Historia Belli Peloponnesiaci

Quum enim Athenienses post compositionem inter Sicilienses factam ex Sicilia discessissent, Leontini multos ad civitatis jus admiserunt, et plehs agrum viritim dividere in animo habebat.

Sed potentes quum hoc sensissent, Syracusanos accersunt plebemque expellunt. Et illi quidem vagi erraverunt, quo quemque sors tulit; at potentes inito cum Syracusanis foedere et urbe sua relicta et vastata, Syracusas civitate donati incoluerunt.

Postea vero quod praesentem rerum statum non probarent, relictis Syracusis» locum quemdam Leontinorum urbis, nomine Phocsas, occuparunt, et Bricinnias, arcem in agro Leontino munitam. Et plebeiorum antea expulsorum permulti ad eos iverunt, et statim e loco munito bellum gerere coeperunt.

Qua; audientes Athenienses Phaeacem mittunt, si quo modo adductis suis sociis, qui illic erant, ceterisque Siciliensibus» si possent, ad bellum communiter inferendum Syracusanis, qui potentiam sibi compararent, plebem Leontinam conservarent.

Phaeax autem quum eo pervenisset, Cama-rinaeis quidem et Acragantinis rem persuasit; Gelae vero quum res ei non successisset, ad ceteros non item perrexit, quod intelligebat, se rem iis non persuasurum, sed per Siculos Catanam reversus, simul etiam obiter ad Bricinnias profectus, et adhortatus eos, ut bono essent animo, navibus discedebat.

Dum autem in Siciliam pervehitur, et rursus inde revenitur, etiam cum nonnullis Italiae civitatibus egit de amicitia cum Atheniensibus ineunda; et incidit etiam in Locros, qui Messana, quam incoluerant, expulsi erant, et qui post compositionem inter Sicilienses factam, quum Mes-sanenses seditione laborarent, et eorum altera factio Locros accivisset, coloni submissi sunt, et fuit Messana aliquandiu in Locrorum potestate.

In hos igitur quum Phaeax domum redeuntes incidisset, eos nulla injuria affecit; Locri enim cum ipso transegerant de compositione cum Atheniensibus facienda.

Soli enim omnium sociorum , quo tempore Sicilienses gratiae reconciliationem inter se fecerunt, cum Alheniensious foedus inire noluerunt; et ne tunc quidem id fecissent, nisi bellum, quod cum Itonensibus et Melaeis, finitimis et colonis suis, gerebant, ipsos tenuisset occupatos* Et Phaeax quidem postea Athenas rediit.

Cleo vero, ubi a Torone solvens, nt dixi, adversus Amphipolin classe circumvectus est, profectus Eione, quam belli sedem delegerat, Stagirum Andriorum coloniam inva sit, nec cepit, sed Galepsum Thasiorum coloniam vi expugnavit.

Missisque ad Perdiccam legatis, ut ex societatis jure cum copiis ad se veniret, aliis etiam in Thraciaui missis ad Pollen Odomantum regem, qui quam plurimos

Thraces mercede conduceret, ipse ad Eionem per otium exspectabat.

Brasidas autem his auditis ipse quoque ad Cerdylium castra hostibus opposita fecit; est autem hic locus Argiliorum trans flumen editus, ab Amphipoli non procul distans, unde omnia prospici poterant. Quare Cleo cum suis copiis clam illinc discedere non potuisset; quod quidem Brasidas ipsum exspectabat facturum, ut contempta suorum paucitate adversus Amphipolin cum praesentibus copiis adseenderet.

Simul autem etiam se praeparabat, mille et quingentos Thraces mercede conductos, et Edones omnes, peltatos et equites evocans; habebat praeterea Myrciniorum et Chalcidensium, praeter eos, qui apud Amphipolin erant, mille peltatos.

