cetera. in quo loco introducitur de Anania et Sapphira coniuge eius, qui vendiderunt »praedium« suum et »de pretio« praedii partem aliquam subtraxerunt » et ideo passi sunt quae passi sunt. dignio enim errant in hoc saeculo recipere suum peccatum propter raptum, ut mundiiores exeant ab hac vita, mundati castigation sibi inlata per mortem commune, quoniam credentes errant in Christum.

74. 15.15.2

    Puto autem quoniam »audiens Ananias haec verba« ideo »cadens expiravit«, quoniam non sustunuit arguitionem Petri, sed crusiatus in se adeo est punitus, ut etiam expiraret, verbis videlicet Petri catechizantibus animam eius. nec Petrum hic aestimar eius. nec Petrum hic aestimare debemus interfecisse Ananiam, sed illum non sustinuisse acritudinem verborum Petri dicentis ad se: »ut quid replevit satanas cor tuum, ut mentireris spiritui santcto et fraudares de pretio praedii ? nonne manens tibi nanebat, et venditum in tua erat potestate? quid quoniam posuisti in corde tuofacere rem talem? non es mentitus bominibus sed deo. au- ´

75. 15.16.1

    Convenienter aliquis quaerere potest, quoniam si perfectus est qui omnes habet virtutes, ut iam ex militia nihil agat, quomodo sit perfectus qui vendidit Omnia sua et pauperibus dedit? ponamus enim aliquem hoc ipsum fecisse, quomodo fiet statim et sine ira? et si contigerit eum esse sine ira, quomodo fiet statim et sine tristitia ? quomodo fiet etiam extra timorem, ut, non timeat aut dolorem aut mortem vel quaelibet alia, quae possunt animam inperfectionrem turbare? quomodo qui erogavit substantiam saum pauperibus, peribus, erit absque omni concupiscentia? deinde *** quod tradidit Omnia sua, ut patiens aliquid humanum ex paupertate paeniteat eum facti desideret autem similia ( possidere. si autem et quae dicitu voluptas, inrationabilis constituta elelvatio animae, passio est, quomodo quis mox ut tradiderit Omnia sua pauperibus statim liberabitur a passion iactantaie vanae? adhuc autem adiciens aliquis dicat: quomodo potest ex eo, quod tradiderit bona sua pauperibus etaim sapiens fieri et suscipere sapientiam die, ut possit reddere rationem omni homini mterroganti se de fide vel de omnibus, quae in scripturis absconse sunt dicta? sive enim ex hoc ipso solo dicimus quemquam fieri perfectum, etsi non habuerit ea quae diximus, ad inrationabilitatem venimus dicentes aliquem et perfectum esse simul et peccatorem (peccator est enim omnis, qui irascitur sine causa, et si quis saeculi8 tristitia contristatur, et qui Dolores timet aut mortem, et qui desiderat quod non habet, et qui sine ratione extollitur quasi in bonis quae non sunt bona). sive simul ut tradiderit bona sua payperibus, dicimus eum quasi receptaculum dei factum suscipere omnes virtutes et deponere malitiam universam, fideliter quidem (ut communiter nominem) dicimus, nescio autem si vere; et forsitan deridebunt nos quasi non sapienter dicentes, qui audierint solutionem huiusmodi.

76. 15.17.1

    Sapienter ergo videbitur forsitan dicere quis servans simplicitatem verborum et non moraliter aliquid dicens de eis, si sic responderit quasi fidelis, dicens quoniam qui pauperibus tradit bona sua ipsorum orationibus adiuvatur <ut salvetur>, accipiens ad suam spiritalem inopiam spiritalem abundantiam eorum, qui patiuntur inopiam carnalem (sicut ait apostolus ad Corinthios scribens) et fit hoc modo perfectus, quamvis aliquas (quod humanum est) habuerit passions, et si quis alius hanc inopiam passus fuerit et magno adiutorio fuerit adiuvatus, deo exaudiente tantorum pauperum refrigerantium preces: qui tamen similes sunt apostolic aut Paulo inferiors, paupers quidem in corporalibus sicut illi, divites autem in spiritalibus. ita iste qui mutavit pro divitiis paupertatem, ut fiat perfectus (credens sermonibus Christi) adiuvabitur statim sicut <et> apostolic Christi, ut sapiens fiat in Christo, ut magnanimous, ut iustus, ut castus et absque omnimoda passion. non tamen sic debemus intellegere, ut in ipsa die, vel in ipso tempore, quo tradiderit bona sua pauperibus, efficiatur omnino perfectus. sed consequenter ex illa quidem die incipiet speculation dei adducer eum ad omnes virtutes, ut incipiat ex eo proficere sicut Isaac propter adiutorium dei conlatum in se, et magis atque magis crescet per singulos dies, donec additus sicut Isaac »magnus« efficiatur »valde valde« in omni virtute, omni videlicet militia avulse de anima eius. et si quis hanc expositionem defendere vult, dicere non cogetur perfectum fieri hominem per hoc ipsum, quod tradierit bona sua ayperibus, alias delinquentem.

