Historia Belli Peloponnesiaci

Et diu quidem Athenienses pugnabant, tandem vero in eadem castra rursus se receperunt. Atque commeatus jam non parem copiam habebant; nam propter hostium equitatum non poterant amplius illinc recedere.

Mane tamen molis castris rursus iter ingrediebantur, et ad collem muro cinctum vi sibi viam fecerunt, et ante se invenerunt pedestrem hostium exercitum supra collis munitionem instructum acie non paucorum scutatorum in altitudinem; locus enim arctus erat.

Et Athenienses impetu facto munitionem oppugnabant, et quum telis ex colle, qui erat acclivis, a multis peterentur (pertingebant enim facilius ex loco superiore), nec eo possent perrumpere, retro se recipiebant, atque quiescebant.

Atque forte etiam tonitrua aliqua simul et imbres tunc exstiterunt, ut eo aestatis tempore, quod ad autumnum jam accedebat, fieri solet; quamobrem Athenienses magis etiam animos despondebant et putabant haec quoque omnia in suum exitium fieri.

Dum autem quiescunt, Gylippus et Syracusani partem quamdam copiarum miserunt, quae eos item a tergo muro intercluderent, qua venerant; illi vero et ipsi quosdam de suis miserunt, et rem impediverunt.

Atque postea Athenienses omnibus copiis propius planitiem reversi pernoctarunt. Postridie vero procedebant, et Syracusani eos undique circumfusi adoriebantur, multosque sauciabant; et quoties Athenienses impressionem in eos facerent, ipsi se subducebant; quoties vero recederent, instabant, praecipue novissimum agmen carpentes, si forte aliqua parte in fugam versa, universum exefcilum perterrefacerent*

Et diu quidem hoc modo Athenienses sustinebant; deinde, quinque sexve stadia progressi in planitie conquiescebant; recesserunt vero etiam Syracusani ab iis in sua castra.

Noctu vero Niciae et Demostheni .videbatur, quoniam exercitus male se habebat, quod et-omnium jam rerum inopia laborabant et multi in multis incursionibus ab hosto factis vulnerati erant, quam plurimis ignibus accensisahdn.· cci e copias, non tamen amplius eadem via, qua constitue- rant; sed alia contraria ei, quam Syracusani observabant, mare versus.

Totum autem hoc iter, quod exercitus faciebat, non ad Catanam ducebat, sed in alleram Siciliae partem, Camarinam versus et Gelamraliasque illic silas et Graecas et barbaras urbes.

Accensis igitur multis ‘ignibus, per noctem proficiscebantur. Sed quemadmodum in omnibus, praecipue vero maximis exercitibus, praesertim et noctu et per hosticum, et liosLe non procul distinte, iter facientibus metus et pavor excitari solet, incessit eos trepidatio;

et Niciae quidem copiae, quemadmodum praeibant, in unum manebant longeque praecesserunt; Demosthenis vero pars, quae erat dimidia ferme atqoe adeo major, distracta est, et ordinibus non servatis pergebat.

Prima autem luee tamen ad mare perveniunt, et viam, nomine llelorinam, ingressi, ire pergebant, ut ubi ad Ca-cyparim fluvium devenissent, secundum ipsum fluvium per mediterranea in superiora loca se conferrent. Sperabant enim, etiam Siculos hac, quos arcessiverant, obviam sibi venturos.

Sed quum ad fluvium venissent, hic quoque Syracusanorum aliquod praesidium invenerunt, quod muris valloque transitum praecludebat. Et id per vim depulerunt, fluviumque tnyecerunt, et contendebant rursus, ad alium fluvium, nomine Erineum; hac enim duces iter facere jubebant ’

Interea vero Syracusani ac socii, ubi dies illuxit, et Athenienses abisse cognoverunt, plerique Gylippum insimulabant, quod Athenienses de industria dimisisset, et celeriter persequentes, qua eos progressos haud difficile senlicbant, deprehendunt eos circa prandii horam.

Et quum assequuli essent Demosthenis milites, qui postremi erant, et tarde cl incomposite iter faciebant, quod noctu, ut dixi, perluibati erant, confestim impetu facto pugnam conserebant, et equites Syracusanorum eos facilius circumveniebant quippe disjunctos, et in unum cogebant.