Universorum autem militum gravis armaturae summa erat duo ferme millia et trecenti Graecorum equites. Ex his Brasidas cum mille et quingentis ad Cerdylium castra habebat, ceteri vero intra Amphipolin cum Clearida duce instructi erant.

Cleo vero primo quidem quiescebat, deinde vero coactus est faccre, quod Brasidas exspectabat.

Quum enim milites diuturnum illud otium moleste ferrent, et reputarent, quale futurum esset illius imperium, quanta cum impentia et ignavia conjunctum adversus quantam peritiam et audaciam, et domo jam ut eum inviti secuti essent, ille quum rumorem istum sensisset ipsosque, quod in eodem loco desiderent, gravari nollet, motis castris discedebat.

Et usus est eadem ratione, qua quum apud Pylum rem feliciter gessisset, aliquid se sapere putavit; ad pugnam enim ne exspectavit quidem, ut quis contra se prodiret, sed potius se adseendere dicebat, ut locum inspiceret, et majorem apparatum exspectabat, non ut firmissimo copiarum praesidio, m cogeretur, hostem circumfunderet, sed ut urbem copiis undique circumdatam vi expugnaret.

Profectus igitur, castrisque in colle natura munito ante Amphipolin positis, ipse contemplabatur Strymonis stagna, et qualis esset urbis situs Thraciam versus.

Et existimabat, se, quotiescunque voluisset, sine certamine illinc discessurum; nemo enim vel supra muros conspiciebatur, vel portis exibat, omnesque clausae erant. Quamobrem etiam existimabat se peccasse, quod sine machinis eo venisset; capturum enim se urbem fuisse, quod esset deserta.

Brasidas vero simul atque Athenienses castra movere videt, et ipse degressus a Cerdylio Amphipolin intrt-x it.

Et eruptionem quidem aut proelii potestatem Atheniensibus numquam fecit, de apparatu suo metuens et suos ratus impares hosti esse, non numero (nam propemo-dum pares erant), sed dignitate (nam in illa expeditione militabat electus ipsorum Atheniensium flos, et Lemniorum atque Imbriorum robur), sed parabat eos dolo aggredi.

Si enim suorum numerum et vilem armaturam, quam ipsa necessitas ministraral, hostibus ostendisset,existimabat se non facilius victorem fore, quam si ab iis ante conflictum conspectus non esset, neque propter id, quod res erat, in ipsorum contemptionem venisset.

Brasidas igitur quum centum et quinquaginta gravis armatura' milites delegisset, et reliquos Clearidae ducendos commisis- set, repente Athenienses, priusquam abirent, adoriri cogitabat, existimans illos non pariter nudatos a se iterum interceptura iri, si auxilia ad ipsos venissent.

Conio* catis autem militibus universis, quod eorum animos confirmare suuraque consilium iis aperire vellet, haec verba fecit

Viri Peloponnesii, e quali terra profecti simus, et eam propter animi generositatem perpetuo liberam esse et vos Dorienses cum Ionibus praelium commissuros esse, quibus superiores esse consuevistis, paucis a me declaratum sufficiat;

qua autem ratione hostes aggredi statuerim , docebo, ne, quod cum paucis, non autem cura uuii er-sis belli fortunam periclitamur, minus tutum vobis videatur, et timorem incutiat.

Conjicio enim hostes contemptione nostri, et quod non speraverint quemquam ad prer-lium contra se proditurum, locum illum conscendisse, et nunc nullis ordinibus servatis ad locorum contemplationem conversos securos esse.

Quisquis autem haec hostium peccata optime animadvertit, et simul pro viribus eos aggreditur, non tam aperte et acie palam contra ipsos instructa, quam pro eo, quod pro praesenti rerum statu utilitas flagitat, is ut plurimum ex animi sententia reni gerat;

haec autem belli furta pulcherrimam gloriam habent, quibus quis hostem maxime fallens, amicis plurimum prosit.

