Contra Symmachum

gurgitis aestivi sic pura fluenta viator,

ut latro, fessus adit; sic piratis mare servit

ut mercatori, nec fluctus secius hosti

obsequitur, quam cum licitae fert transtra carinae.

ergo capax utriusque rei natura creandis

se praebet populis, nec habet discernere dispar

viventum meritum, quos tantum pascere iussa est.

servit enim mundus, non iudicat; hoc sibi summus

naturae Dominus praescripta in tempora servat,

nune adsunt homini data munera legibus isdem

quis concessa semel: fons liquitur, amnis inundat,

velivolum ratibus mare finditur, influit imber,

aura volat tenuis, vegetatur mobilis aer,

et res naturae fit publica promptaque cunctis,

dum servant elementa suum famulantia cursum,

sic probus atque reus capitalis criminis isdem

sideribus facilisque poli bonitate fruuntur.

vivere commune est, sed non commune mereri,

denique Romanus, Daha, Sarmata, Vandalus, Hunnus,

Gaetulus, Garamans, Alamannus, Saxo, Galaula,

una omnes gradiuntur humo, caelum omnibus unum,

est, ' unus et oceanus, nostrum qui continet orbem.

addo aliud: nostros potant animalia fontes;

ipso rore mihi seges est, quo gramen onagris,

spurca suis nostro amne natat, nostra intrat et ipsos

aura canes animatque levi fera corpora flatu.

sed tantum distant Romana et barbara, quantum

quadrupes abiuneta est bipedi vel muta loquenti;

tantum 1 etiam qui rite Dei praecepta sequuntur,

cultibus a stolidis et eorum erroribus absunt,

non facit ergo pares in religione tenenda

aëris et caeli communio; corpora tantum

gignit, alit, reparat, recidivaque semina servat.

nec refert, cuius generis cuiusve figurae

aut cuius meriti: modo sint ut corpora terra

edita terrenis quibus est vigor ex elementis;

artificis quia Patris opus discrimine nullo

influit in medium nec avaro munere currit,

ante datum quam primus homo sordesceret Adam. .

nec vitio utentum restrictum deficit aut se

subtrahit indignis, nec foeda et turpia vitat.

haud aliter solis radius, cum luminat omnes

diffuso splendore locos, ferit aurea tecta,

sed ferit et nigro sordentia culmina fumo.

intrat marmoribus Capitolia clara, sed intrat

carceris et rimas et taetra foramina clausi

stercoris et spurcam redolenti in fornice cellam.

sed non illud erunt obscura ergastula, quod sunt

regia gemmato laquearia fulva metallo.

nempe magis non illud erunt, qui numen in urnis

quaerunt ac tumulis et larvas sanguine placant,

quod sunt qui summum caeli Dominum venerantur

iustitiamque litant et templum pectoris ornant.

secretum sed grande nequit rationis opertae

quaeri aliter quam si sparsis via multiplicetur

tramitibus, et centenos terat orbita calles

quaesitura Deum variata indage latentem.

longe aliud verum est; nam multa amba go viarum

anfractus dubios habet et perplexius errat;

sola errore caret simplex via, nescia flecti

in diverticulum, biviis nec pluribus anceps.

Non tamen infitior duplex occurrere nobis

semper iter, geminis mortalia partibus ire,

cum dubitant quonam ferat ignorantia gressum,

altera multifida est, at simplex altera et una;

una Deum sequitur, divos colit altera plures,

et tot sunt eius divortia quot templorum

signa, quot aereis volitant phantasmata monstris,

aut hos thyrsigeri rapit ad Dionysia Bacchi,

inlicit aut alios ad Saturnalia festa,

aut docet occultus quae sacra Diespiter infans

inter tinnitus solvi sibi poscat aenos.

iamque Lupercales ferulae nudique petuntur

discursus iuvenum; Megalesius hinc spado diris

incensus furiis caeca ad responsa vocatur,

sunt qui quadriviis brevioribus ire parati

vilia Niliacis venerantur holuscula in hortis,

porrum et caepe deos inponere nubibus ausi,

albaque et senapin 1 caeli super astra locare.

Isis enim et Serapis et grandi simia cauda

et crocodilus idem quod Iuno, Laverna, Priapus.

hos tu, Nile, colis, illos tu, Thybris, adoras:

una superstitio est, quamvis non concolor error,

hinc alia exoritur tenebrosis tecta frutectis

semita, quam pecudes et muta animalia carpunt

uaeque latent silvis: operitur nescia caeli

mens hominum saevo vivens captiva tyranno,

haec putat esse Deum nullum, namque omnia verti

casibus, et nullo sub praeside saecla rotari.

hoc iter haudquaquam magno discrimine distat

hisce viis quas vos teritis, qui numina multa

et portenta deum summum numerosa putatis,

simplicis ergo viae dux est Deus, ille per unam

ire iubet mortale genus, quam dirigit ipse

sublimem dextro celsa ad fastigia clivo,

prima viae facies inculta, subhorrida, tristis,

difficilis, sed fine sui pulcherrima et amplis

praedita divitiis et abundans luce perenni,

et quae praeteritos possit pensare labores,

multiplici dux daemon adest, qui parte sinistra