Nicia; autem exercitus ulterius progressus aberat vel quinquaginta stadia; Nicias enim agmen odns ducebat, quod existimaret, minime salutare esse, in hujusmodi tempore cunctari ultro et dimicare, sed quam celerrime sese recipere, non saepius pugnantes, quam cogerentur.

Demosthenes vero et frequentius labore magis continuo preme, balur, quod posterius digressum eum priorem urgebant hostes, et tunc, quum Syracusanos insequi animadvertisset, non tam progrediebatur, quam ad proelium ordines instruebat , donec cunctatus ab iis circumvenitur; atque et ipse et Athenienses eum sequentes in magna perturbatione erant; compressi enim inlra quemdam locum, qui muro circumdatus erat, et viam bine et inde, et non paucas oleas habebat, missilibus undique petebantur.

Hujusmodi autem assultibus , non autem stataria pugna haud abs re Syracusani utebantur; nam adversus homines desperatos periculum subire, non amplius tam e re illorum quam Atheniensium erat, et simul etiam Syracusani nonnihil iis parcebant, ne in manifesto jam rei successo, ante tempus illi absume- rentur, et existimabant, vel sic hoc pugnae genere Uios a se perdomitos captum iri.

Quum igitur per diem undique telis conjectis animadverterent Athenienses sociosque vulneribus ceteris-que calamitatibus graviter afflictos esse, per praeconis vocem edicunt Gylippus et Syracusani sociique, primo quidem, si quis ex insularum incolis ad se transire vellet, ea conditione, ut liber esset; et discesserunt quaedam non multae civitates.

Postea vero et cum ceteris omnibus, qui cum Demosthene erant, compositio fit ea lege, ut arma traderent, et eorum nullus mortem obiret neque per vim neque in vinculis, neque inopia rerum ad victum maxime necessariarum.

Atque dediderunt se universi numero sex millia, omnemque pecuniam, quam habebant, deposuerunt in scuta supina conjectam et quatuor scuta repleverunt. Atque hos quidem confestim in urbem abducebant; Nicias vero ejusque milites eodem die ad fluvium Erineum pervenerunt, eoque trajecto in edito quodam loco cum copiis consedit.

Postridie vero Syracusani eum adepti dicebant, Demosthenis milites sese dedidisse, et ipsum quoque idem facere jubebant; ille vero, quod his fidem non haberet, inducias facit, ut equitem mitteret, qui rem exploraret.

Quum autem eques reversus renuntiasset illos se dedidisse , per caduceatorejn Gylippo Syracusanisque respondet, se paratum esse ad transigendum pro Atheniensibus, ut quos sumptus in bellum Syracusani fecissent, hos restituerent, ea conditione, ut ipsi suum exercitum dimitterent; donec autem pecunia persolveretur, se daturum obsides viros ex Atheniensibus, singulos pro singulis talentis.

At Syracusani et Gylippus has conditiones non accipiebant, sed impressione in eos facta et undique circumfusi hos etiam ad vesperum usque telis petebant.

Laborabant autem hi quoque graviter ob commeatus et rerum omnium inopiam. Sed tamen observato noctis silentio discedere parabant. Atque arma capiunt; sed simul Syracusani rem sentiunt, et ad arma conclamarunt.

Athenienses vero quum cognovissent, se non latere, arma rursus deposuerunt, exceptis ferme viris trecentis; hi vero per praesidia perrumpentes.noctu vadebant, qua poterant.

Nicias vero quum dies illuxisset, exercitum abducebat; Syracusani vero et socii urgebant eodem modo, undique telis et jaculis eos petentes.

Atque Athenienses properabant ad flumen Assinarum, simul quod undique graviter urgerentur multorum equitum ceteraeque multitudinis incursionibus, rati minus asperas sibi res fore, si fluvium trajecissent, simul etiam lassitudine bibendique desiderio.

Utautem perveniunt ad eum, irrumpunt nullo jam ordine servato, sed pro se quisque primus transire cupiens, atque hostes instantes difficilem jam transitum reddebant; quum enim iter conferti facere cogerentur, alii super alios cadebant, et se conculcabant, et circa tela et vasa alii con- festim peribant, alii elisi delabebantur.

Et in ulteriorem fluminis ripam transgressi Syracusani (erat autem praeceps) e superiore loco Athenienses telis petebant, qui et plerique avide potabant et inter se ipsos in cavo fluminis alveo perturbabantur.

