Contra Symmachum

more noti, capiam tamen et tormenta adhibebo

ipse incorporeus ac spirituum sator unus.

quin et corporibus parilis consortia poenae

decernam, possum quoniam renovare favillas

antiquam in faciem, nec desperanda potestas:

qui potui formare novum, reparabo peremptum.

non desunt exempla meae virtutis in ipsis

seminibus: natura docet revirescere cuncta

post obitum, siccantur enim pereunte vigore

quo vixere prius: tunc sicca et mortua sulcis

aut foveis mandata latent et more sepulcri

obruta de tumulis redivivo germine surgunt.

numquid nosse potes, vel coniectare, quis istud

tam sollers opifex struat aut quae vis agat intus?

nil vos, o miseri, physicorum dogmata fallant.

en ego gignendi Dominus ac restituendi

quod periit Auxitque potens, arentia quaeque

in veteres formas aut flore aut fronde reduco;

idque ipsum quandoque homini facturus, inani

surgat ut ex cinere structuraque pristina constet,

quae mihi pro meritis vel per tormenta rependat

crimina vel summae virtutis in arce coruscet

non peritura dehinc quacumque in sorte manebit,

interea, dum mixta viget substantia in unum,

sit memor auctoris proprii, veneretur et oret

artificem submissa suum. non condidit alter

halantis animae figmentum et corporis alter,

nec bona praesentis vitae numerosa gubernant

numina; non alius segetes et spicea farra

subpeditat deus ast 1 alius dat musta racemis

purpureumque gravi fundit de palmite sucum,

ipse ego sum, virides oleas pinguescere bacis

qui facio, Graia quas Pallade fingitis ortas,

et qui Lucinas tribuo nascentibus horas,

duplex lege mea per mutua foedera sexus

gignere amat subolem generisque propagine gaudet;

quem vos lascivis violatis amoribus ignem

et stupra vestra deae veneris praetexitis umbra,

unus ego elementa rego, nec mole laboris,

ut miser infirmusve aliquis fragilisve, fatigor.

lux inmensa mihi est et non resolubilis aetas

sensibus et vestris haud intellecta vetustas.

inde ministeriis ad tot moderamina mundi

non egeo, nec participes sociosve requiro,

porro autem angelicas legiones, quas mea fecit

dextera, nosse meum est, et quae natura creatis

subsistat qualesque mihi serventur ad usus.

tu me praeterito meditaris numina mille,

quae simules parere meis virtutibus, ut me

per varias partes minuas, cui nulla recidi

pars aut forma potest, quia sum substantia simplex,

nec pars esse queo. solis divisio rebus

conpositis factisque subest; me nemo creavit,

ut scindi valeam cunctorum conditor unus.

crede, quod ex nihilo formavi, pars mea non est.

quare age, mortalis, soli mihi construe templum,

meque unum venerare Deum. caementa remitto,

et quae saxa Paros secat et quae Punica rupis,

quae viridis Lacedaemon habet maculosaque Synna;

nativum nemo scopuli mihi dedicet ostrum,

templum mentis amo, non marmoris: aurea in illo

fundamenta manent fidei; structura nivali

consurgit pietate nitens, tegit ardua culmen

iustitia, interius spargit sola picta rubenti

flore pudicitiae pudor almus et atria servat,

haec domus apta mihi est, haec me pulcherrima sedes

accipit, aeterno caelestique hospite digna.

nec novus hic locus est; fluxit mea gloria in artus

et lux vera Dei. Deus inlustravit alumnam

materiem, corpusque parens habitabile fecit

ipse sibi, placito ut posset requiescere templo,

condideram perfectum hominem; spectare superna

mandaram totis conversum sensibus in me

recto habitu celsoque situ et sublime tuentem;

sed despexit humum seque inclinavit ad orbis

divitias pepulitque meum de pectore numen,

restituendus erat mihimet; summissus in illum

Spiritus ipse meus descendit et edita limo

viscera divinis virtutibus informavit,

iamque hominem adsumptum summus Deus in deitatem

transtulit ac nostro docuit recalescere cultu.’

scire velim praecepta Patris quibus auribus haec tu

accipias, Italae censor doctissime gentis.

an veterem tantum morem ratione relicta

eligis et dici id patitur sapientis acumen

ingeniumque viri? ‘potior mihi pristinus est mos

quam via iustitiae, pietas quam prodita caelo,

quamque fides veri, rectae quam regula sectae.’

si, quidquid rudibus mundi nascentis in annis

mos habuit, sancte colere ac servare necesse est,

omne revolvamus sua per vestigia saeclum

usque ad principium, placeat damnare gradatim

quidquid posterius successor repperit usus.

orbe novo nulli subigebant arva coloni:

quid sibi aratra volunt? quid cura superflua rastri?

ilignis melius saturatur glandibus alvus,

primi homines cuneis scindebant fissile lignum:

decoquat in massam fervens strictura secures

rursus et ad proprium restillet vena metallum.

induvias caesae pecudes et frigida parvas