Historia Belli Peloponnesiaci

« Lacedaemonii sociique societatem cum rege et Tissapherne his conditionibus fecerunt. Quamcunque regionem et quascumque urbes rex habet, et regis majores habebant, regis sunto; et ex liis urbibus quicquid pecuniarum, aut quicquid aliud ad Athenienses redibat, communiter rex et Lacedaemonii et socii prohibento, ne aut pecunias, aut quicquam aliud Athenienses accipiant

item bellum adversus Athenienses rex et Lacedaemonii et socii communiter administranto; et compositionem belli cum Atheniensibus fecere ne liceat, nisi utrisque, regi et Lacedaemoniis sociisque visum fuerit.

Quod si qui defectionem a rege fecerint, hostes Lacedaemoniis et sociis sunto; et si qui a Lacedaemoniis, sociisque defecerint, hostes eodem modo regi sunto. »

Hunc igitur in modum liaec societas inita est. Postea vero confestim Chii, decem aliis navibus instructis, ad Anaea navigaverunt, eo animo, ut et dc rerum Milesiarum statu certiores fierent, et simul civitates ad defectionem solicitarent.

Et quum nuntium a Chalcideo missum accepissent, quo redire jubebantur, quoniam Amorges itinere terrestri cum suis copiis adesset, ad Jovis templum navigarunt, et illic conspiciunt sexdecim naves, cum quibus Diomedon post Thrasyclem Athenis adventabat.

Quas quum vidissent, in fugam se dabant cum una quidem navi Ephesum, cura reliquis vero in oram Teiam et earum quatuor quidem vacuas Athenienses ceperunt, hominibus in terram prius elapsis; reliquae vero in Teiorum urbem confugiunt.

Et Athenienses quidem in Samum navigarunt ; Chii autem cum reliquis navibus in altum profecti, et peditatus cum iis, Lebedum ad defectionem induxerunt, et item Eras. Quibus rebus gestis utrique domum redierunt, et pedestres et navales copiae.

Sub eadem tempora viginti Peloponnesiorum in Piraeeo naves, quas Athenienses pari numero antea, ut dixi, insecuti erant et obsidebant, repentina eruptione facta, quum navali proelio superiores essent, et ceperunt quatuor naves Atticas, et ad Cenchreas profectae rursus ad navigationis cursum in Chium et Ioniam conficiendum se parabant. Et nauarchus iis Lacedaemone Astyochus advenit, penes quem totum illius classis imperium jam erat.

Quum autem peditatus ex Teo discessisset, ipse quoque Tissaphernes cum copiis illuc profectus, et si quid murorum in urbe Teo reliquum erat, demolitus, discessit. Nec multo post ejus discessum Diomedon cum decem Atticis navibus illuc profectus pactionem cum Teiis fecit, ut se quoque reciperent. Et illinc adversus Eras profectus, et adortus, quum urbem expugnare non 'potuisset, discessit.

Accidit autem per hoc tempus etiam seditio apud Samum a plebe adversus optimates excitata una cum Atheniensibus, qui cum tribus navibus aderant. Et plebs Samiorum ad ducentos omnino optimatum interfecit; quadringentos autem exsilio mulctarunt; quorum quum ipsi agros et domos inter se distribuissent, et post haec Athenienses iis, ut jam fidis, libertatem decrevissent, reliquas rei publices partes soli administrabant, et cum geomoris (sive optimatibus) neque aliud quidquam communicabant, nec connubium, ut nec dare illjp in matrimonium filiam neque ducere ex illis cuiquam jam e populo liceret.

Post haec autem eadem aestate Chii, quemadmodum coeperant, nihil de suo studio remittentes, et sine Peloponnesiis magno ipsi numero ubique praesentes ad civitates ab Atheniensibos alienandas, cupientesqne simul quam plurimos periculi socios habere, et ipsi cum tredeeim navibus in expeditionem adversus Lesbum sunt profecti, quemadmodum a Lacedaemoniis dictum erat, ut secundo loco in eam impetus fieret, et illinc in Hellespontum, et simul Peloponnesiorum, qui aderant, et indigenarum sociorum peditatus Clazomenas et Cumam accedebat; ejus autem praefectus erat Eualas Spartanus, navium vero Diuiadas ex Spartanorum municipibus.