Et Peloponnesii ultro etiam descendentes trucidabant eos praecipue, qui erant in fluvio. Atque aqua confestim corrupta erat, sed nihilo minus bibebatur et caeno simul et sanguine polluta, et plerique de ea digladiabantur.

Tandem vero quum multa cadavera alia super alia in flumine jacerent, et exercitus profligatus esset, partim apud amnem, parlim, si quis etiam effugeret, ab equitibus, Nicias se Gylippo dedidit, quod ei majorem, quam Syracusanis, fidem haberet; et de se quidem facere jubebat illum et Lacedaemonios quidquid vellent, reliquorum vero militum caede jam abstinere.

et Gylippus post haec jam vivos capi jubebat; atque ceteros, quotquot a Syracusanis nondum occultati erant (multi autem hi fuerunt), vivos abduxerunt, et trecentos illos, qui noctu per praesidia elapsi erant, missis, qui eos persequerentur, comprehenderunt.

Verum hujus exercitus ea quidem pars, quae in unum publice contracta est, haud magna fuit, ea vero, quae surrepta erat, magna, et tota Sicilia iis repleta est, quippe quod non ex pacto ut illi, qui cum Demosthene erant, capti erant.

Quaedam etiam non exigua pars interiit; maxima enim caedes haec nec ulla minor earum omnium fuit, quae in hoc Siculo bello acciderunt. Et in ceteris incursionibus, quae in itinere frequentes factae erant, non pauci obierant. Multi tamen etiam evaserunt, partim in ipsa re praesenti, partim etiam tolerata servitute postea fuga elapsi; his vero in Catanam erat receptus.

Congregati autem Syracusani et socii assumptis quam plurimis poterant captivis et spoliis in urbem redierunt.

Et ceteros quidem Atheniensium et sociorum, quoscumque ceperant, in lapicidinas demiserunt, eam custodiam tutissimam esse ducentes; Niciam vero et Demosthenem, invito Gylippo, necaverunt. Gylippus enim praeclarum sibi certamen post celera fore putabat, si ipeos etiam hostium duces ad Lacedaemonios portaret.

Contingebat autem, ut alter quidem, Demosthenes, esset iis invisissimus propter res in insula et ad Pylum gestas, Nicias vero ob has ipsas res amicissimus; illi enim qui ex insula de Lacedaemoniis capti erant, Nicias studiose contenderat inductis Atheniensibus ad foedera cum Lacedaemoniis facienda , ut dimitterentur.

Pro quibus rebus et Lacedaemonii in ejus amorem erant propensi, et ipse idcirco praecipue confisus Gylippo se dediderat. Sed Syracusanorum quidam, ut ferebatur, alii veriti, ne ille, quod colloquia cum eo habuissent, ob eam rem quaestione habita felicem rerum suarum statum perturbaret; alii, et praecipue Corinthii, ue aliquibus pecunia adductis, quia dives erat, aufugeret, atque rursus aliquid rerum novarum in ipsos moliretur, sociis inductis, eum interfecerunt.

Atque hic quidem ob talem aut huic quam proximam causam perierat, vir profecto omnium mea quidem aetate Graecorum minime dignus , qui eo infelicitatis deveniret, propter omne studium, quo observandis legibus institutisque et quidquid inter homines jus esset, virtutem colebat.

Captivos autem, qui erant in lapicidinis, Syracusani duriter initio tractarunt. Quum enim in loco cavo essent, multique in exiguo, et soles primo gravesque praeterea aestus vehementer eos infestabant, quia nullo tecto tegebantur, et quae insequebantur noctes contra autumnales ac frigidae, propter mutationem novos iis morbos afferebant,

quum et facerent omnia propter angustias in eodem loco, et praeterea mortui simul alii super alios jacerent coacervati, qui propter vulnera et propter aeris mutationem et hujusmodi causas exspirabant, et odores erant intolerabiles, et fame simul et siti premebantur; dabant enim eorum singulis Syracusani per octo menses unam aquae cotylam, et duas frumenti cotylas. Denique quaecumque alia mala credibile est homines in hujusmodi locum detrusos perpeti, eorum nullum fuit, quin iis accideret.

Atque septuaginta quidem dies vitam sic egerunt una constipati; deinde vero praeter Athenienses, et si qui Sicilienses aut Itali cum illis militaverant, ceteros omnes divendiderant.

