Historia Belli Peloponnesiaci

Demosthenes igitur et Eurymedon decem velocissimas ex iis, quas ipsi habebant, cum Conone miserunt ad illas, quae Naupacti erant; ipsi vero m copiis cogendis versabantur; atque Eurymedon quidem in Corcyram profectus jussit ipsos instruere quindecim naves, et gravis armaturae milites legebat (jam enim una cum Demoslltene imperium gerebat reversus, quemadmodum etiam delectus erat), Demosthenes vero ex locis, quae circum Acarnaniam erant, funditores et jaculatores cogebat.

At Syracusanorum legati, qui, ut praedixi, post Plemyrium expugnatum civitates adierant, quum quod petebant, iis persuasissent, et copias, qnas collegerant, Syracusas essent ducturi, Nicias, quum rem praesensisset, mittit^d illos Siculos, qui transitum tenebant et sibi socii erant, Centoripas et Alicyaeos et alios, ne hostibus iter praebeant sed congregati prohibeant; alia enim via eos transire ne conaturos quidem; Agrigentini enim iter iis per suum agrum non dabant.

Quum autem Sicilienses jani in via essent, Siculi, quemadmodum ab Atheniensibus orabantur, [Iribus in locis] insidiae collocarunt, et illos incau tos et ex improviso aggressi ad octingentos fermt occiderunt, omnesque legatos, praeter unum Corinthium; hic vero eos, qui elapsi sunt, ad mille et quingentos Syracusas deduxit.

et per eosdem dies Caroarinaei etiam adveniuct, qui opem iis ferebant, quingenti gravis armaturae milites, et trecenti jaculatores, tolidemque sagittarii. Miserunt et Geloi remiges ad quinque naves sufficientes, et jactilatores quadringentos et equites ducentos.

Jam enim omnis propemo-dum Sicilia praeter Agrigentinos (hi enim in neutrorum partibus erant) adjunctis etiam celeris contra Athenienses Syracusanorum societati, qui antea rei eventum speculabantnr, auxilium ferebant.

Atque Syracusani quidem, quum cladem apud Siculos accepissent, ab Atheniensibus protinus invadendis abstinuerunt; Demosthenes vero et Eurymedon, quum exercitus et e Corcyra et ex continente collectus jam paratus esset, universis copiis Ionium trajecerunt ad promontorium Iapygiam;

et hinc profecti ad Chaeradas Iapygiae insulas appellunt, et aliquos Iapygum jaculatores Messapiae gentis centum et quinquaginta in naves imponnnt, et renovata vetusta quadam amicitia cum Arta, qui illis in locis tum imperitans jaculatores etiam iis praebuerat, perveniunt ad Metapontium, Italiae urbem.

Et quum Metapontinos induxissent, ut ex societatis jure trecentos jaculatores secum mitterent et duas triremes, his acceptis, in agrum Thurium praetervecti sunt. Et ibi deprehendunt Atheniensium adversarios per seditionem nuper ejectos;

et cupientes omnibus copiis in unum ibi contractis, si quis relictus esset, lustrare, et Thuriis persuadere, ut quam alacerrime ad eamdem militiam secum proficiscerentur, et quando eo fortunae venissent, eosdem atque Athenienses pro hostibus et pro amicis haberent, in agro Thurio subsidebant,atque haec agebant.

Peloponnesii vero, qui in quinque et viginti navibus erant, qui onerariarum naviam in Siciliam tendentium causa habebant stationes oppositas navibus, quae erant Naupacti, sub idem tempus sese ad navale proelium praeparaverant, aliisque navibus praeter eas, quas jam paratas habebant, instructis, adeo ut Atticis non multo pauciores haberent,ad Erineum, Achaiae oppidum, in agro Rhypico situm, appulsi stationem occupant.

Quoniam autem locus ille, in quo stationem habebant, in lunae speciem curvatus erat, peditatus quidem auxilio profectus tum Corinthiorum, tum sociorum, qui ex illis locis convenerant» utrinque in eminentibus promontoriis dispositus erat, naves vero medium spatium obstructum tenebant; praefectus autem erat classis Polyanthes Corinthius.

Athenienses vero cum tribus et triginta navibus, (praeerat autem Diphilus) Naupacto solventes adversus eos contenderunt.

