Contra Symmachum

imus ad occultum, suus est mos cuique genti,

per quod iter properans eat ad tam grande profundum.’

his» tam magnificis tantaque fluentibus arte

respondit vel sola Fides doctissima primum

pandere vestibulum verae ad penetralia sectae,

nam cum divinis agimus de rebus et illum,

qui vel principio caruit vel fine carebit

quique chao anterior fuerit mundumque crearit,

coniectare animo contendimus, exigua est vis

humani ingenii tantoque angusta labori,

quippe minor natura aciem si intendere temptet

acrius ac penetrare Dei secreta supremi,

quis dubitet victo fragilem lassescere visu

vimque fatigatae mentis sub pectore parvo

turbari invalidisque hebetem subcumbcre curis?

sed facilis fidei via provocat omnipotentem

credere qui bona non tantum praesentia donat,

sed ventura etiam longisque intermina saeclis

promittit, ne totus eam resolutus inane

in nihilum pereamque brevem post luminis usum.

muneris auctorem 1 ipso de munere pendas:

aeterna aeternus tribuit, mortalia confert

mortalis, divina Deus, peritura caducus.

omnia quae tempus peragit quaeque exitus aufert

vilia sunt brevitate sui, nec digna perenni

largitore, cui propria est opulentia numquam

desinere idque homini dare quod non desinat umquam.

nam si corruptum corrumpendumve Deus quid

praestat habetque nihil quod sit pretiosius istis,

pauper et infirmus et summo indignus honore

et non omnipotens sed inanis numinis umbra est.

hac ratione Fides sapienter conicit, immo

non dubitat verum esse Deum, qui quod sumus et quod

vivimus inlaesum semper fore, si mereamur,

nos sperare iubet. caelestia si placet, inquit,

‘scandere, terrenas animo depellite curas,

nam quantum subiecta situ tellus iacet infra

dividiturque ab humo convexi regia caeli,

tantum vestra meis distant mundana futuris,

dira bonis, scelerata piis, tenebrosa serenis.

quidquid obire potest fugiatis censeo, quidquid

naturae ratione capit vitium atque senescit

pro nihilo, in nihilum quia sunt reditura, putetis,

cuncta equidem quae gignit humus, quae continet, ipse

principio institui nitidoque insignia mundo

ornamenta dedi speciosaque semina finxi.

sed tamen esse modum volui parcisque fruenda

moribus indulsi, quantum moribundus et aeger

corporis ac vitae volucris sibi posceret usus;

non ut captus homo studiis et inaniter ardens

duceret omne bonum positum in dulcedine rerum

et specie tenui quas currere tempore iussi;

atque aevum statui, sub quo generosa probarem

pectora, ne torpens et non exercita virtus

robur enervatum gereret sine laude palaestrae. 1

inlecebrosus enim sapor est et pestifer horum,

quae, dum praetereunt, miro oblectamine mentes

inplicitas vinctasque tenent, vincenda voluptas,

elaqueanda animi constantia, ne retinaclis

mollibus ac lentis nexa et captiva prematur.

luctandum summis conatibus, inter acerba

sectandum virtutis iter, ne suavia fluxae

condicionis amet, nimium ne congerat aurum,

ne varios lapidum cupide spectare colores

ambitiosa velit, ne se popularibus auris

ostentet pulchroque inflata tumescat honore,

ne natale solum, patrii ne iugera ruris

tendat et externos animum diffundat in agros,

et ne corporeis addicat sensibus omne

quod vult aut quod agit, ne praeferat utile iusto,

spemque in me omnem statuat numquam peritura

quae dedero, longoque die mea dona trahenda.’

haec igitur spondente Deo quis fortis et acer

virtutisque capax breve quidque perennibus in se

praetulerit? vel quis sapiens potiora putarit

gaudia membrorum quam vivae praemia mentis?

nonne hominem ac pecudem distantia separat una,

quod bona quadrupedum ante oculos sita sunt, ego contra

spero quod extra aciem longum servatur in aevum?

nam si tota mihi cum corpore vita peribit

nec poterit superesse meum post funera quidquam,

quis mihi regnator caeli, quis conditor orbis,

quis Deus aut quae iam merito metuenda potestas?

ibo per inpuros fervente libidine luxus,

incestabo toros, sacrum calcabo pudorem,

infitiabor habens aliquod sine teste propinqui

depositum, tenues avidus spoliabo clientes,

longaevam perimam magico cantamine matrem

(tardat anus dominum dilata morte secundum)

nec formido malum, falluntur publica iura;

lex armata sedet, sed nescit crimen opertum;

aut, si res pateat, iudex corrumpitur auro.

rara reos iusta percellit poena securi,

sed quid ego haec meditor? revocat Deus ecce severa

maiestate minax, negat interitura meorum

per mortem monumenta operum. non occidet, inquit,

‘interior qui spirat homo; luet ille perennc

supplicium quod subiectos male rexerit artus,

nec mihi difficile est liquidam circumdare flammis

naturam; quamvis perflabilis illa feratur