77. 15.18.1

    Alter autem (forsitan abundans fide et studio transeundi ad subtiliora et ad magnitudinem aliquam intellectuum eminentium et dignorum Christo) relinquens verbi simplicitatem ad expositionem morale transibit, dicens substantiam esse uniuscuiusque animae actus ipsius post exitum, ut sit substantia quidem iustorum boni actus ipsorum, malorum autem mali. hic ergo dicet eum, qui multas habebat possessions, divitem fuisse in mysterio eius, qui multa possidet opera mala, in quibus potest esse et amor divitiarum et concupiscentia gloriae et aliae res terrenae replentes animam eius. <> <> <> quoniam ergo potest aliquando, qui hoc modo dives est, abstinere quidem se a malis quibusdam, utputa ab homicidio, ab adulterio, a furto, a falso testimonio, et quae conveniunt parentibus reddere cum quodam honore, potest etiam esse aliquis et misericors ad proximos non tamen et perfectus: ideo consilians huiusmodi viro inperat Christus vendere omnem substantiam malam et quasi trader eam virtutibus operantibus eam, quae ab omni bono paupers sunt et propter hoc non sufferunt minas, secundum quod scriptum est: »pauper autem non suffer minas«. sed scio, quia valde violenta videbitur expositio ista, solvens quidem honeste quae de perfectione sunt dicta, non autem valde persuadens, ut deponens quis quae malitiae sunt, vendere intellegatur substantiam *** et dare pauperibus.

78. 15.18.2

    Quasi in tali autem praeventus loco dicam: qui hanc expositionem defendit, dicere potest quoniam plenus est peccator spiritibus secundum mensuram pec- <> » <> catorum suorum;’utputa fornicarius (secundum quod dicitur in scripturis) spiritu fornicationis, furibundus spiritu furoris et maliloquax spiritu criminationis. istam substantiam adquisivit, qui malus fuit et factus est participation malorum spirituum abundantior et multiplicior in ipsis malis. sicut autem adquisivit qui seam emens arbitrio proprio conplacens malis, sic vendit eam et dat talibus pauperibus, de qualibus loquitur sermo, per hoc quod credidit verbis Christi, et reliquit eam. sicut enim »pax« apostolorum revertitur 678 ad ipsos, nisi fuerit »filius pacis«, sic fornication et universa peccata revertentur ad paupers, qui auctores sunt peccatorum. cum non fuerit quis utens malis eorum. et sic neque dubitation erit, quin statim fiat perfectus qui sic vendidit omnes, sicut tradidimus, proprias facultates et dedit pauperibus. si autem et tempore » <> multo huiusmodi facultates venduntur et multum tempus necessarium est, ut tradantur quibus dixi pauperibus, nihil contrarium est; sed secundum aestimationem traditorum malorum pauperibus per tempora fit perfectus qui talia facit. manifestum est autem, ut qui talia egit habeat thesaurum in caelo et ipse factus caelestis. »quails« enim »terrenus (hoc est malignus) tales et terreni; et quails caelestis (id est Christus) tales et caelestes«. in parte ergo sui caeli habebit thesaurum, qui voluerit esse perfectus et vendiderit omnes facultates suas et dederit pauperibus. sed ne aestimes huiusmodi virum inveniri interdivites huiusmodi quales sunt modo. quis enim horum deposuit amorem divitiarum et (ut ita dicam) mundi amorem, quis ad plenum deposuit spiritum gloriae vanae, ut suscipiat in suo caelo thesaurum gloriae dei et divitias, quae sunt in omni verbo et in omni sapientia dei? quis enim deposuit spiritum concupiscentiae et timoris aut irae aut voluptatis? proprie ergo qui vult secundum subtilitatem discutere veritatis, pronuntiabit hoc in apostolic esse et qui similes fuerint eis, iste autem talis et poterit sequi Christum, qui (sicut diximus) vendidit universa et habuit thesaurum in caelo; nec enim distrahitur huiusmodi vir ab aliqua mala possessione, quominus Christum sequatur.