Et naves quidem in Lesbum profectae Methymnam primum ad defectionem impulerunt, ad quam relictae sunt naves quatuor; et reliquae item Mytileneu ad defectionem impulerunt

Astyochusvero, Lacedaemonias nauarchus, cura quatuor navibus, ut destinaverat, e Cenchreis navigans in Chium pervenit, et tertio die, quam perveoit, Atticae naves quinque et viginti ad Lesbum appulerunt, quibus praeerat Leon et Diomedon; Leon enim postea profectus cum aliis decem navibus Athenis ad opem suis ferendam venerat.

Sed et Astyochus eodem die, jam advespe-rascente portu solvit et assumpta una Chia nave navigabat in Lesbum, jut auxiiium ferret, si qua posset, et pervenit Pyrrham, et iilinc postero die Eressum, ubi intellexit, Mv-tilenen ab Atheniensibus primo impetu captam esse;

nam Athenienses, ut veniebant, ex improviso ad portum appulsi et Chiis navibus potiti erant, et in terram egressi, iis, qui obstiterant, proelio victis, urbem in suam potestatem redegerant.

Qum quum intelli geret Astyochus et ex Ereesiis, et ex Chiis navibus, a Methymna cum Eubulo venientibus, quae antea, ut dixi ibi relictae, sed, quum Mytilene capta est, elapsae in eum inciderant numero tres (una enim capta erat ab Atheniensibus), haud amplius Mytilenen contendit, sed quum Eressum ad defectionem faciendam impulisset et armasset, misit et suarum navium milites Antissam et Methymnam versus itinere terrestri, Eteonico duce iis praeposito; et ipse quoque cum suis navibus et tribus Chiis eodem oram legens contendebat, sperans Methymnaeos, conspectis suis copiis, fiduciam animo concepturos et in defectione permansuros.

Sed quum in Lesbo omnia adversarentur, copiis suis in naves receptis, in Chium rediit. Redierunt etiam in suas quique urbes pedites illi a navibus separati, qui in Hellespontum trajecturi erant. Post haec autem ex sociali Peloponnesiorum dasse, quae ad Cenchream stabat, sex naves in Chium ad eos venerunt.

Athenienses vero res in Lesbo rursus constituerunt, et illinc profecti Clazomeniorum urbem, nomine Polichnam, quam in continente muniebant, ceperunt , eosque rursus in urbem in insula sitam transportarunt, praeter defectionis auctores; hi enim Daphnuntem abierant. Et denuo Clazomenae in Atheniensium ditionem concesserunt.

Eadem aestate illi etiam Athenienses, qui ad Miletum cnm viginti navibus apud Ladam stationem habebant, copiis in terram expositis ad Panormum, agri Milesii oppidum, et Chalcideum Lacedaemonium ducem cum paucis occurrentem interfecerunt, et tertio post die digressi tropaeum erexerunt, quod Milesii sustulerunt, ut ab illis erectam, qui agrum in suam potestatem nequaquam redegissent;

et Leon et Diomedon cum Atheniensium navibus, quas ex Lesbo secum duxerant, ex (Enussis insulis Chio adjacentibus et ex Sidussa et Pteleo, quas urbes in agro Erythraeo obtinebant, atque ex Lesbo proficiscentes, ex navibus bellum adversus Chios administrabant; liabebant autem milites navales e gravi ipsorum civium armatura assumptos et ad hanc militiam coactos.

Et ad Cardamylam expositis in terram copiis, et ad Bolissum quum Chios sibi obviam progressos proelio vicissent multosque cecidissent, oppida in hac parte sita everterunt, et ad Phanas rursus altero proelio vicerunt, et tertio ad Leuconium. Postea vero Chii quidem jam adversus Athenienses non amplius prodire audebant, illi vero regionem egregie instructam, et a bello Medico ad id usque tempus illaesam, diripuerunt.

Chii enim soli omnium, quos ego cognovi, post Lacedaemonios, simul et beati et continentes exstiterunt, et quanto crescebat eorum civitas in majus, tanto etiam adornabant res suas in majorem firmitatem.

Et ne ipsam quidem defectionem, si hoc praeter id, quod; tutissimum erat, fecisse videntur, prius facere sunt ausi, quam ubi una cum multis iisque fortibus sociis periculum adituri erant, et intellexerunt, ne ipsos quidem Athenienses amplius negare post cladem in Sicilia acceptam, quin vehementer afflictae sine controversia res suae essent; si vero, ut solent multa in humana vita praeter rationem accidere, aliquando falsi sunt, una cum multis, qui et ipsi statuerunt, res Atheniensium celeriter eversum iri, hunc judicii errorem communiter commiserunt.