Capti autem erant in universum, quamquam accurate quidem definire numerum difficile est, verumtamen non minus septem millibus.

Et factum est, ut haec clades Graneis illata earum omnium, quae in hoc bello acciderant, maxima esset, atque adeo, ut mihi quidem videtur, etiam omnium aliarum, quas Graecis illatas fama accepimus, ea-demque et victoribus splendidissima et victis calamitosissima ;

nam per omnia omnino victi, nec ulla in re ullum leve malum passi, sed ad unum omnes, ut dici solet, eversi sunt, et peditatus et classis; denique nihil fuit, quod non periret, et pauci e multis domum redierant. Hae quidem sunt res in Sicilia gestae.

Athenas autem postquam hic nuntius allatus est diu quidem iidem non habebant ne praecipuis quidem militibus, qui ex ipso certamine evaserant, et rem compertam nuntiabant, certe quidem non sic funditus oinnia eversa credentes; sed postquam cognoverunt, infensi erant oratoribus, qui cum ceteris studiose egerant, ut susciperetur expeditio, quasi eam non ipsi decrevissent, atque irascebantur etiam ariolis et vatibus, et quotquot tunc eos rebus divinis in spem erexerant, fore ut caperent Siciliam.

Omnia autem ab omnibus partibus molesta iis accidebant, et incesserat undique super casum illum pavor animique consternatio maxima. Simul enim orbati et privatim pro se quisque, et publice multo et peditatu et equitatu, et juventutis flore, qualem alterum non videbant superesse, graviter ferebant; simul etiam, quod navium videbant non satis esse in navalibus , nec satis pecuniae in aerario, nec ministeriorum ad nauticos usus, spem nullam habebant in praesentia fore ut salvi essent, et hostes ex Sicilia cum classe confestim in Piraeeum adversus se venturos arbitrabantur, praesertim tanta victoria politos, et simul hostes, qui illic apud se erant, tunc certe cum bellico rerum omnium apparatu duplo majore jam totis viribus terra marique sibi instaturos, et una cmn iis socios suos, ad illos delicientes.

Verumtamen, ut iu praesenti rerum statu facultas dabatur, videbatur oportere non cedere malis, sed et classem parare, materia et pecunia, undecunque possent, comparata, et socios praesidiis iir mare, et praecipue Eubceam, et res urbanas aliquanto sapientius in parsimoniam temperare, et creare aliquem magistratum virorum seniorum, qui de praesenti rerum statu, ut temporis opportunitas ferret, ante populum consultarent.

Denique in omnibus rebus propter prasenli» metus magnitudinem, ut in populari statu lieri solet, parati erant, se modestos et obedientes praebere. Et ut lia# iis visa sunt, sic etiam faciebant; atque liaec aestas liniebatur.

Insequente autem hieme propter magnam calamitatem ab Atbenicnsibus in Sicilia acceptam protinus universi Graeci animis erecti erant, illi quidem, qui neutrorum erant socii, quod, etiam si nemo eos advocaret, a bello nequaquam amplius abstinendum esse, sed ultro adversus Athenienses eundum censerent, rati pro se quique, etiam adversos se venturos fuisse illos, si rem in Sicilia feliciter gessissent, et simul reliquum bellum breve futurum, cujus socios fuisse gloriosum esse; qui vero Lacedaemoniorum erant socii, quod conjuncto studio longe magis, quam ante, multis aerumnis celeriter liberari cuperent.

Praecipue vero Atheniensium imperio subjecti parati erant vel supra vires ab iis deficere, quod animi impetu de rebus judicarent, et ne hoc quidem , iis in ratione subducenda relinquerent, flori posse, ut proxima certe aestate hostes sustinerent.

Lacedaemoniorum vero civitas, quum propter haec omnia fiduciam concipiebat, tum vero praecipue, quod Siculi socii jam necessario cum magnis copiis, classis accessione facta, ineunte statim vere, ut erat verisimile, sibi praesto futuri essent.

Itaque, quum undique bonam spem haberent, abjecta omni cunctatione bellum capessere statuebant, reputantes secum, si hoc bellum felicem exitum habuisset, scin posterum et hujusmodi periculis liberatos fore, cujusmodi fuisset et illud, quod sibi ab Atheniensibus creatum fuisset, si res Siculas in suam potestatem redegissent; et illis eversis futurum, ut ipsi totius Graeciae imperium tuto jam obtinerent.