79. 15.19.1

    Audiens autem verbum adolescens abiit tristis; erat enim habens possessions multas. et considera (secundum conversationem humanam) quomodo cum difficultate divellimur a bonis terrenarum divitiarum vel a concupiscentia gloriae vanae. magis enim volumus <quia desiderium amamus> adipisci etiam ea, quae male desideramus, quam liberari a desideriis malis, et magis volumus ut non incidamus in ea, quae arbitramur esse timenda, quam deponere inimicum timori dei timorem. sed vide quia non senior aliquis introducitur in hoc loco neque vir, qui evacuaverat »quae parvuli errant«, sed adolescens, qui audiens verbum abiit tristis. adolescens enim erat secundum animam, et propterea relinquens Christum abiit (ad vituperationem enim dictum est eius: <abiit>), et

80. 15.19.2

    <> abiit tristis tristatus »tristitia saeculi«, quae »mortem« operatur. erat enim habens possessiones multas, quas diligebat, diligens irasci, diligens tristari (propter quod et abiit tristis) et quantacumque ei nascebantur ex malo, quae tenebant animam eius. si autem intellegere vis historiam secundum expositionem aliquorum, quam superius ex parte tetigimus, in dimidio invenis hunc adolescentem laudabilem, in dimidio vituperabilem. laudabilem quidem, quia nec occidit nec adulteratus est nec aliquid eorum fecit quae prohibet lex, sed adhuc adolescens constitutus honoravit patrem et matrem; vituperabilem autem, quia tristatus est in verbis Christi vocantibus eum ad perfectionem et promittentibus ei, ut si tradidisset Omnia, quae habebat, magnus efficeretur.

81. 15.20.1

    Abeunte autem eo dixit Iesus discipulis suis; amen dico vobis, quoniam dives difficile intrabit in regnum caelorum. ex quo considerandus est sermo Christi cautissimus, quoniam non simpliciter dixit: dives non intrabit in regnum caelorum, quod si dixisset, exclusisset utique divites a regno caelorum. nunc autem dicit: dives difficile introbit, difficultatem quidem salutis divitum manifestans, non autem inpossibilitatem suae potential declarans. quod ex ipso hoc textu manifestissime declaratur, posse divitem cum difficultate quidem resistere passionibus suis at que peccatis, tamen posse. si autem moraliter intellegamus divitem (secundum quod supra diximus) eum qui multorum malorum habet substantiam congregatm, quaeres quomodo vel cum difficultate introibit dives in regnum <> <> <> < caelorum. difficultatem autem introitus utriusque divitis ad salute manifestat subiecta parabola dicens: facilius est camelum per foramen acus intrare, quam divitem in regnum caelorum. in qua parabola dives conparatur camelo non solum propter inmunditiam animalis, sicut docuit lex, sed etiam propter totius corporis eius tortuositatem, regnum autem caelorum foramina acus adsimilatur, ut demonstretur ex eo quoniam satis artus est et supra modum contribulatus regni caelestis introitus. ostendit autem quoniam sieut ex se ipso inpossibile est camelum per foramen acus intrare, possibile autem quantum ad deum, sic et divitem, quantum ad ipsum pertinent, inpossibile est >. <> <> intrare i regnum caelorum, possibile autem quantum ad deum, qui potens est ineffabili sua virtute aut grossitudinem malorum mali hominis subtiliare aut angustiam introitus facere ei capacem. quoniam autem propter difficultatem introitus, et non propter inpossibilitatem accepit ad exemplum foramen et camelum, claret ex eo quod ad discipulos (dicentes: quis ergo potest fieri salvus?) respondit: 681 apud homines hoc inpossibile est, qpud deum autem omnia possibilia. ergo possibile est et camelum per foramen acus intrare, non tamen apud homines, sed apud deum. quomodo autem faciat hace possibilia deus, pise scit et Christus eius et cui revelaverit Christus. Qui autem profecit in sapientia et sermone, audebit forsitan abundantius et de a cu et de foramine eius exponere. nos autem <> <> <> hoc adiciemussolum, quoniam sunt quaedam quae fiunt in lege artificio consutili, necessariam habentia acum, ut secundum sapientiam dei faciat opera quis artificii quod suscepit. qualitercumque ergo intellecta fuerint opera consutilia <et acus illa>, ipsa consutura dabit intellegere quae intellegi debeant in hoc loco; quae nunc dicere et manifestare forsitan quidem et supra nos est, forsitan quidem et scienti multum et inportunum exitum habere videbitur. duobus ergo propositis, camelum per foramen acus intrare er divitem in regnum caelorum, facilius esse dixit primum. quaere qutem inter homines, alium quidem camelum constitutum per foramen acus intrantem, alium autem divitem (inpossibiliter quidem quantum ad homines possibiliter autem quantum ad deum) intrantem in regnum caelorum. quicumque ergo inventus fuerit esse camelus et quodcumque inteellectum fuerit acus foramen, intrabit per illud. puto gentium introitum in regnum caelorum faciliorem ostendere volens quam Iudaeorum divitum hanc similitudinem introduxit. in quibus autem gentes dicebantur pauperes, in his Iudaei divites erant. utrum autem manifestent haec fines aliquos secundum mysteria quaedam adducentes ad fines aliquos per quasdam vias deo soli possibiles necne, discutiat qui discutere potest.