Quum igitur et maris usu prohiberentur, et terra diriperentur, quidam conati sunt urbem Atheniensibus tradere; quorum consilia quum magistratus sensissent, ipsi quidem quieverunt, sed Aslyochum nauarchum cum quatuor navibus , quae ei praesto erant, Erythris arcessiverunt et consultabant, quomodo quam moderatissime vel obsidibus accipiendis vel alio aliquo modo insidias compescerent. Et hi quidem fyaec agebant.

Athenis autem eadem aestate extrema mille gravis armaturae milites Atheniensium, et mille et quingenti Argivorum (quingentos enim Argivorum levis armaturae milites justis armis instruxerant Athenienses) et sociorum mille cum navibus duodequinquaginta, quarum aliquot erant ad armatos portandos, ducibus Phrynicho et Onomade et Scironida in Samum trajecerunt, et in Miletum transgressi castra posuerunt.

Milesii vero adversus eos egressi, quum ipsi numero octingenti gravis armaturae milites, tum Peloponnesii, qui cum Chalcideo venerant, atque etiam quaedam [peregrina] Tissaphernis auxilia, quinetiam ipse Tissaphernes praesens, et ejus equitatus proelium cum Atheniensibus sociisque commiserunt.

Et Argivi quidem, qui suo cornu proruperant et spiritus sumpserant ut adversus Iones, et suum impetum non excepturos, dum turbatius incedunt, vincuntur a Milesiis, et caeduntur eorum paulo minus trecentis;

Athenienses vero, quum initio Peloponnesios vicissent, et barbaros ac ceteram turbam loco pepulissent, cum Milesiis non sunt congressi, sed quum hi post fugatos Argivos in urbem se recepissent, quod videbant reliquum suum exercitum superatum, Athenienses ad ipsam Milesiorum urbem jam victores consistunt.

Et in boc praelio contigit, ut Iones utrinque Doriensibus superiores essent; nam et Peloponnesios in acie sibi oppositos Athenienses vincebant, et Argivos Milesii. Erecto autem tropaeo Athenienses ad urbem circumvallandam sese praeparabant, quod locus ille in isthmi modum esset angustus, existimantes, si Miletum in suam potestatem redegissent , cetera quoque in suam ditionem facile ventura.

Interea vero jam sub vespertinum crepusculum nuntiatur iis quinque et quinquaginta e Sicilia et Peloponneso naves tantum non adesse. Nam et a Siciliensibus, Hermocrate Syracusano potissimum insligante, ut adjuncta sua opera perficerent, quod superesset ad Atheniensium imperium evertendum, viginti naves Syracusanorum venerunt et duae Selinuntiae; et e Peloponneso naves, quae instruebantur, jam paratae erant, et utrosque Therimenes Lacedaemonius jussus erat ad Aslyochum nauarchum deducere, quae primo ad Lerum insulam Mileto adjacentem appulerunt;

deinde illinc, quum intellexissent Athenienses ad Miletum esse, in Iasicum sinum navigarunt, quod prius scire vellent, quid rerum apud MQetum gereretur.

Quum autem Alcibiades equo vectus ad Tichras-sam, agri Milesii castellum, venisset, ad quam sinus partem appulsi stationem habebant, cognoscunt proelii eventum; adfuerat enim in eo Alcibiades et cum Milesiis et Tissapherne in acie steterat; et snadebat iis, ut, nisi et Ionicas et ceteras omnes res perdere vellent, opem quam celerrime Mileto ferrent, neve eam circumvallari paterentur.

Atque illi quidem prima luce auxilio venturi erant; Phrynichus vero, Atheniensium dux, ubi ex Loro de classe hostili nuncios accepit, quum ejus collegae remanere et navale proelium committere vellent, negavit aut se hoc facturum, aut, quoad posset, illis aut alii cuiquam hoc facere permissurum.

Quando enim liceret aliquanto post, plane cognito, adversus quot hostiles naves, et quot suis pugnarent, et rebus omnibus satis et per otium paratis certamen subire, nunquam se turpi probro tantam tributurum, ut temere belli fortunam periclitaretur.