Dum igitur adhuc imparati confidunt, et se subducere potius, quantum ego conjicere possum ex iis, quae video, quam remanere cogitant, dum sunt remissis animis, et priusquam consilium magis componant, ego quidem cum iis, quos mecum habeo, antevertens, si possim, in medium eorum agmen cursu citato irruam;

tu vero Clearida mox, ubi me jam iis inhaerere conspexeris, atque, ut credibile est, cos terrentem, cum tuis et Amphipolitanis cete-risque sociis repente portis apertis eruptionem facias, ope-ramque des, ut quam celerrime pnelio intersis.

Spes enim est, eos sic maxime territum iri; qui enim pugnae postea superveniunt, sunt hostibus formidabiliores, quam qui jam adsunt, et pugnant.

Et quum ipse te virum fortem praibeas, ut te facere par est, virum Spartanum, tum etiam vos viri socii fortiter sequamini, et existimetis boni militis esse, animo prompto esse et pudoris pleno, et ducibus obtemperare, atque hodierno die fore, ut aut, si rem fortiter gesseritis, Ubertas vobis contingat, et ut socii Lacedaemoniorum appellemini, aut et Atheniensium servi, siquidem optima conditione vobiscum actum fuerit, ita ut in servitutem non abstrahamini, aut capitali supplicio afficiamini, et servitutem duriorem experiamini, quam ante habebatis, ceterisqus Graecis impedimento sitis, quo minus in libertatem asserantur.

Quamobrem et vos rem ne ignaviter geratis, animadvertentes quantis de rebus certamen sit, et ego ostendam, me eum esse, qui non magis alios officii sui moneam, quam ipse factis praestem eadem, ad quae verbis illos adhortor. »

Brasidas quidem quum haec dixisset, et eruptionem parabat ipse, et reliquos cum Clearida ad portas, quae Thraciae vocantur, collocabat, ut, quemadmodum constitutum erat, post se erumperent.

Cleoni autem, quum ipse Brasidas conspectus esset, dum de Cerdylio descendit, et in urbe, quae extrinsecus manifeste conspici poterat, ad Palladis templum sacra facit et lira agil, nuniia-tur (tunc enim ad loci contemplationem processerat) et omnem hostium exercitum in urbe manifeste conspici posse, et sub portis multa equorum hominumque tanquam exeuntium vestigia apparere.

Ille vero quum haec audisset, accessit, atque ubi rem vidit, quia proelio decernere nolebat ante auxiliorum adventum, putans se discedere posse antevertentem hostium impetum, uno eodemque tempore et signum receptui dari jubebat, et abeuntibus praecepit, ut sinistro cornu praeeunte, qua sola ratione fieri poterat, Eipnera versus se subducerent.

Sed quum hoc ei lentius fieri videretur, ipse dextro cornu converso, et nudo latere hostibus objecto exercitum abducebat.

Et in hoc tempore Brasidas, quum opportu-nitalem adesse et Atheniensium exercitum moveri animadverteret, militibus, quos secum ducebat, ceterisque dixit.

« Isti nos non exspectant; hoc ex lancearum capitumque motu perspicuum est; qui enim hoc faciunt, ii invadentes exspectare non consueverunt. Quare nunc aliquis mihi portas aperiat, quas dictum est, et quam celerrime eruptionem confidenter faciamus. »

Atque ipse quidem per illas portas, quae ad vallum ducebant, perque primas longi muri, qui tunc exstabat, egressus, cursu contendit recta per illam viam, ubi nunc per firmissimam illius loci munitionem eunti tropaeum erectum visitur; et aggresssus Athenienses simul et sua confusione territos, et ipsius audaciam extimescentes, per medium agmen in fugam vertit.

Et Clearidas, ut constitutum erat, eodem tempore per Thracias portas eruptione facta cum exercitu in hostem ferebatur. Accidit autem, ut hac inopinata et repentina eruptione Athenienses utrinque perturbati trepidarent;

ac sinistrum quidem eorum cornu, quod erat Eionem versus , quod quidem jam processerat, statim divulsum fugere coepit; et Brasidas, hoc jam fugiente, secundum dextrum procedens, vulneratus est, atque Athenienses quidem eum cadentem non animadverterunt, sed qui proximi stabant, sublatum absportarunt.