82. 15.21.1

    Tunc respondens Petrus dixit ei: ecce nos reliquimus omniaet secuti sumus te; quid utique erit bobis? et hoc postrit quis et simpliciter interpretari et moraliter. <> <> <> qui ergo simpliciter intellegere vult, talia dicet: sicut enim in datis non ipsum datum sed adfectum dantis aspiciens deus iustificat et melius suscipit parva dantem cum magno adfectu quam magna ex <multis et cum> adfectu modico (sicut manifestum est ex his quae scribuntur propter data divitum magna et duo minuta viduae), sic et in his, qui propter dei dilectionem dimittunt quae possident, ut inseparabiliter Christum sequantur omnia secundum verbum eius agentes, non magis acceptabilior erit qui plura reliquerit eo qui parva dimiserit. ergo etsi minima et contemptibilia Petrus cum fratre suo reliquit, quando <ambo> audientes: »venite post me, et faciam vos piscatores hominum«, » statim relictis retibus secuti sunt eum«, sed non minima |

83. 15.21.2

    sunt aestimata apud deum considerantem quoniam ex tanta plenitudine dilectionis illa minima reliquerunt, ut etiam si multas habuissent possessiones, omnia sine dubio reliquissent nec ab eis ullo modo retenti fuissent aut impediti ab impetu dilectionis huiusmodi. et puto quod magis confidens Petrus de adfectu suo, quam de ipsa quantitate rerum relictarum, fiducialiter dixit ad Iesum: ecce nos reliquimus omnia et secuti sumus te; quid utique erit nobis? consequens est autem sentire, quoniam non solum retia, sed 683 etiam domum et uxorem forte reliquit et filios et possessiones quasdam etsi parvas.

84. 15.21.3

    Magnum ergo aliquid demonstratur de petro et de fratre ipsius, quoniam audientes: »venite post me, et faciam vos piscatores hominum« nihil cunctantes »statim relictis retibus secuti sunt eum« necsunt imitati eum, qui dixit: »sed primum permitte mihi ire et <> renuntiare eis qui sunt in domo«, nec simile aiquid fecerunt ei, qui dixit: »permitte mihi primum ut eam et speliam patrem meum«. et ddiligenter adtende, quoniam honestissime percussi Christi praecepto et promissionibus eius et credentes, quoniam modicam capturam piscium relinquentes homines piscaturi fuerant ad salutem, »statim relictis retibus« et quasi obliti suroum omnium »secuti sunt eum« ut digni efficiantur hac interrogatione, quam fecit dicens: ecce nos reliquimus omnia et secuti sumus te. observa simul et hoc, quoniam occasio interogationnis huiusmodi ex illo facta est Petro, quod verbum christi audvit ddcenti: si vis perfectus esse, vade vende omnia quae possibe et da qauperibus, et habebis theaurum in caelis, et veni sequere me; deine quia considervit adolescentem cum tristitia abeuntem, quoniam praeposuit multas possessiones habere in teris, quam esse perfectus in deo, considerans quoque et difficultatem divtum ingrediendi in regnum caelorum, ideo quasi qui ipse non facilem rem consummaverit in eo, quod universa reliquit et sectus est Iesum, dixit: ecce mps re;oqiomis p,moa et secito sumus te. propterea Petro fiducialiter ista dicenti respondit promissionem istam maximam Christus, ut sit unus ex iudicibus Israel.