Nec enim turpe esse, Athenienses cum daese in tempore cedere, sed longe turpius fore, si, quomodocumque res contingeret, vincerentur; et rempuhlicam non solam in dedecus, sed etiam in maximum periculum incidere, quippe cui post clades acceptas vix liceat cum firmo apparatu saa sponte, aut etiam in magna necessitate prius usquam aggredi , nedum, si non ccgeretur, pericula sua sponte suscipere.

Itaque jubebat illos assumptis sauciis et peditatn omnique instrumento, quod secum attulerant, ceteris vero rebus, quas ex hostico cepissent, relictis, quo naves expeditae essent, in Samum quam velocissime navigare, et illinc jam navibus in unum contractis impetus facere, sicubi tempus opportunum foret.

Ut autem Phrynichus haec suis persuasit, ita etiam fecit, et visus est non magis in praesentia, quam postea, nec in hoc tantum, sed etiam in omnibus aliis negotiis, quae ei delegata sunt,'non im* prudens esse.

Hunc igitur in modum Athenienses statim sub vesperam imperfecta victoria a Mileto discesserunt; et Argivi propter cladem acceptam irati ex Samo domum celeriter abierunt;

Peloponnesii autem ipso statim diluculo e Ti-chiussa profecti post illos ad Miletum appellunt, et unum diem morati, postridie assumptis etiam navibus Chiis, quas cum Chalcideo venientes hostium classis ante erat Insecuta, volebant retro navigare ad impedimenta arcessenda, quae ad Tichiussam exposuerant.

Et quum illuc pervenissent, Tissaphernes cum suo peditatu adfuit iisque persuasit, ut adversus Iasum, ubi Amorges, qui hostis erat, se continebat, navigarent. Et Iasum repente aggressi, et ipsis nihil exspectantibus nisi Atticas naves esse, ceperunt; et praecipua fuit in hoc opere Syracusanorum laus.

Quum igitur et Amorgen, Pissutlmae filium nothum, qui a rege defecerat, vivum cepissent, Tissapherni tradiderunt, nt eum, si vellet, ad regem abduceret, quemadmodum ei imperaverat, et Iasum diripuerunt, et magnam pecuniae vim exercitus cepit; veteri enim fortuna locuples erat is locus.

Atque auxilia, quae Amorges circa se habuerat, ad se ipsos traducta, nulloque maleficio affecta, suis ordinibus admiscuerunt, quod plerique erant e Peloponneso; et oppidum Tissapherni tradiderunt, univer-sosque captivos, tam servos, quam liberos, pactione cum illo facta, ut in singula capita singulos stateres Daricos sibi numeraret; quibus rebus gestis Miletum redierunt.

Et Pedaritum, Leontis filium, quem Lacedaemonii magistratum in Chium miserant, ad Erythras usque itinere pedestri mittunt, cum iis copiis auxiliaribus, quas circa se Amorges habuerat, et Philippum illic Mileto praeficiunt. Atque haec aestas finiebatur.

Insequente autem hieme Tissaphernes, postea-quam Iasum praesidio munivit, Miletum advenit, et, quemadmodum Lacedaemone promiserat, menstruum stipendium navibus omnibus numeravit, singulas drachraa9 Atticas viritim; in reliquum vero tempus ternos obolos dare volebat, donec regem consuluisset qui si juberet, daturum se dicebat integram drachmam.

Verum Her-mocrate Syracusanorum duce contradicente (Therimenes enim, quod non erat nauarchus, sed ad tradendam Astyo-cho classem cum illis navigabat, in stipendii exactione remissior erat) tamen inter eos convenit, ut ratione per quinas quasque naves inita plus quam terni oboli viritim persolverentur. Nam quinis navibus terna talenta in singulos menses dabat; ceterisque navibus, quae non cadebant in hunc numerum, ad eamdem hanc rationem solvebatur.

Eadem autem hieme Athenienses, qui apud Samum agebant, quoniam ad eos praeterea et domo venerant aliae quinque ot triginta naves, et earum duces Charroinus et Strombichides et Euctemon, et navibus ex Chio reliquisque omnibus in unum contractis, volebant belli provincias inter se sortiti, simul et Miletum navalibus copiis obsklere et adversus Chium navales una cum pedestribus copiis mittere. Itaque fecerunt;

nam Strombichides quidem et Ono-maeles et Eucteroon cum triginta navibus, et cum parte gravis armaturae militum, qui ad Miletum venerant, actuariis navigiis ad eos vehendos usi, in Chium sortito navigabant; ceteri vero apud Samum remanentes cum quatuor et septuaginta navibus maris imperium obtinebant, et classis incor-shmibue Miletum infestabant