Confestim igitur Agis, eorum rex, hac hieme cum copiis nonnullis ex Decelea profectus, pecuniam a sociis ad classem comparandam exegit, et ad Meliacum sinum deflectens ob vetustas inimicitias abactis GEtaeorum plerisque pecoribus pecuniam collegit, et Achaeos Phthiotas, celerosque populos, qui Thessalorum imperio in illa regione parebant, conquerenlibus et invitis Thessalis, obsides aliquot ac pecuniam dare coegit; et obsides Corinthi deposuit, et illos in societatem adducere conabatur.

Lacedaemonii vero centum naves aedificandas sociis civitatibus imperabant; atque sibi quidem ipsis ac Boeotis quinas et vi£enas utrisque faciendas assignarunt, Phocensibus vero et Locris quindecim, et Corinthiis quindecim, Arcadibus et Pellenensibus et Sicyoniis decem, Megarensibus et Troezeniis et Epidauriis et Hermionensibus decem; et cetera quoque comparabant, ut statim sub veris initium strenue bellum gesturi.

Comparabant autem Athenienses quoque, quemadmodum constituerant, in eadem hac hieme navium confectionem, materia comportata et Sunio munito, ut naves, quae commeatum sibi subveherent, tuto circ mveherentur; item-que munitione etiam in agro Laconico deserta, quam in Si· ciliam trajicientes exstruxerant, ceterisque rebus, steubi aliqua impensa videtur inutilis esse, in parsimoniam compositis, r.iaxime vero cura de sociis suscepta, ne a se deficerent.

Dum autem haec utrique agunt, et in bello parando versantur plane ut si tunc primum id inciperent, primi Eu-boenses ad Agin legatos de defectione ab Atheniensibus facienda miserunt in hac hieme. Ille vero quum eorum orationem admisisset, arcessit Lacedacmone Alcamenem, Sthenelaidae filium, et Melanthum, tamquam praefectos, qui in Euboeam mitterentur; illi vero cum trecentis libertis in civitatem nuper adseriptis venerunt, et Agis transitum iis praeparabat.

Interea vero etiam Lesbii venerunt, et ipsi cupientes defectionem facere; et quum Bceoli eos adjuvarent , Agis adducitur, ut de Euboea quidem rem differret, Lesbios vero in defectione facienda juvabat, Alcamene iis harmosta dato, qui in Euboeam navigaturus erat, atque Bieoti iis decem naves polliciti sunt, et Agis item decem.

Haec autem ignara civitate Lacedaemoniorum agebantur; Agis enim, quamdiu cum suis copiis apud Deceleam erat, jus habebat et copias mittendi, si quo vellet, et contrahendi; et pecunias exigendi. Atque multo magis pene dixerim id temporis ei socii parebant, quam Lacedaemoniis, qui in urbe erant ; quod enim exercitum secum haberet, quocumque se contulisset, formidabilis aderat

Et hic quidem Lesbii* operam dabat; Chii autem et Erythraei, quum et ipsi ad detectionem faciendam essent parati, non ad Agin, sed La-cedaemonem se converterunt. Et a Tissapherne, qui regis Darei, Arloxerxis (ilii, praetor inferioris provinciae erat, simul cum illis legatus aderat;

nam et Tissaphernes Pe-loponhesios incitabat, et pollicebatur, se stipendium praebiturum. Rex enim nuper forte exegerat ab eo tributa suae provinciae, quae regi debuerat, quod ea propter Athenienses a Graecis civitatibus exigere non potuisset; existimabat igitur, se et tributa facilius recepturum, si Athenienses bello vexasset, et simul se Lacedaemoniorum societatem regi conciliaturum, et Amorgen, Pissuthnae filium nothum, qui defectionem circa Cariam fecerat, quemadmodum rex ei imperaverat, aut vivum adducturum, aut interfecturum. Chii igitur et Tissaphernes communi hac in re consilio agebant;

Calligetus autem, Laophontis filius, Megarensis, et Timagoras, Athenagorae filius, Cyzicenus, sua uterque patria extorris, qui apud Pharnabazum, Pharnacis filium, habitabant, circa idem tempus venerunt Lacedaemonem a Pharnabazo missi, ut naves in Hellespontum transportarent, et ut ipse, si posset, id quod Tissaphernes contendebat, et civitates in sua provincia silas ab Atheniensibus alienaret propter tributa, et sua opera Lacedaemoniorum societatem regi conciliaret.