85. 15.22.1

    Quoniam autem verbi simplictias non est satis idonea auditorem ingenii eminentioris placare de honestte sensu in moralibus expositionbus consistente, etiam hunc locum ita ttrademus, quoniam hoc ipsum quod ait: ecce nos reliquimus omnia eet secuti sumus te, retia contemtibilia <si sogmofocat se> requisse + vel pauperem domum et vitam in pauperate doloribus plenam, non adeo magnum est nesque digmum tli discipulo, cui «esse Iesum <> <> <> Christum filium »dei vivi«, »sed pater caelestis«, cui etiam fuerat dictum: »tu es Petrus, et super banc betram aedificabo ecclesiam meam, et portae inferorum non praevalebunt ei«. ergo ne forte ea, quae tradita sunt superius de verbis Christi dicentis: vade et vende omnia quae possides et da pauperibus, et habebis the sayrum in caelis, et veni sequere me, utilia et vera sunt in praesenti! Petrus enim omnia reliquit, in quibus erat peccator, propter quae et dixerat: »exi a me, domine, quoniam homo pecator sum ego«, et magna laus erat eius cnfidentis, ut de de cetero non pecaret, qui dixit: ecce nos reliquimus omnia, et non solum mala reliquimus, sed et te secuti sumus. quod autem dicit secuti sumus te potest dici: secundum omnia, quae pater revelavite petro esse filium suum, secuti sumus te iustitiam secumdum quod iustitia es, secuti sumus te sanctificationem secudum quod sanctificatio es, <> | et sapientia et pax et veritas et via ducense ad deum et vita vera. propter quod quasi victor athleta post luctamen agonothetam interrogat quae sint praemia certa minis eiusmodi, quae adhuc nesciebat. quid utique erit nobis ! et nos si volumus percipere, quae sunt Petro promissa, similiter omnia reliquamus, ut de cetero nulla teneamur malitia neque aliquibus operibus eius, sed verbum dei sequamur, ut dicat nobis et omnibus sequentibus eum, quae in sequentibus dicit: amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me, in regeneratione, cum sederit filius hominis super sedem maiestatis suae, et vow sedibitis super duodecim thronos iudicantes duo decim tribus Isreal. quod et ipsum et simplicem habet interpretationem exhortantem relinquere bona saeculi propter Christum, et spiritalem et altiorem. qui ergo secundum literam intellegere vult, talia decet: non omnes disit sequi Christum sermo, sed eow, qui tunc fuerunt apostoli et qui similiter eis <obstinate> secuti fuerant eum, secutos se appellavit; posteriores autem manifestavit per illud quod dixit: et omnis qui reliquerit fratres aut sorores et cetera. Qui ergo secuti sunt Christum, non quaedam sed omnia relinquentes, sedebunt super duodecim thronos, iudicantes duodecim tribus Israel. et hanc potestatem accipient in resurrectione mortuorum; ipsa est enim <re> generatio et nova quae dam nativitas constituta, quando et caelum novum et terra nova creatur his, qui seipsos renovaverunt et novum traditur testamentum et calix ipsius.

86. 15.23.1

    illius autem regenerationis prooeemium est, quod apud Paulum vocatur <> »<> <>» lavacrum regenerationis, et illius novitatis mysterium est haec renovation spritus. et forsitan quidem secundum hanc nativitatem » nemo est nundus sorde, etsi unius diei sit vita eiqus« propter nativitatis nostrae carnalis mysterium, secundum quod ait David ex persona omnium nascentium ex carne et sanguine, quoniam » in iniquitatibus con - cepit me mater mea« . secundum regenerationem autem baptismatis omnis quidem est »mundus a sorde«, qui renatus fuerit »exaqua et spiritu«, ut audacter autem dicam, mundus est » per speculum in aenigmate« . secundum tertiam autem regenerationem, quando sederit filius hominis in sede gloriae suae, omnis qui in illam regenerationeml venerit, quae est in christo, mundis simus erit »a sorde« et »facie in faciem« videbit, et ipse »per lavacrum regenerationis« veniens ad illam regenerationem. si autem vis intellegere illud lavacrum,