Astyochus autem, ubi, ut dixi, apud Chium obsides propter proditionis metum deligere coepit, ab hac quidem re abstinuit,postquam intellexit, classem cum Theri-roene adesse, et sociorum certiorem fidem esse: sed navibus et decem Peloponnesiae is et totidem Chiis in altum vela fecit,

et Pteleum adortus, quum id non expugnasset, perrexit Clazomenas et jubebat ex ipsis eos, qui cum Atheniensibus sentiebant, Daphnuntem migrare, et ad suas partes transire; simul autem idem jubebat etiam Tamos, Ioniae propraetor.

Sed quum illi imperata fecere nollent, urbem nulUs muris cinctam adortus est, et quum eam expugnare non posset, ipse quidem Phocaeam et Cumani ingenti vento delatus petiit, ceterae vero naves ad insulas Clazomenis adjacentes Marathussam et Pelen et Drymussam appulerunt.

Quum autem dies octo propter ventos illic morati essent, res omnes Clazomeniorum, quaecumque illic erant depositae, partim diripuerunt et consumpserunt, par-tim in.naves imposuerunt, et Phocaeam et Cumam ad Asty· ochum redierunt.

Qui dum hic versatur, Lesbiorum legati venhmt, qui defectionem rursus fecere volebant. Et ipsi quidem rem persuadent; sed quum et Corinthii et ceteri socii, propter superiorem cladem minus essent prompti, illinc solvens in Chium navigabat Et quum naves tempestate disjecte essent, postea aliae aliunde in Chium pervenerunt.

Deinde vero Pedaritus, qui antea, ut dixi, itinere pedestri ex Mileto oram legebat, quum Erythras venisset, trajicit et ipse et exercitus in Chium; habebat autem etiam ex quinque navibus ad quingentos milites cum armis a Chalcideo relictos.

Quum igitur quidam Lesbiorum se defectionem fecturos pollicerentur, Astyochus rem cum Pedanto Chiisque communicat, oportere in Lesbum cum classe proficisci eamque ad defectionem feriendam inducere; fore enim, ut vel plus sodorum sibi compararent, vel certe, si quid minus succederet, Athenienses vexarent. Sed illi morem ei gerere nolebant, negayitque Pedaritus, se Chiorum naves ipsi permissurum.

Ille vero assumptis quinque Corinthiacis navibus et sexta Megarica et una Hermionica et Laconicis illis, quas ipse secum duxerat, Miletum ad suam nauarchiam abiit, multa Cbiis minatus, se vero nunquam iis opem esse laturum , si qua indigerent.

Quum autem ad Corycum orae Erythraeae appulisset, illic stationem habuit. Athenienses vero, qui cum copiis ex Samo in Chium navigabant, ipsi quoque ad alteram collis partem appulerant, quo ab hoste dirimebantur, et alteri alteros latebant.

Quum autem allatae essent litterae a Pedarito, quosdam Erythraeos captivos ex Samo dimissos Erythras ad moliendam proditionem venisse,confestim AstyochusErythras est revectus, et tam prope abiuit, quin incideret in Athenienses.

Trajecit autem etiam Pedaritus ad eum, et habita quaestione de iis, qui proditionem moliri videbantur, ubi compertum habuerunt, rem totam a captivis, qui ad Samum detinebantur, suae salutis causa confictam esse, illis crimine liberatis, alter in Chium rediit, alter Miletum profectus est, quemadmodum destinarat.

Interea vero et Atheniensium classis ex Coryco circumvehens prope Arginum incidit in tres naves longas Chiorum, et simul atque eas conspexerunt, insequi coeperunt; et ingens simul tempestas exoritur, et Chiorum quidem naves aegre confugiunt in portum, Atheniensium vero tres naves, quae longissime procurrerant, pereunt et ad Chiorum urbem ejiciuntur, virique partim capiuntur, partim interficiuntur; ceterae vero confugiunt in portum Mimanti subjectum, nomine Phoenicuntem. Postea vero hinc ad Lesbum appulsi, ad munitiones excitandas se praeparabant.

E Peloponneso autem eadem hieme Hippocrates Lacedaemonius profectus cum decem navibus Thuriis, quibus praeerat Dorieus, Diagorae filius, cum duobus collegis, item cum una Laconica et una Syracusana, in Cnidum trajecit; haec autem ad defectionem jam adducta erat a Tissapherne.