Quum autem haec separatim utrique agerent, et qui a Pharnabazo, et qui a Tissapherne missi erant, ingens concertatio apud Lacedaemonios erat, quum alteri, ut in Ioniam et Chium, alteri ut in Hellespontum classis et exercitus prius mitteretur persuadere studerent.

Lacedaemonii tamen Chiorum et Tissaphernis postulata multo lubenlius admiserunt; eos enim etiam Alcibiades adjuvabat, qui Endio, tunc ephori magistratum gerenti, eral hospes paternus conjunctissimus, unde etiam nomen Laconicum familia illorum propter hospitium obtinuit; Endius enim Alcibiadis appellabatur.

Lacedaemonii tamen prius Phrvniu, hominem municipem, in Chium miserunt, ut exploraret, num et naves tot ipsis essent, quot dicebant, et ceteris rebus civitas illa haud iuferior esset fama, quae de ea ferretur; et quum ille iis renuntiasset, haec vera esse, qua· audirent, et Chios et Erythraeos confestim in societalcn» receperunt, et quadraginta naves iis mittendas decreverunt, quod non minus, quam sexaginta, illic essent comparatae, unde Chii dicebant.

Atque primum quidem decea harum erant missuri, et Melancridam, qui iis nauarchus erat; deinde quum terrae motus extilisset, pro Melancritli Chalcidcum mittebant, et pro decem navibus quinque in

Laconica praeparabant. Et haec hiems finiebatur, hujusque belli, quod Thucydides conscripsit, undevicesimus annus finiebatur.

Ineunte autem sequentis aestatis vere statim Chiis instantibus, ut naves mitterentur, et metuentibus, ne Athenienses resciscerent, quse agebantur, (omnes eoim clam illis legatos miserant) Lacedaemonii mittunt tres viros Spartanos Corinthum, ut quam celerrime ab altero mari in id , quod Athenas spectat, navibus per Isthmum transvectis, omnes in Chium navigare juberent, et eas, quas Agis praeparaverat m Lesbum mittendas, et reliquas; erant autem illic universae sociarum civitatum naves numero undequa· draginla.

Quamobrem Calligetus quidem et Timagoras, Pharnabazi legati, hujus classis in Chium proficiscentis participes esse nolebant, neque pecunias dabant, quas secum attulerant , ut classis mitteretur, quinque et viginti talenta, sed postea per se cogitabant parata alia classe navigare;

Agis autem, quum videret Lacedaemonios primum in Chium tendere, ne ipse quidem aliud censebat; sed socii, quum Corinthum convenissent, consultare coeperunt, et placuit iis primum in Chium navigare duce Chalcideo, qui quinque illas naves in Laconica praeparabat; deinde in Lefbum, duce Alcamene, quem etiam Agis destinabat; postremo vero in Hellespontum proficisci, (ei autem Clearcbus Rhamphiae filius, dux creatus erat),

transportare autem per Isthmum primum dimidiam navium partem et iis confestim proficisci, ne Athenienses animum potius adverterent ad eas, quae tunc proficiscerentur, quam ad eas, quae postea illuc transportarentur.

Etenim ab hac parte propalam navigare statuebant, contemptis Atheniensibus ut invalidis, quod eorum nulla magna classis usquam adhuc apparebat. Ut autem hoc iis placuit, confestim etiam unam et viginti naves transportarunt.

Corinthii vero, quamvis illi navigationem urgerent, non potuerunt in animum inducere, ut et ipsi navigarent, antequam omnes Isthmiorum dies festos, qui tunc erant, celebrassent. Agis vero iis paratum se praebebat permittere illis quidem, ut sacras Isthmiorum inducias non solverent, ipse vero suo nomine expeditionem suscipere.

Quod quum non concederent Corinthii, sed mora interponeretur, Athenienses consilia Chiorum facilius senserunt, et Aristo-crate, uno e ducibus, misso, illos insimulabant, et quum Chii rem negarent, illi iis, id quod fidem faceret, naves secum mittere ad sociorum auxHia imperabant; Chii vero miserunt septem.