87. 15.23.2

    <> » intellege quomodo Iohannes »inaqua« baptizans »in penitentiam« dicit de salvatore, quoniam »ipes vos baptizabit in spiritu <sancto> et in igne«. In ista ergo regeneratione baptismatis consepulti sumus Christo; <«consepulti> enim sumus cum ill> (secundum apostolum) per baptismum«. in illius autem regeneratione baptismatis, quod erit in spiritu et in igne, conformes efficiemur »corpori gloriae suae et ipi sedentes super duodecim thronos, si tamen relinquentes omnia (secundum utramque interpretationem superius facteam magis autem iuxta secundam) secuti sumus Christum. tunc autem cum sederit filius hominis in sede gloriae suae, inpletur prophetia quae dicit: »dixit dominus domino meo: sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum«. et tunc »oportet eum regnare, donec ponat deus omnes inmicos eius sub pedibus eius«, donec »novissima inimica mors« destruatur, qua >destructa iam non erit mors ante faciem salvatorum sed sola credita vita. morte enim constituta ante faciem hominum propter eam non creditur vita ab his, qui tenentur a morte; destructa vero 687 morte ab omnibus vita creditur. tale aliquid positum est in lege ita: »posui ante faciem tuam vitam et mortem«, item: »erit vita vestra suspensa ante oculos vestros«, et: non credetis vitae vestrae«.sedebit autem filius hominis super sedem gloriae suae, cum nullus contemptibilis et inglorius fuerit in regno eius; omnes enim tunc; qui » gloriam ab hominibus« non acceperunt nec fecerunt aliquid ut »ab hominibus« glorificarentur, sed gloriam solam quae ex deo est quaesierunt, regnabuntur ab eo, qui sederit super sedem gloriae suae. tunc inplebitur et oratio Christi, quam oravit et dixit: »pater, glorifica me ea gloria quam habui, priusquam mundus fieret, apud te«.

88. 15.24.1

    Siautem potes intellegere verbum restitutum, postquam factus fuerat caro et omnia quae- <> cumque factus est ***, secundum quod unusquisque necessarium habuit fieri eum sibi, ut omies lucretur, et postea restitutum, ut fiat qualis fuit in principio apud deum« (deus enim verbum erat) in gloria sua quasi verbum, ergo videbis eum sedentem super sedem gloroiae suae, quando non alium ab eo intellexeris filium hominis, qui secundum corpus homo aestimabatur. tunc autem, cum haec in restitutione salvatoris fuerint facta, et qui reliquerunt omnia et secuti sunt eum sedebunt, quasi conformes facti »corporis« et sedis gloriae eius, super duodecim thronos iudicantes duodecim tribus Israel. omnis enim vita iustorum iu- <> dicabit duodecim tribus Israel, quae non crediterunt, et iudicabunt apostoli et qui apostolorum imitati sunt vitam, et iudicabunt generosos quidem, propter quod sunt Israel, non autem egerunt digna genera suo. forsitan autem quod dicit apostolus: » in vobis iudicabitur mundus« dicitur ad eos, qui venerunt ex gentibus, quod autem dicit: seldebitis et uow super duodecim thromos iudicantes duodecim tribus Israel dicitur ad apostolos et ad eos qui apostolicam imitati sunt vitam, iudicaturos Israel, qui generosioes tomundo habentur.

89. 15.25.1

    Si quis ergo reliquerit monia et secutus fuerit Iesum, quae Petro promissa sunt et ipse percipiet. si autem non omnia reliquit sed quaedam quae specialiter inferius referuntur, hic multiplicia recipiet et vitam possidebit aeternam secundum quod ait: et omnis qui reliquerit fratres aut sorores aut parentes aut filiow aut agrum aut domum propter nomen meum, aut domum propter nomen meum, centuplum accipiet et in futuro vitam aeternam possidebit. et hoc quidem quoniam habet non contemptibilem rationem et secundum simplicem traditionem exhortatoriam ad contemnendam omnem carnalem cognationem et omenm substantiam mundialem, omnis homo fatebitur, quoniam multi credentium Christo odio habiti sunt a parentibus suis et elegerunt eos et omnem substantiam spernere. ut vitam posiderent aeternam. credentes quiaomnis qui reliquerit fratres secundum parents carnales et filios carnis et in terra maledicta agros et domos in ea, et reliquerit propter aliud nihil nisi propter nomen christi, multiplicia recipiet; 003C;multiplicia enim> et (si oportet sic nominare) inaestimabiliter multiplicia spiritalia magis quam carnlia, et adhuc supra quod multiplicia recipit non in vita hac temporali, sed in illa vitaaeterna factus percipiet ea. et multiplices quidem fratres et sorores exponere facile est: nam et in hoc saeculo pro fratribus carnalireliquit, multos invenit fratres

90. 15.25.2

    ˆ’ secudum fidem. sic et parentes omens inreprehensibiles episcopos et quod reliquit infideles parentes. similiter et filios omnes aetatem filiorum habentes. quomodo autem intellegatur multiplices agros vel domos <pro eis> quae reliquerit invenire. non similiter tradere possumus.