Et Corinthii principio quidem quiescebant, deinde signo iis dato quum tempus idoneum adesse videbatur, impetu Atheniensibus occurrerunt et proelium committebant. Et diu alteri alteros sustinebant.

Et Corinthiorum quidem tres naves profligantur, Atheniensium vero nulla quidem prorsus est depressa , sed septem fere ad uavigandum inutiles factae sunt, quod Corinthiarum navium adversis proris petitae, et in ipsis frontibus, ubi nullum est remigium, perruptae erant a Corinthiorum navibus, quae ad hoc ipsum crassiores epotidas habebant.

Quum autem proelium commisissent, ancipiti quidem Marte, et ita, ut utrique victoriam sibi vindicarent, Athenienses tamen naufragiis polerentur, quod et ventus in altum ea propulisset, et quod Corinthii impetum non amplius renovarent, alteri ab alteris dirempti sunt, et neutri alteros persecuti, nec ulli ex alterutris capti; nam Corinthii et Peloponnesii facile evadebant, quia proelium prope terram committebant; Atheniensium vero nulla navis est de- pressa.

Quum autem Athenienses se Naupactum recepissent, Corinthii statim tropseom ot victores erexerunt, quod plures bostifium navium ad navigationem jitflo» «d-didisaent, et rati se propter hoc ipsum vicisse, prepter qnod neutri victores essent; nam et Corinthii se victores credUe-runt, nisi longe victi essent, et Athenienses existimabant ac victos esse, nisi longe viciseenL

Quum autem Peloponnesii discessissent, et peditatus dilapsus esset, Atho menses et ipsi tanquam victores tropaeum in Achaia statuerunt, quod aberat ab Erineo, ubi Corinthii suae daasb stationem habebant, viginti ferine stadiis. Atque pugna quidem navalis hunc exitum habebat.

Demosthenes vero et Eurymedon, posteaquam Tburii parati fuerant ad illius militiae societatem sequendam cum septingentis gravis annatur» militibus et trecentis jaculatoribus , classem quidem in oram Crotoniatidem praetervehi jubebant, ipsi vero peditatum omnem, quum lustres-sent, primo ad fluvium Sybarin ducebant per agrum Thorium.

Et quum ad Hyliam fluvium pervenissent, et Crotoniatae ad eos praemisissent, qui dicerent, non sibi volentibus fore, si per suum agrum exercitus transiret, ad mare descenderunt, et ad Hyliae ostium pernoctarunt; et naves in eandem locum iis occurrebant. Postridie vero, quum eas conscendissent, oram legentes discedebant, et ad urbes, praeter Locros, appellebant, donec Petram Rbegini agri pervenerunt

Syracusani vero interea quum eos coolra se venire audirent , belli fortunam classe rursus experiri volebant, et reliquo peditatus apparatu, quem ad boc ipsum ante eorum adventum, praecipere occasionem cupientes, cogebant

Instruxerant autem classem quum aliis rebus ita, ut ex superiore navali proelio se fore meliore conditione oollifebsBt, tum etiam navium proras in exiguam spatium coactas firmiores reddiderunt, et epotidas crassas proris imposoe-runt, iisqoe tigna obliqua, quibus ese sustinerentur, junxerant ad navium parietes pertingentia, spatio fere senum cubito-ram et intus et extra, quo modo et Corinthii advertas naves, qu» ad Naupactum erant, per proras pugnaverant

Existimarunt enim Syracusani, adversus Atheniensium naves, qu» contra non eodem modo erant aedificat», sed circa proram graciles erant, quod illi non tam advertis proris, quam navibus circumactis incurrere consuevissent, se non deteriore conditione futuros, et navale praelium, quod in magno portu a multis navibus in non magno spatio committendum erat, e re sua factum iri; se enim advenis proris incurrentes diffracturos illorum proras, si solidis crassisque rostris vacuas et infirmas quaterent;

Atheniensibus vero in angusto loci spatio nullam fore fecullatem aut naves circumagendi, aut eas per mediam snam classem educendi, qua artificii parte potissimum illi confiderent;« ipsos enim pro viribus hoc quidem praestituros, ut mrilam ipsis per mediam suam classem transeundi facultatem darent ; illud vero ab ipsis loci angustiis impeditum iri, ne naves circumagerent.