At dextrum Atheniensium cornu magis manebat, et Cleo quidem, ita ut principio non manere constituerat, statim fugit, et a Myrcinio peltato exceptus, ab eo interfectus est; ejus vero gravis armaturae milites, facto globo in collem conversi Clearidam bis terve irruentem propulsabant, nec prius cesserunt, quam Myrciniorum et Chalcidensium equitatus et peltati circumsistentes atque jaculis petentes in fugam eos verterunt.

Quum autem sic universus Atheniensium exercitus jam aegre diffugisset, et ipsorum multi per montes ad varias vias se convertissent, quotquot non perierunt aut statim in ipso congressu aut a Chalcidensium equitatu ac peltatis, reliqui Eionem se receperunt.

Qui vero Brasidam ex proelio exportarant et servarant, adhuc spirantem in urbem importarunt , et cognovit ille quidem suos vicisse, sed non multo spatio interjecto animam efflavit.

Reliquus autem exercitus, qui cum Clearida erat, quum a persequendis hostibus rediissel, cadavera spoliavit, et tropaeum erexit.

Postea vero universi socii Brasidam cum armis prosecuti publice sepelierunt in urbe ante forum, quod nunc est; et ex eo tempore Amphipolitani, quum ipsius mono-menturo septo circumdedissent, ut heroi parentant, et honores tribuerunt certamina et sacrificia anniversaria, et coloniam etiam ipsi, ut ejus conditori, attribuerunt, dejectis Hagnonis aedificiis, omnique monumento deleto, si quid forte supererat, quod coloniae ab eo deductae memoriam conservare posset, existimantes, Brasidam quidem suum servatorem exstitisse, simul etiam in praesentia, propter Atheniensium melum, Lacedaemoniorum societatem colentes, Hagnonera vero propter Atheniensium hostium inimicitias non aeque ex usu suo his honoribus a se affectum neque etiam iis delectatum iri.

Mortuos tamen Atheniensibus reddiderunt. Obierunt autem ex Atiteaien-sibus quidem ad sexcentos, ex adversariis vero septem, quia non acie instructa justum proelium commissum erat, sed potius ejusmodi casu, metuque prius incusso.

Quum autem Athenienses suorum cadavera sustulissent, ipsi quidem domum classe vecti redierunt, illi vero cum Clearida res Amphipolitanas constituebant

Sub eadem aestatis extremae tempora Rhamphias et Autocbaridas et Epicydidas Lacedaemonii nongentorum gravis armaturae militum supplementum in Thraciam ducebant , et quum Heracleam, quae est in agro Trachinio, pervenissent, quicquid iis non recte se habere videbatur, constituebant.

Sed quum ibi morarentur, hoc proelium interea commissum est, et aestas finiebatur.

Insequentis autem hiemis initio statim Ramphias, et qui cum eo erant, ad Pierium usque Thessaliae montem progressi sunt; sed quum Thessali eos transire prohiberent, simul etiam quum Brasidas obiisset, ad quem has copias ducebant, domum reverterunt, existimantes haudquaquam amplius tempus opportunum esse, tam quod Athenienses proelio victi discessissent, tum quod idonei ipsi non essent ad peragendum aliquid eorum, quae Brasidas animo conceperat

Praecipue vero discesserunt, quod scirent, quunf domo exibant, Lacedaemonios ad pacem magis animos haboisse propensos.