Causa autem, cur mitterent naves, haec fuit, quod plerique quidem Chiorum ignorarent ea, quas clam agitabantur, pauci vero ii, qui conscii erant, neque plebem jam hostilem habere vellent, priusquam aliquod firmum praesidium adepti essent, et Peloponnesios non amplius venturos exspectarent, quia morabantur.

Interea vero Isthmici ludi committebantur, et Athe-1 ienses (indictae enim erant iis induciae) sacram legationem eo mittebant, et ita Chiorum consilia malto manifestius de* prehenderunt Et postquam illinc discesserunt, confestim eese praeparabant, ut se fallere non possent naves, si ex Cenchreis proficiscerentur.

Illi vero post ludos vela faciebant cum una et viginti navibus Chium versus, quibus praeerat Alcamenes. Et Athenienses, quum initio totidem navibus adversus eos processissent, in altum se subducebant. Quum autem longe provectos Peloponnesii sequi noluissent, sed retro cessissent, Athenienses quoque recesserunt; nam septem Chiorum naves, quas in eo numero secum habebant, nequaquam fideles existimabant,

sed postea aliis septem et triginta instructis, eos terram legentes persecuti sunt ad Piraeum agri Corinthii; est autem portus desertus, et extremus ad agri Epidaurid confinia situs, atque unam navem Peloponnesii in alto amiserunt, ceteras vero contractas in portu statuunt

Et quum Athenienses et a mari navibus eos adorti essent, et in terram descendissent, ingens tumultus ac perturbatio incessit, et plerasque naves Athenienses in terra laceraverunt, et Alcamenem ducem interfecerunt; et ipsorum quoque nonnulli obierunt.

Dirempto autem proelio naves quidem, quot eatis esse videbantur, disposuerunt, quae stationem adversus hostiles obtinerent; cum reliquis vero in parvulae insulae stationem se receperunt, in qua non multum illinc distante castra posuerunt, et nuntium Athenas ad subsidium arcessendum mittebant.

Nam aderant etiam Peloponnesiis postero die et Corinthii ad opem navibus ferendam, et paulo post etiam reliqui finitimi. Et quum animadverterent, hanc navium custodiam in loco deserto sibi laboriosam fore, consilii inopes erant, et inclinabant quidem eo, ut naves incenderent, deinde vero-statuerunt eas subducere, et peditatu assidentes agere excubias, donec aliqua commoda effugiendi facultas offerretur. Agis etiam, his cognitis, Thermonem, virum Spartanum, iis misit

Lacedaemoniis autem primo quidem nunciatum erat, naves solvisse ab Isthmo, (Alcameni enim ab ephoris imperatum erat, ut, quum hoc fieret, equitem mitteret); et statim quinque naves, quas ipsi praebebant, et Chalcideum ducem, et Alcibiadem cum eo mittere volebant; deinde vero, jam iis rem urgentibus, allatus est nuntius de navibus, quae in Piraeum fuga se receperant; quamobrem animis consternati, quod in ipso initio Ionici belli offendissent, naves e suo paratas non jam volebant mittere, imo etiam nonnullas, quae jam discesserant, revocare.

Quod quum intellexisset Alcibiades, persuadet rur· sus Endio ceterisque ephoris, ne per metum a classe mittenda desisterent, dicens, se prius illuc venturos, quam Chii classis cladem sentirent, et se, ubi ad Ioniam appulisset, fecile civitatibus persuasurum, ut deficerent, et Atheniensium imbecillitatem commemorando et Lacedaemoniorum studium; majorem enim sibi, quam aliis, fidem habitum iri.

Et ipsi Endio privatim dicebat, praech-ni m fore, si per ipsum et Ionia deficeret, et regis societas

Lacedaemoniis conciliaretur, nec Agidis liaec certaminis gloria esset; Agidi enim ipse erat inimicus.

Hic Igitur quum et ceteris ephoris et Endio rem persuasisset» solvebat cum quinque navibus et Cbalcideo Lacedaemonio, et celeri* tate adhibita navigationis cursum faciebant.

Redibant autem per hoc idem tempus etiam ex Sicilia sexdecim illae Peloponnesiorum naves, quae duce Gylippo una cum Syracusanis debellaverant, atque circa Leucadiam deprehensae etafllictae a septem et viginti Atticis navibus, quibus praeerat Hippocles, Menippi filius, qui classis ex Sicilia redeuntis reditum observabat, praeter unam ceterae omnes elapsae sunt Atheniensibus et Corinthum appulerant.