91. 15.25.3

    Sunt ergo (sicut aestimo) in angelis fratres et sorores omnes qui exhibuerunt se Christo virgines catas, tam isti qui adhuc in terris habentur, quam illi qui iam viviunt in caelis. parentes autem quales dicti sunt Abrahae: »tu autem ibis ad patres tuos in pace, nutritus in senecta 30 bona«. si autem facti fuerint aliquando (secundum illow patres) 690 isti aliorum patres, multipliciter recipiunt etiam natos. agros autem et domos multiplices * * * intellege mihi in requie paradisi et civitate dei, de qua »dicta sunt gloriosa«, »in cuius gravibus dinoscitur deus cum suscipiet eam«, ut dicatur ad eos qui illic possident domos: »sicut audivimus, ita et vidimus in civitate dodmini virtutum, in civitate dei n ostri«, de qua dicitur: »distribuite graves eius«. super haec autem omnia possidebit vitam aeternam.

92. 15.26.1

    Multi erunt primi novissimi et novissimi primi. et hoc habet aliqua et secunddum simplicem sensum exhortari potentia eos, <> <> qui nup[er accedunt ad verbum divinum, ut festinent per ea quae constituta sunt hominibus ad profectum ascendere prae multis, qui videntur senuisse in fide, ad verbum et vitam quae est super illos, cum neque tempus neque parentes infideles inpediant eos qui nuper accedunt. potest etiam huiusmodi sensus et destruere et extollere qui gloriantur eo, quod a Christianis parentibus sunt enutriti in ipsa Christianitate, maxime si fuerint ex patribus <et maioribus> sacerdotali sede dignificatis, id est episcopatus aut presbyteratus aut diaconatus in populo dei. audientes enim, quia multi erunt primi vovissimi et novissimi primi, recordabuntur ut non glorientur in eo, quod videntur priores, neque humilientur et pusillanimes fiant quasi minus aliquid prioribus possidentes, pro eo quod Christianitatis dogmata novissimi receperunt.

93. 15.26.2

    <> 15

94. 15.26.3

    Habet etiam Alterum intellectum,

95. 15.26.4

    Ut sint quidem primi Israelitae, Qui facti sunt novissimi propter Infidelitatem suam et proditionem In Christo, gentes autem no- Vissimi facti sunt primi: sit amen Permanserint in fide »non alta Sapientes, sed humilibus consen- Tientes«, et si communicantes Radici patriarcharum et pingue- Dini verbi partum conplantati Fuerint secundum propositum spi- Ritalis legis et Secundum voluntatem propheta- Rum, sit amen et ipsi intellegantur Spiritaliter sicut lex, Illis videlicet a bona olive propter Infidelitatem praecisis. Christo enim »in iudicio« veniente In istum mundum, ut gentes quae Non videbant viderent, Israelitae Autem »videntes« ut propter in- Fidelitatem »fierent caeca«, nos Proselyti Ascendentes per fidem Facti sumus »sursum« et primi, <> (Israelitae autem qui fuerunt pri- Ores sunt facti novissimi Per infidelitatem Cadentes. Sic intellegitur et quod Ait: »si quis vult primus esse, Erit novissimus«, tamquam si di- Cat: quoniam nune primatum Accipient qui ex gentibus credunt In me, qui aestimantur novissimi Esse apud Israelitas, novissimi Autem iudicabuntur a deo omnes Israelitae, Etsi videntur »propter tempora« Primi. Si quis ergo vult fieri vere Primus, fiat in istis qui nune Novissimi aestimantur ab Israe- Litis; quicumque autem coluerit Esse in illis, qui primi esse viden- Tur, primate ad gentes translato Conputabitur inter novissimos. Vide autem caute Quod loquitur sermo. Multi (inquit) Erunt primi novissimi. Non omnes primi erunt no- Vissimi nec omnes novissimi erunt Primi. 30sunt enim qui primi fuerunt et nihilominus permanent primi, sicut apostolic Christi qui 692 Israelitae fuerunt de semine Abra- Hae, Qui etiam nunc primi habentur; Et sunt novissimi <novissimi> Nihilominus permanents, Qui male se tractant de populo Christiano et videntur de ec- Clesia esse cum non sint.