Qui autem apud Miletum erant, quum horum adventum sensissent, jubebant dimidia navium parte Cnidum tueri, reliquis vero ad Triopium stare et onerarias ex Aegypto venientes impetu facto comprehendere; est autem Triopium prominens or® Cnidi® promontorium, Apollini sacrum.

Athenienses vero, quum hoc audissent, ex Samo profecti sex naves, qu® praesidii causa stationem ad Triopium habebant, ceperunt; homines tamen ex iis aufugerunt. Postea vero quum ad Cnidum appulissent, urbem nullis muris munitam adorti propre abfuit, quin caperent.

Postridie vero rursus eam oppugnarunt, et quum non amplius ®que nocere possent, quod illi per noctem melius urbem obsepserant, et praeterea ii, qui ad Triopium ex navibus diffugerant, ad eos accesserant, digressi Cnidiorum-que agrum populati in Samum redierunt.

Per idem tempus quum Astyochus Miletum ad classem venisset, Peloponnesiis res omnes, quae ad copias alendas sunt necessariae, abunde adhuc suppetebant; nam et stipendium, quantum satis erat, suppeditabatur, et praeterea magna pecuni® ex Iaso dirept® vis militibus supererat , et Milesii alacriter onera belli sustinebant.

Verum-tamen cum Tissapherne videbantur Peloponnesus illa superiora foedera, qu® a Chalcideo facta erant, manca et minus e re sua esse, et propterea alia Therimene adhuc praesente faciebant; et sunt talia :

« Pactiones inter Lacedaemonios, sociosque, et regem Dareum, regisque filios, et Tissaphernem, ut fipdera sint et amicitia his conditionibus.

Quaecumque regio, et urbes sunt regis Darei, aut patris aut majorum ejus erant, adversus has ne eant, neque ad bellum gerendum neque ad malum ullum inferendum, neque tacedaeraonii neque Lacedaemoniorum socii; neve tributa exigant ex his urbibus neque Lacedaemonii neque Lacedaemoniorum socii. Neve vicissim rex Dareus, neque ii, quibus rex imperat, nec adversus Lacedaemonios nec eorum socios eat, ad bellum gerendum neque ad malum ullum inferendum.

Si qua autem in re Lacedaemonii vel eorum socii regis opera indigeant, aut rex Lacedaemoniorum vel sociorum, quicquid alteri alteris mutuo persuaserint, hoc si faciant, bene sit.

Bellum autem, quod cum Atheniensibus illorumque sociis geritur, utrique communiter administrent; quod si id componere placuerit, communiter utrique id faciant. Quicunque autem exercitus in regis ditione fuerit, si rex eum arcessiverit, rex ei stipendium praebeat.

Si qua autem civitatum, quae pactionem cum rege fecerunt, in regis ditionem invaseritf ceteri prohibeant, regique pro viribus opem ferant; rursus si quis eorum, qui sunt in regis agro, aut eo, cuirex imperat, in Lacedaemoniorum aut sociorum agrum invaserit, rex prohibeat, et pro viribus opem ferat.»

Post has pactiones Therimenes quidem, traditis Astyocho navibus, actuario navigio occulte discessit.

Athenienses vero ex Lesbo jam ad Chium cum suis copiis appulsi, et terra ac mari potiti, Delphioium muniverunt, locum et alioqui a terra munitum, et portus habentem, nec procul a Chiorum urbe distantem.

Chii vero, quum mullis superioribus proeliis afflicti essent, et alioqui inter se ipsos animis non admodum bene affecti, sed etiam, ob Tydeum Ionis filium ejusque socios Atticismi nomine a Pedanto jam morte mulctatos, et reliquam civitatem necessario in paucorum voluntatem temperatam, inter se sibi suspecti essent, quiescebant, et neque ipsi sibi his de causis, nec ilice auxiliares copiae, quae cum Pedarito erant, eatis firmae videbantur ad proelium committendum.

Miletum tamen mittebant, orantes Astyochum, ut sibi succniTeret; sed quum ille morem iis gerere nollet, Pedaritus de illo, ut rempublicam laedente, Lacedmmonem scribit.