Quae autem prius gubernatorum inscitia esse videbatur, quod adversis proris confligerent, et maxime se ipsos usuros; hac enim ratione se optima cnndr tione futuros; Atheniensibus enim, si a se propellerentur, non fore facultatem retrocedendi alio, nisi ad terram, idque ab exiguo spado et in exiguum spacium, juxta ipsa sua castra. Cetero vero portu se ipsos potituros,

et illos. sicubi premerentur, confertos in exiguum spacium et omnes in unum, collisos inter se perturbatum iri, id quod etiam in omnibus navalibus proeliis plurimum Atheniensibus nocebat, quod iis non in omnem portum, ut Syracusanis, retrocedere liceret. In apertum vero mare navibus circumactis evadendi facultatem illos non habituros, quod penes se futurum esset, a pelago et invadere et retrocedere, praecipue vero, quod et Plemyrium illis infestum esset futurum, et quod portus ostium non amplum esset.

Talia quum Syracusani pro ea, quae erat, peritia et potentia excogitassent, et simul etiam ex superiore navali prcelio majorem jam fidentiam concepissent, pedestribus simul et maritimis copiis impetum faciebant.

Et peditatum quidem, qui ex urbe procedebat, Gylippus paulo prius eductum admovit ad Atheniensium munitionem ibi, qua prospectus in urbem patebat; item qui apud Olympieum erant et gravis armaturae milites, qui illic erant, et equites et levis armatura Syracusanorum, ad munitionem ab altera parte accedebant; naves vero postea confestim Syracusanorum sodorumque prodibant.

Atque Athenienses primo quidem eos rati solo peditata conflicturos quum naves quoque subito contra se venientes viderent, perturbabantur, et alii quidem supra munitiones et ante munitiones adversus hostes accedentes consistebant, alii vero adversus equites et jaculatores, qui multi partim ex Olympieo partim ex aliis locis extra sitis magna celeritate veniebant, contra prodibant; alii vero naves instruebant, et simul ad littos occurrebant , et postquam instructae erant, quinque et septuaginta naves educebant; et Syracusanorum erant circiter octoginta.

Quum autem ad multum illius diei spatium et invadendo et recedendo mutuo se temptassent et neutri aliquod memorabile detrimentum alteris inferre possent, nisi quod Syracusani unam aut alteram Atheniensium navem depresserunt, prcelio dirempto discesserunt; et peditatus simul a munitionibus abscessit.

Postridie vero Syracusani quidem quiescebant, nullo modo declarantes, quidnam essent acturi; Nicias vero cernens , aequales fuisse in navali proelio vires et existimans, eos rursus impetum facturos, et trierarchos cogebat, ut naves reficerent, si qua damnum aliquod accepisset, et onerarias produxit ante suum vallum, quod ante naves suas, ut portus clausi loco esset, in mari defixum erat.

Distantes vero onerarias binum circiter jugerum spatio alteram ab altera collocavit, ut si qua navis premeretur, tutum esset refugium, et rursus per otium exeundi facultas. Athenienses autem in his apparandis rebus totum diem ad noctem usque perstiterunt.

Postridie vero Syracusani maturius quidem tempore sed eodem et peditatus et classis conatu cum Athe- niensibus confligebant,

et commisso navibus proelio eodem modo rursus magnam illius diei partem se invicem lacessendo consumebant, donec Aristo, Pyrrhichi filius, Corinthius, omnium, qui cum Syracusanis erant, optimus gubernator, persuasit suae classis ducibus, ut missis nunciis ad eos, quibus in urbe hujus rei cura commissa eral, imperarent iis, ut quam celerrime rerum venalium forum mutarent, et ad mare transferrent, etquaecumque quis esculenta liaberet, omnes cogerent illuc ferre et vendere, ut nautas suos statim juxta naves exponerent et facerent prandium , et intra breve spatium rursus et eodem die Athenienses niliil hujusmodi exspectantes aggrederentur.

Atque hi quidem hujus verbis adducti nuntium miserunt , et mercatus apparatus est, et Syracusani repente in puppim remigantes urbem versus navigando se receperunt, et statim exscensu (actoin loco prandium sumebant;

Athenienses vero existimantes, eos ut a se victos ad urbem in puppim remigasse, per otium in litus egressi, quum ad alia, tum ad prandium expediendum se contulerunt , quod nullum uavale praelium amplius eo die se commissuros putarent.