96. 15.27.1

    Adhuc autem vide si Potes dicere primum genus esse Angelorum quasi honorabilius Quam genus est hominum qui Novissimi Prae angelis esse videntur. Nam sicut scriptum est in Iob: »quando factae sunt Stellae, laudaverunt deum omnes Angeli eius«, quasi antiquiores <et Honorabiliores> non solum homine Post creato, Sed et omni creatura propter eum Create. Et sic audebit aliquis Dicere, quod multi angelorum Qui priores fuerunt hominibus Efficiuntur inferiors quibusdam Hominibus, multi autem hominum <> »qui natura novissimi sunt efficiuntur per vitam angelicam et Verbum dei quibusdam angelis superiores, qui primi quidem fuerunt constituti, facti sunt autem novissimi propter aliquas culpas. accipe autem ad haec scripturam apostoli dicentis: »an nescitis quoniam angelos iudicabimus, numquid saecularia«? sed et Iudas dicit, quoniam »angelos dei, qui non custodierunt principatum suum, sed reliquerunt propriam habitationem«, deus »in iudicio magnae diei vinculis gravibus sub caligine conservavit«. vide ergo nisi isti quidem, quamdiu »custodierunt principatum suum« et non reliquerunt »propriam habitationem«, multo fuerunt hominibus meliores et erant hominum primi, quorum »anima hu-

97. 15.27.2

    >

98. 15.27.3

    miliata erat pulverem« , qui facti fuerant in corpore humilitatis, ut vix dicerent aliquando: »miser ego liomo; quis mc liberabit de corpore mortis huius« ? homines autem, qui angelorum conparatione novissimi erant, angelorum primi efficiuntur eorum, qui non conservaverunt »principatum «, sed reliquerunt »propriam «, accipientes principatum secundum quod scriptum tum est : »esto potestatem habens super decem civitates« aut quinque civitates« . facti ergo in habitatione quidam angelorum derehquerunt eam, efficiuntur autem homines primi, si quando fecerint praedicato sibi regno caelorum, quae possunt eos sublevare ad illam habitationem quam angeli reliquerunt. et multi ex novissimis et nativitatem habentibus super terram

99. 15.27.4

    ascendentes, ut fiducialiter dicere possint: »nostra autem conversatio in caelis «, primi efficiuntur. et ipse quoque qui sicut fulgur ruit »de caelo« primus fuit, quando incedebat inmaculatus in omnibus viis suis, donec iniquitas inveniretur in eo et factus est novissimus in infernum descendens, ut admirentur videntes eum et dicant : »et tu consumptus es sicut et nos, in nobis autem aestimatus es. et descendit ad inferos honor tuus et multa iucunditas tua« . sic cumnovissimus esset omnis, qui insipiens et incredulus erat, serviens »voluptatibus variis et desideriis in malitia et « <agens> , adibilis et odiens, sed factus est primus, quando »benignitas <et manitas> apparuit domini salvatoris per lavacrum regenerationis et renovationis spiritus <sancti> « et suscepit eum qui dixit : »qui me suscipit, suscipit eum qui me misit« . Sed secundum haec quidem primos esse tradidimus qui salvantur, novissimos autem qui non sunt digni tali ordine salvatorum, sed poena, ut reHnquantur, sive »donec intraverit gentium plenitudo« sive donec compleantur,

100. 15.27.5

     quae peccatis propriis meruerent. parabola autem quae subsequitur istos sermones significat esse salvandos etiam novissimos, qui primi quidem sunt operati, novissimi autem acceperunt mercedem et ideo, cum primi fuissent, novissimi sunt aestimati. meliores autem eis dicit, qui novissimi quidem ad opera sunt vocati, receperunt autem mercedem non solum primi sed etiam aequalem eis, qui adversus patremfamilias murmuraverunt et dixerunt: »isti novissimi unam horam fecerunt, et aequales fecisti eos nobis, qui portavimus pondus diei et aestum« . et primi vocantur qui ad opera novissimi sunt vocati, ex eo quod primi acceperunt mer- cedem.

← Previous · Next → — showing 201–300 of 702

First Thousand Years of Greek. CTS URN tlg2042.tlg030.opp-lat1. Via the Perseus Digital Library / Open Greek and Latin TEI corpora. Licence: Available under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License. Source.