Accidit etiam, ut statim post proelium ad Amphipolin commissum et Rhamphiae ex Thessalia reversionem neutri ullam belli pariem amplius attingerent, sed animos ad pacem potius propensos haberent, Athenienses quidem, quod et apud Delium et paulo post rursus ad Amphipolin cladem accepissent, nec certam virium spem amplius haberent, qua freti foedera prius admittere noluerant, existimantes , se propter praesentem felicitatem superiores evasuros;

et simul socios suos reformidabant, ne propter belli offensiones elati magis a se deficerent, eosque poenite-bat, quod post res ad Pylum gestas idoneam occasionem nacti compositionem non fecissent;

Lacedaemonios vero vicissim, quod bellum ipsis prrnter opinionem eveniret, in quo intra paucos annos Atheniensium potentiam se eversuros putarant, si eorum agrum vastarent, et quod contra in illam calamitatem incidissent, quam in insula acceperant, qualis nunquam ante Spartae contigerat, quum simul et ager latrociniis infestaretur ab illis, qui e Pylo et Cytheris prodibant, et Helotes ad hostes transfugerent, et suspicio semper esset, nc et illi, qui domi remanebant, confisi iis, qui extra erant, pro praesenti rerum suarum statu, sicut et prius, aliquas res novas molirentur.

Huc accedebat ( quod tricennale foedus cum Argivis ictum jam exibat, nec aliud Argivi inire volebant, nisi ager Cynosririiis sibi restitueretur; itaque putabant, se non posse simul bellum cum Argivis et Atheniensibus gerere. Quinetiam nonnullas Peloponnesi civitates a se ad Argivos defectionem facturas suspicabantur; id quod etiam accidit.

Haec igitur utrisque reputantibus compositio lacienda videbatur, et praecipue Lacedaemoniis, virorum, qui in insula capti erant, recipiendorum desiderio; qui enim ipsorum erant Spartani, ii et viri primarii, et item cum primariis cognatione conjuncti.

Quamobrem etiam statim post eos captos agere coeperant, sed Athenienses, quod rem feliciter gererent, bellum nondum aequis conditionibus deponere volebant. Sed quum cladem ad Delium accepissent, confestim Lacedaemonii, quod scirent tunc facilius admissuros, annuas inducias fecerunt, per quarum tempus oportebat colloquia habentes de longiore pacis tempore consultare.

Postea vero quam et ad Amphipolin Athenienses cladem acceperunt, et Cleo et Brasidas mortem oppetierunt, qui utrinque paci maxime adversabantur, hic quidem, quod rem in bello feliciter gereret et honores ideo consequeretur, ille vero, quod rebus pacatis sua flagitia manifestiora fore, suamque autoritatem in obtrectando imminutum iri putaret, tunc vero in utraque civitate duo, qui ad principatum maxime properabant, Plistoanax Pausaniae filius, Lacedaemoniorum rex, et Nicias Nicerati filius, qui eorum, qui tunc vivebant, in re militari longe illustrissimus erat, multo magis animis erant propensi, Nicias quidem, quod interea, dum cladium expers et erat et habebatur, felicitatem conservare, et quum in praesentia tam ipse laboribus liber esse quarn cives liberare, tum etiam posteritati nomen relinquere vellet, quod omni vita rempublicam in nullum discrimen unquam adduxisset, existimans, boc ita demum contingere posse, si nullum periculum adiretur, et si quis se ipsum fortunae ininime committeret; hanc vero periculorum immunitatem a pace praeberi; Plistoanax vero, quod propter suum ab exilio reditum ab inimicis per obtrectationem accusaretur, et Lacedaemoniorum animis, quotiescunque cladem aliquam accepissent, ab illis quasi religio semper objiceretur, quod propter ipsius reditum contra leges ipsi concessum haec acciderent.

Criminabantur enim ipsum cum fratre Aristo-cie vatem, quae Delphis erat, induxisse, ut Lacedaemoniorum sacris legatis haec diu responderet, ut Jove sati semidei prolem ex alieno solo in suum reducerent; alioqui argenteo vomere araturos;

tandem vero eam Lacedaemonios impulisse, ut eum, qui in Lycaeum confhgerat, propter suum ex AUica reditum, ad quem muneribus adductus videbatur, et qui dimidiatas aedes templi Jovis Lacedaemoniorum metu tunc incolebat, undevicesimo post anno ejusmodi choris atque sacrificiis reducerent, quibus, quum prunum Lacedaemonem condiderunt, reges creatos prosequebantur.