At repente Syracusani navibus instructis rursus invehebantur; illi vero magno cum tumultu, et plerique jejuni, nullo ordine naves conscendebant, et aegre tandem obviam occurrebant.

Et aliquamdiu quidem sibi caventes a se mutuo abstinebant; postea vero non placebat Atheniensibus, se a se ipsis, dum cunctarentur, per lassitudinem confici, sed quam celerrime hostes aggredi; quamobrem dato signo ingruentes pugnare coeperunt.

Syracusani vero quum eos excepissent, et adversis navium proris utentes, quemadmodum statuerant, rostris ad id paratis lacerabant Atheniensium naves per magnam prorarum partem, ubi nullum est remigium, et qui ex tabulatis eoruni jacula conjiciebant, vehementer Atheniensibus nocebant; sed longe magis etiam illi ex Syracusanis, qui exiguis navigiis circuo. vehentes et seriem remorum hostilium navium subibant, et ad earum latera praetervehebantur, et illinc in nautas missilia jaciebant.

Tandem autem Syracusani totis viribus hoc modo pugnantes vicerunt, et Atlienienses in fugam versi, inter onerarias naves in suam stationem perfugiebant.

Syracusanorum vero naves usque ad illas onerarias naves quidem insequebantur; deinde antennae, quae ex onerariis navibus super introitus suspensae delphines portabaBt, eos progredi prohibebant.

Duae vero Syracusanorum naves, victoria feroces, ad illas propius accesserunt, atque profligatae sunt; et earum altera una cum ipsis viris capto est.

At Syracusani septem navibus Atheniensium depressis, multisque laceratis, virisque partim captis partim occisis, abierunt, et utriusque pugnae navalis tropas erexerunt, certamque jam spem animo conceperant, sedasse longe superiores fore; existimabant antem, ipsum etiam peditatum a se subactum iri.

Atque hi quidem, ut hostem utnnque rursus aggressuri, sese praeparabant;

interea vero Demosthenes et Eurymedon cum auxilio, quod Athenis adducebant, adveniunt, navibus ferme tribus et septuaginta, una cum peregrinis, et fere cum quinque millibus gravis armaturae militum, tam ex suis popularibus, quam cx sociis, praeterea cum jaculatoribus barbaris et Graecis non paucis, et funditoribus et sagittariis, et reliquo apparatu, quanto opus erat.

Atque Syracusanis quidem et sociis non exiguus pavor tunc incessit, si nullus periculi devitandi finis sibi futuros esset, quum viderent, quamvis Decelea esset munita, ideo tamen nihilo minus exercitum parem atque similem priori contra se venisse, et Atheniensium vires undique magnas apparere; priori vero Atheniensium exercitui, ut post mala, quoddam animi robur accesserat.

Demosthenes autem quum vidisset, quo in statu res essent, et existimasset, nullo modo licere tempus terere, nec committendum, quod Nicias commiserat (Nicias enim quum initio formidabilis illuc appulisset, quia Syracusas non protinus adoriebatur, sed Catanae hibernabat, in contemptionem venit, eumque Gylippus cum copiis ex Peloponneso antevertit, quas ne arcessissentquidem Syracusani, si ille confestim invasisset; nam quum ipsi se satis virium habere putarent, uno eodemque tempore se inferiores esse cognovissent, et circumvallati essent; quare ne si arcessissent quidem, ipsos amplius aeque juvare potuisset), haec igitur quum consideraret Demosthenes, et sciret, se quoque in praesentia primo potissimum die maxime formidabilem hostibus esse, praesenti suarum copiarum terrore quam celerrime ab uti volebat.

Et quum animadverteret, Syracusanorum murum secundum suas munitiones exstructum, quo se ab Atheniensibus circumvallari prohibuerant, simplicem esse, et si quis occupasset et Epipolarum aditum, et castra, quae in iis erant, illum facile captum iri, (nullum enim fore qui suorum impetum auderet sustinere), rem aggredi, periculumque facere properabat,

brevissimamque hanc esse putabat debellandi rationem; aut enim re feliciter gesta Syracusis se potiturum aut copias abducturam et non attriturum frustra Athenienses tam eos, qui una militarent, quam universam civitatem.