Atque Chias quidem res in hoc statu constitutas habebant Athenienses ; eae autem naves eorum, quae apud Samum stationem habebant, incursionibus quidem infestabant eas, quae apud Miletum stabant; sed ubi hae prodire nollent obviam, in Samum rursus sese recipientes quiescebant.

E Peloponneso autem per eamdem hiemem illa* septem et viginti naves, quae Calligeti Megarensis et Tima· gorae Cyziceni opera Pharnabazo a Lacedaemoniis praeparat» erant, profectae circa brumam in Ioniam trajiciebant, et praefectus iis aderat Antisthenes Spartanus.

Cum hoc autem Lacedaemonii miserunt etiam undecim viros Spartanos, ut Astyochus eorum consilio uteretur, quorum unus erat Lichas, Arcesilai filius; et iis praeceptum erat, ut Miletum profecti, simul quum alia curarent, ut quam optime haberent, tum vero has naves vel ipsas vel plures, vel etiam pauciores, Hellespontum ad Pharnabazum, si videretur, mitterent, et Clearchum, Rhamphiae filium, qui in eadem classe vehebatur, ducem iis praeficerent, et Aslyochum, si undecim viris placeret, amoverent a nauarchia, et Antisthenem in ejus locum substituerent; nam propter Pedariti epistolas eum suspectum habebant.

Quum igitur hae naves a Malea per altum navigarent, ad Melum appulerunt, et quum incidissent in decem Atheniensium naves, tres earum inanes ceperunt et cremarunt. Postea vero, veriti, ne reliquae Atheniensium naves ex Melo elapsae, id quod accidit, Atheniensibus in insula Samo stationem habentibus suum adventum denuntiarent, Cretam versus navigantes, et confecto per cautionem longiore navigationis cursu, ad Caunum Asiae appulerunt.

Hinc vero, quasi in tuto jam essent, nuntium mittebant ad classem, quae ad Miletum stabat, ut sibi in trajiciendo adessent.

Chii vero et Pedaritus eodem tempore studiosius etiam Astyochum, etsi cunctantem, per nuntios ad eum missos orabant, ut sibi obsessis opem cum tota classe ferret, ne pateretur maximam socialium urbium, quae in Ionia essent, et a mari intercludi, et a terra latrociniis diripi.

Chiorum enim servi, quia magnus erat eorum numerus, atque adeo in una hac urbe, excepta Lacedaemone, maximus, simul etiam quia propter multitudinem in delictis severius plectebantur, postquam Atheniensium exercitus munitionibus exstructis in tuto jam collocatus esse visus est, confestim ad eos plerique transfugerunt, atque plurima detrimenta propter notitiam regionis hi attulerunt.

Dicebant igitur Chii oportere Astyochum sibi succurrere, quamdiu adhuc spes et facultas esset operis impediendi, dum Delphinium muniretur, et opus esset imperfectum, et alia majore munitione exercitus navesque circumvallarentur. Astyochus vero, quamvis animo non propenso propter minas, quibus ante, ut dictum est, apud eos usus erat, ta men quum etiam socios animo paratos esse videret, ad succurrendum se accingebat.

Interea vero nuntius ex Cauno venit, septem illas et viginti Lacedaemoniorum naves et consiliarios adesse; quamobrem quum existimasset, cetera omnia posthabenda esse prae hoc, ut et navium, quo maris imperium facilius obtinerent, tantum numerum una traduceret, et Lacedaemonii, qui ad ejus actiones explorandas veniebant, tuto trajicerent, confestim, omissa in Chium navigatione, in Caunum navigabat.

In ipsa autem praetervectione, copiis in Con Meropidem expositis, et urbem nullis cinctam muris, et terrae motu, qui maximus omnium, quos meminimus, illius insulae incolis contigit, collapsam dinpuit, oppidanis in montes dilapsis, et agrum percurrens praedam abegit, praeter homines liberos; hos enim dimittebat.

Ex Co autem in Cnidum noctu profectus cogitur Cnidiorum adhortatione, nautas non exponere, sed, ut erat, contestim navigare adversus viginti Atheniensium naves, cum quibus Cbarminus, unus e ducibus, qui apud Samum agebant, observabat has septem et viginti naves, ex Peloponneso venientes, ad quas et Astyochus navigabat.

Resciverant autem ii, qui in Samo erant, ex Melo hujus classis adventum, et Charminus custodiam agebat circa Symam et Chalcen et RUodum et circa Lyciam; jam enim etiam sentiebat eas in Cauno esse.