Plistoanax igitur hanc criminationem graviter fe- rens, et existimans, in pace quidem nnlla calamitate inter-veniente et simul Lacedaemoniis suos recipientibus se quoque inimicorum criminationibus minus obnoxium fore, sed belli tempore semper necesse esse civitatis principes calamitatum nomine criminationibus obnoxios esse, ad compositionem animo fuit propenso.

Atque per illam hiemem in colloquium ibant, et vere jam instante apparatus hostilis a Lacedaemoniis minaciter illis ante intemptatus est, qui nuntiis per civitates circummissis indicebatur ut ad munitiones obsidionis causa exstruendas pertinens, quo facilius Athenienses dicto audientes essent, et postquam in conciliis post multa postulata ultro citroque ab utrisque in medium prolata conveniebat, ut pax fieret ea conditione, ut utrique redderent ea, quae bello cepissent, Nisaeam vero Athenienses retinerent (qutfm enim Plataeam vicissim repeterent, Tlie-bani dixerunt, se hanc urbem tenere neque vi neque proditione, sed deditione ab ipsis facta, et Athenienses quoque eodem modo Nisaeam a se teneri dixerunt), tunc igitur Lacedaemonii , sociis suis advocatis, quum celeri omnes praeter Boeotos et Corinthios et Eleos et Megarenses (liis enim quae fiebant haud placebant) bellum finiendum censuissent, compositionem fecerunt et firdus cum Atheniensibus percusserunt, et jurejurando confirmarunt, et vicissim illi apud Lacedaemonios, haec.

« Foedera fecerunt Athenienses et Lacedaemonii, et socii in has conditiones, et in singulis civitatibus haec jurejurando rata habuerunt.

Quod attinet ad puhlica sacra, licere cuilibet tuto terra marique eo proficisci et immolare et oracula consulere et sacros legatos mittere patrio instituto. Fanum vero templumque Apollinis, quod est Delphis, ipsosque Delphos liberos esse, ita ut utantur suis legibus et suis vectigalibus et suis judiciis et inter se et in terra sua patrio instituto.

Esse porro foedera annos quinquaginta Atheniensibus et Atheniensium sociis ac Lacedaemoniis et Lacedaemoniorum sociis sine dolo malo et sine noxa terra marique.

Item ne arma inferre liceat ob damnum faciendum neque Lacedaemoniis eorumque sociis adversus Athenienses eorumque socios, neque Atheniensibus eorumque sociis adversus Lacedaemonios eorum-que socios, neque arte ulla neque machinatione. Si qua vero controversia inter eos oriatur, jure agant et jurejurando, et conventis, quae fecerint.

Lacedaemonii vero eorumque socii Amphipolin Atheniensibus reddant. Incolis vero civitatum, quascunque Lacedaemonii Atheniensibus tradiderunt, cum suis facultatibus abire liceat, quocunque voluerint; ipsae vero civitates liberae sint, ita tamen, ut pendant tributum, quod Aristidis tempore impositum pendebant. Arma vero illis inferre nocendi causa ne liceat Atheniensibus eorumque sociis, si tributum pendant, ex quo foedus factum est. Sunt autem civitates hae, Argi Ius, Sta-girus, Acanthus, Scolus, Olynthus, Spartoius. Neutrorum vero sociae sint, neque Lacedaemoniorum neque Atheniensium ; si tamen Athenienses liis civitatibus persuadere possint , Atheniensibus societatem cum iis volentibus facere liceat.

Mecybemaei vero et Sanari et Singaei urbes suas incolant, quemadmodum Olynthii et Acanthii.