Primum igitur egressi Athenienses Syracusanorum agrum, qui circum Anapum erat, vastarunt, et pedestribus navalibusque copiis, ut ante, superiores erant (adversus neutras enim Syracusani prodibant, nisi cum equilibus et jaculatoribus ex Olympieo);

deinde Demostheni prius illam munitionem machinis temptare placuit, quae secundum suam erat Sed quum machinae ab eo admotae, crematae essent ab adversariis , qui ex muris se defendebant, et quum ceterae quoque ejus copiae, quae munitionem multifariam oppugnabant, repellerentur, tempus non amplius terendum esse censebat, sed quum rem Niciae ceterisque collegis persuasisset, Epipolas, ut cogitabat, aggrediebatur.

Atque interdiu quidem nullo modo fieri posse videbatur, ut clam accede- rent et adsccndercnt, sed quum edixisset quinque dieiinn cibaria secum ferre et sedium structores omnesque fabros assumpsisset, et ceterum missilium apparatum, quaecumque ad munitiones exstruendas, si loco poterentur, necessaria erant, ipse quidem a primo somno, et Eurymedon et Menander, omnibus copiis assumptis, ad Epipolas contendit, Nicias vero in munitionibus remanebat.

Et postquam prope eas advenerunt per Euryelum, qua etiam prior exercitus primum adscenderat, et latent Syracusanorum costodes et aggressi Syracusanorum munitionem, quae illic erat, capiunt, et nonnullos de custodibus interficiunt,

Sed eorum plerique, qui confestim diffugerant ad castra, quae in ipsis Epipolis erant terna, una Syracusanorum, altera ceterorum Siciliensium, et tertia sociorum, hostium adventum nun iarunt, et sexcentis illis Syracusanis, qui etiam primi in hac Epipolarum parte excubabant, rem significabant.

Hi vero confestim occurrerunt, et Demosthenes Atlie-niensesque 'quum in eos incidissent, quamvis strenue resistentes fugarunt. Atque ipsi quideiu confestim ulterios ire pergebant, ne in praesenti illo animorum ardore perficiendi res, quarum causa venerant, lenti essent; alii vero proximam munitionem Syracusanorum a custodibus desertam capiebant pinnasque detrahebant

Syracusani vero et socii et Gylippus, ejusque milites opem ex propugnaculis ferebant, et quum iis praeter opinionem hic audax cooatos noctu accidisset, invaserunt Athenienses timore perculsi, et ab iis repulsi, primo pedem retulerunt

Dum autem Athenienses jam ordine minus servato progrediuntur quasi victores, et omnes hostium munitiones nondum oppugnatas perrumpere quam celerrime volunt, ne se de impressione remittentibus, illi rursus conglobarentur, primi Boeoti iis restiterunt, aggressique eos fuderunt et in fugam conjecerunt.

Hic vero Athenienses jam in magna perturbaliooe et consilii inopia esse coeperunt, quam ex neutris ne comperire quidem facile erat, quo quidque modo contigisset. Nam interdiu quidem quae fiunt, magis perspicua sunt, sed tamen ne haec quidem omnia illi, qui interfuerunt, sed vix unus quisque novit res in ea parte gestas, in qua ipse fuit; in nocturna vero pugna, quae sola in Iioc bello inter magnos, exercitus tunc est commissa, qua ratione quis aliquid ccrto sciret?

Nam luna quidem fulgebat, sed ita se invicem conspiciebant, ut ad lunam credibile eat, ipsam quidem corporis speciem ut prospicerent, sed in agnoscendo amico diffiderent. Utrorumque vero haud paud gravis armatunc milites in angusto loci spatio versabantur.

Et Atheniensium alii quidem jam vincebantur, alii vero sua prima impressione adhuc invicti pergebant. Multi autem etiam ex l reliquo exercitu ad eos partim jam adscenderant, partim * adhuc adventabant, adeo ut nesti rent, quonam tenderent Jam enim primae agminis partes, quum fuga facta esset, tota perturbatae erant, et propter clamorem difficile dignosti poterant.