Lace- daemonii vero eorumque socii Panacium Atheniensibus reddant. Et vicissim Athenienses reddant Lacedaemoniis Co* ryphasium et Cythera et Methonen et Pteleum et Atalanten et quoscunque Lacedaemoniorum captivos in carcere, vel Athenis, vel alibi intra suae ditionis fines habent; item dimittant Peloponnesios, qui Scionae obsidentur, ceterosque Lacedaemoniorum socios, quotquot sunt Scionae, et quotquot Brasidas eo misit, et si quis Lacedaemoniorum socius vel Athenis in carcere est vel alibi intra fines imperii, quod Athenienses habent, in carcere. Vicissim etiam Lacedaemonii eorumque socii eodem modo reddant quoscunque Atheniensium sociorumve penes se habent.

De Scionaeis vero et Toronaeis et Sermyliis, et si quam aliam civitatem habent Athenienses, Athenienses de ipsis et de reliquis civitatibus arbitratu suo statuant.

Jusjurandum vero praestent Athenienses apud Lacedaemonios eorumque socios per singulas civitates. Utrique autem jusjurandum more patrio receptum, quod in utraque civitate maximum habetur, jurent. Jusjurandum autem in haec verba juretur : « Stabo his pactis atque his foederibus juste et sine dolo. » Lacedaemonii autem eorumque socii jusjurandum eodem modo apud Athenienses jurent,

hoc autem utrique quotannis renovent. Et cippos erigant Olympiae et Pythone et in Isthmo et Athenis in arce, et Lacedaemone in Amyclaeo.

Si quid autem per oblivionem praeterierint utricunque de re quacunque, id justis rationibus utentibus per jusjurandum liceat utrisque ita mutare, ut videatur utrisque, Athe^ niensibus et Lacedaemoniis. »

Magistratus autem est in foederibus faciendis Pli-stolas ephorus Artemisii mensis quarto ante finem die, Athenis vero archon Alcaeus, Elaphebolionis mensis sexto ante finem die.

Jurabant autem foedusque percutiebant Lacedaemonii quidem Plistolas, Damagetus, Chionis, Melagenes, Acanthus, Daithus, Ischagoras, Philocharidas, Zeuxidas, Antippus, Tellis, Alcinidas, Empedias, Menas, Lamphilus, ex Atheniensibus vero isti, Lampo, Isthmioni-cus, Nicias, Laches, Eulhydemus, Procles, Pythodorus, Hagno, Myrtilus, Thrasycles, Theogenes, Aristocoetes, Iol-cius, Timocrates, Leon, Lamachus, Demosthenes.

Haec foedera facta sunt extrema jam hieme sub veril initium, statim ab urbanis Dionysiis, integro decennio exacto, si a paucis aliquot diebus discesseris, a ptima irruptione in Atticam facta et ab hujus belli principio.

Spectet autem aliquis secundum tempora, et non secundum eorum, qui singulis in civitatibus aut magistratus gerant aut aliquo honore fungantur, enumerationem nominum, quae rerum ante gestarum notae sint, magis fidem habens. Ilia enim ratio non est accurata, dicere quibus vel ineuntibus vel gerentibus medium migistratum, vel qualibet alia ratione, res quaeque gesta sit.

Sed si per aestates et hiemes numeret, ut scriptum est, ex his ambabus dimidiatis anni par- tibus, qiuc annum conficiunt, hoc primum beUum decem aestates ac totidem hiemes (tabuisse comperiet.

Lacedaemonii vero (ipsis enim sorte obtigit, ut priores redderent ea, quae habebant) et captivos omnes coo-festim, quos penes se habebant, dimittebant, et legatis in Thraciam missis Ischagora et Mena et Philocharida, jubebant Clearidam Amphipolin tradere Atheniensibus, et ceteros foedera, ut quibusque ex convento praeceptum erat, admittere.