Nam et Syracusani et socii, qui vincebant, adhortabantur inter se, clamore haud parvo utentes, qood alia ratione noctu quidquam significare non possent, et simul eorum, qui se ferebant obviam, impetum sustinebant; et Athenienses se ipsos quaeritabant, et quoslibet oppositos, quamvis essent amici ex illis, qui fuga se jam recipiebant, hostes esse ducebant, et dum crebris interrogationibus tesseram sciscitantur, quod nulla alia ratione suos dignoscere poterant, et sibi ipsis ingentem perturbationem praebebant, quum simul omnes sciscitarentur, et hostibus eam prodiderunt;

contra illorum tesseram non item intelligebant, quia illi vincentes, nec dissipati, minus inter se ignoti erant; quare, si in aliquos hostes incidissent, quamvis plus virium haberent, tamen illi elabebantur, quod eorum tesseram nossent; ipsi vero si non responderent, trucidabantur.

Quod autem maxime atque praecipue nocuit, fuit paeanis modulatio; quae quum utrorumque similis esset, dubitationem afferebat. Nam et Argivi et Corcyraei, et quicquid Doricae gentis cum Atheniensibus erat, quoties paeana canerent, Atheniensibus timorem incutiebant , et hostes pariter.

Quamobrem ad extremum, postquam semel perturbati erant, in plerisque agminis partibus inter se ipsos concurrentes, et amici cum amicis, et cives cum civibus, non solum metum sibi incusserunt, sed etiam ad manus inter se venerunt, et aegre dirimebantur.

Atque hostibus insequentibus multi se ex rupibus praecipitantes interemerunt, quod artus esset ex Epipolis ad regrediendum descensus, et postquam ii, qui ex locis superioribus incolumes evaserant, in planitiem descendissent , eorum plerique, et quotquot erant ex priore exercitu, propter majorem regionis notitiam, in sua castra perfugiebant , ex iis vero, qui posterius venerant, nonnulli ab itineribus aberrantes per agrum passim errarunt, quos., ubi dies illuxit, Syracusanorum equitatus circumfusus profligavit.

Postridie vero Syracusani quidem duo tropaea sta tuerunt, ad Epipolas, qua ascensus erat, et eo loco, ubi primum Boeoti restiterant; Athenienses vero suorum cad*-I vera fide publica interposita receperunt.

Non pauci autem et ipsorum et sociorum perierant; arma vero longe plura, quam pro caesorum numero, capta sdnt; qui enim ex rupibus desilire coacti erant, inermes sine scutis partim peribant, partim evaserunt.

Postea vero Syracusani quidem propter insperatum rei feliciter gestae successum animis rursus confirmati ut ante, Agrigentum, quod seditione laborabat, Sicanum cum quindecim navibus miserunt, ut illam urbem, si posset, in suam potestatem redigeret; Gylippus autem itinere terrestri reliquam Siciliam iterum obibat, ut novas copias adduceret, quod spem conceperat, fore, ut et munitiones Atheniensium vi expugnaret, quandoquidem apud Epipolas res ita contigisset.

Atheniensium vero duces interea consultabant et de clade, quam acceperant, et de afflicta omnibus in rebus fortuna, in qua totus exercitus tunc erat constitutus. Videbant enim conata sibi sua non succedere, et milites mansione gravari;

nam et morbo premebantur, duabus de causis, quod et id erat anni tempus, quo potissimum homines aegrotant, et quod locus, in quo castra habebant, ; palustris ac gravis erat; et de ceteris rebus quod iis nulla amplius spes ostenderetur.

Demostheni igitur non ridebatur diutius manendum esse, sed quando spes illa, qua adductus belli fortunam apud Epipolas tentavisset, eum fefellisset, abeundum esse censebat nec amplius morandum, donec adhuc mare tngiciendi facultas esset et e suo exercitu earum certe navium ope, quae postea advenissent, vincere possent.

Et reipublicae magis conducere dicebat, bellum cum illis gerere, qui in suo agro munitiones adversus se ex· struerent, quam cum Syracusanis, quos expugnare nequaquam amplius facile esset; neque etiam rationi consenta· neum esse, magnam pecuniae vim in obsidione frustra consumere. Atque Demosthenis quidem haec erat sententia;

Nicias vero credebat quidem et ipse, res suas afflictas esse, verbis tamen earum infirmitatem declarare non volebat, neque etiam se ipsos, dum palam cum mullis sententias ferrent de reditu, rem hostibus prodere; nam si hoc facerent, mullo minus, quotiescumque voluissent, clam discedere posse.

Praeterea vero etiam hostium res, pro eo quod earum majorem quam ceteri notitiam habebat, nonnihil spei adhuc ei praebebant, fore, ut deteriore conditione essent, quam suae, si in obsidione perseverarent; illos enim pecuniarum inopia a se exhaustum iri, praesertim quod ipsi jam latius praesentibus navibus maris imperium obtinerent. Atque etiam, quoniam et Syracusis erant nonnulli, qui res Atheniensibus dedere volebant, hi nuntios ad ipsum mittebant, nec discedere sinebant.

Quae quum sciret, re quidem ipsa in utramque partem adhuc nutans et ancipitem cogitationem habens haerebat, verbis vero, quibus tunc palam utebatur, se copias abducturum negabat. Se enim probe scire, haec ab Atheniensibus minime probatum iri, si sine ipsorum decreto discederent. Non enim, eosdem fore, et qui de sc [ipsis] sententias ferant et qui res gestas, ut ipsi, suis oculis videndo et non ex aliorum conviciis audiendo cognoscant, sed potius prout quis pulchre diceos invidiam faceret, ita eos fidem habituros.

et mullos atque adeo plerosque praesentium militum, qui nunc vociferarentur, se iu gravibus malis versari, illuc reversos contraria vociferaturos, duces pecunia ad proditionem adductos discessisse. Non igitur se quidem, qui nosset Atheniensium iiigenia, velle ob turpem causam et injuste ab Atheniensibus potius morte mulctari, quam ab bostibus, si necesse esset, hoc ipsum non sine certaminis periculo pati privatim.

Et res Syracusanorum dicebat tamen nunc quoque deteriore conditione esse, quam Suas; illos enim, quod sua pecunia mercenarios milites alerent, simul etiam, quod alios sumptus facerent in alenda praesidia in castellis circum urbem sitis disposita, praeterea, quod magnam etiam classem jam per annum alerent, partim quidem rei pecuniariae inopia jam premi, partim vero postea in angustiis fore; doo enim talentorum millia jam consumpsisse, et praeterea multa etiam debere, et, si vel minimum de praesenti apparaln detraherent eo quod stipendium dare cessarent, res eorum perituras,quippe quae copiis auxiliaribus potius continerentur, quam uecessilate, ut res suas, constare.

Quamobrem dicebat oportere se in obsidione perseverare, neque, quasi illi pecunia longe superiores essent, victos abire.

Nicias quidem haec cum asseveratione dicebat, quia rerum Svracusanarum slatuni plane compertum habe- bat, et pecuniarum inopiam, et esse illic quosdam, qui rei in Atheniensium potestatem venire cuperent, et qui nuntios ad se mitterent, ne discederet; simul etiam quia naves certe eum jam magis quam antea fiducia commovebant.

Demosthenes vero de remanendo in obsidione nullo modo assentiebatur; si autem sine Atheniensium decreto non liceret exercitum abducere, sed ibi perstandum esset, dicebat id aut Thapsum translatis castris faciendum esse, aut Catanam, unde et peditatu plerasque agri circumjecti partes invadentes et res hostium diripientes victum sibi paraturi iliisque damnum illatori essent, et navibus in alto, nec in angustiis, quae pro hostibus magis facerent, proelia commissuri essent, sed in amplo spatio, ubi ex sua peritia fructum perciperent, et se recipiendi et hostem invadendi liberam facultatem haberent, non ex brevi circumscriptoque spatio provehentes et revertentes.

In summa nullo modo sibi placere dicebat, in eodem loco diutius manere, sed quam celerrime jam et sine ulla cunctatione castris motis abir£. Et Eurymedon ejus orationem comprobabat.

Sed contradicente Nicia segnities quaedam et cunctatio incedebat, et simul etiam suspicio, ne Nicias, quod aliquid amplius nosset, haec affirmaret. Hunc in modum Athenienses quidem cunctati sunt et in loco permanserunt.

Gylippus vero et Sicanus interea Syracusae redierant, Sicanus quidem infecto Agrigenti negotio (nam quum adhuc Gelae esset, illa factio, quae in Syracusanorum gratiam amicitiam cum iis constituere voluerat, in exilium ejecta erat); Gylippus vero rediit secum adducens quum alium magnum exercitum ex Sicilia collectum, tum etiam illos gravis armaturae milites, qui vere in onerariis navibus ex Peloponneso missi Venerant ex Africa Selinuntem.