Illi vero haec admittere nolebant, quod nequaquam commoda esse ducerent, neque Clearidas urbem tradidit, Chalcidensibus gratificans, dicens, se non posse illis invitis tradere.

Verum ipse celeriter cum legatis illinc assumptis Lacedaemonem profectus, et ut se purgaret, si ab Ischagora ejusque collegis accusaretur, quod non paruisset, et simul eo consilio, ut videret, si forte pacis conditiones adhuc immutari possent, postquam eas confirmatas repperit, ipse quidem quum Lacedaemonii eum remitterent et juberent, potissimum quidem urbem tradere, sin minus, omnes Peloponnesios, quotquot illic essent, educere, celeriter eo proficiscebatur.

Socii vero forte ipsi erant Lacedaemone, et Lacedaemonii eos, qui foedera non admiserant, id iacere jubebant IUi vero per eandem causam, per quam ea etiam primum rejecerant, negarunt, se accepturos, nisi aliqua his aequiora facerent.

Sed quum eos audire nollent, illos quidem remiserunt, ipsi vero societatem cum Atheniensibus faciebant, existimantes, Argivos, quando per Aropelidam et Licham illuc missos foedus renovare noluerant, eos igitur rati sine Atheniensibus minime formidabiles sibi fore, ce-teramque Peloponnesum maxime quietnram; alioqui enim hos ad Athenienses accessuros, si liceret

Praesentibus igitur Atheniensium legatis habitisque colloquiis compositionem fecerunt, et adhibito jurejurando societatem hanc his conditionibus inierunt.

« Socii erunt Lacedaemonii annos quinquaginta. Si qui vero hostes in Lacedaemoniorum agrum invadant et Lacedaemonios maleficiis afficiant, Athenienses ratione quam poterunt acerrima Lacedaemoniis opem pro facultate ferant; si vero agrum populati discesserint, haec civitas a Lacedaemoniis et Atheniensibus pro hoste habeatur, et ab utrisque malo afficiatur, et de deponendo bello statuant simul ambae civi tates. Haec autem juste et alacriter et sine dolo fiant.

Et vicissim si qui hostes in Atheniensium agrum invadant, et Athenienses maleficiis afficiant, Lacedaemonii ratione quam poterunt acerrima Atheniensibus opem pro facultate ferant; si vero agrum populati discesserint, haec civitas a Lacedaemoniis et Atheniensibus pro hoste habeatur, et ab utrisque malo afficiatur, et de deponendo bello statuant simul aruba* civitates. Ilaec autem juste et alacriter et sine dolo fiant.

Quod si servitia insurgant, Athenienses Lacedaemoniis opem totis viribus pro facultate ferant.

Haec autem foe- dera jurabunt iidem, qui et superiora utrorumque jurarunt. Et quotannis haec renovabunt, Lacedaemonii quidem Attonas ad Dionysia proficiscentes, Athenienses vero Lacedae-monem ad Hyacinthia proficiscentes.

Cippos autem utrique statuant, unum quidem Lacedsemone juxta Apollinem in Amyclaeo, alterum vero Athenis in arce juxta Minervam.

Si quid autem visum fuerit Lacedaemoniis et Atheniensibus vel addere vel demere circa hanc societatem, quicquid visum fuerit, per jusjurandum utrisque liceat. »

Hoc autem jusjurandum jurabant ex Lacedaemoniis quidem isti, Plistoanax, Agis, Plistolas, Damagetus, Chionis, Metagenes, Acanthus, Daithus, Ischagoras, Phi-locharidas, Zeuxidas, Antippus, Alcinadas, Tellis, Empe-dias, Menas, Laphilus, ex Atheniensibus vero Lampo, Islhmionicus, Laches, Nicias, Euthydemus, Procles, Py-thodorus, Hagno, Myrtilus, Thrasycles , Theogenes, Ari-stocrates, Iolcius, Timocrates, Leon, Lamachus, Demosthenes.